C-395/21
Podsumowanie
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczył wykładni dyrektywy 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Spór powstał między litewskim adwokatem D.V. a jego klientem M.A. w związku z umowami o świadczenie usług prawnych, w których wynagrodzenie ustalono na podstawie stawki godzinowej. Sąd najwyższy Litwy pytał, czy warunek określający cenę usług prawnych według stawki godzinowej stanowi główny przedmiot umowy i czy musi być wyrażony w sposób prosty i zrozumiały. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, że warunek ten jest głównym przedmiotem umowy, ale jego nieprzejrzystość, jeśli konsument nie jest w stanie oszacować konsekwencji ekonomicznych, może prowadzić do uznania go za nieuczciwy. W przypadku stwierdzenia nieuczciwości, umowa w pozostałej części nadal obowiązuje, a sąd krajowy może, w określonych okolicznościach, zastąpić nieuczciwy warunek przepisem prawa krajowego, nawet jeśli usługi zostały już wykonane, aby uniknąć szczególnie niekorzystnych konsekwencji dla konsumenta. Trybunał podkreślił, że sąd krajowy nie może samodzielnie ustalać wysokości wynagrodzenia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dyrektywy 93/13/EWG w kontekście umów konsumenckich, w szczególności umów o świadczenie usług prawnych, oraz zasady przejrzystości i skutków stwierdzenia nieuczciwości warunków umownych.
Orzeczenie dotyczy wykładni prawa UE, a jego bezpośrednie zastosowanie w Polsce zależy od zgodności polskiego prawa krajowego z tą wykładnią, zwłaszcza w kwestii możliwości zastąpienia nieuczciwego warunku.
Zagadnienia prawne (4)
Czy warunek umowy o świadczenie usług prawnych, określający wynagrodzenie adwokata według stawki godzinowej, stanowi główny przedmiot umowy w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, warunek ten określa cenę świadczonych usług i należy do warunków definiujących istotę stosunku umownego, wchodząc w zakres pojęcia »głównego przedmiotu umowy«.
Uzasadnienie
Trybunał uznał, że warunki określające podstawowe świadczenia i charakteryzujące umowę należą do głównego przedmiotu umowy. Warunek dotyczący ceny usług prawnych według stawki godzinowej definiuje istotę odpłatnego świadczenia usług prawnych.
Czy warunek umowy o świadczenie usług prawnych, określający wynagrodzenie według stawki godzinowej, musi być wyrażony prostym i zrozumiałym językiem w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie spełnia wymogu prostego i zrozumiałego języka, jeśli nie przekazuje konsumentowi informacji pozwalających na oszacowanie konsekwencji ekonomicznych.
Uzasadnienie
Wymóg przejrzystości oznacza, że konsument musi być w stanie oszacować konsekwencje ekonomiczne. Sama stawka godzinowa bez dodatkowych informacji (np. szacowanej liczby godzin, okresowych rozliczeń) nie jest wystarczająca dla przeciętnego konsumenta.
Czy brak przejrzystości warunku umowy o świadczenie usług prawnych (dotyczącego ceny) automatycznie czyni go nieuczciwym w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie automatycznie, chyba że prawo krajowe państwa członkowskiego stanowi inaczej.
Uzasadnienie
Ocena nieuczciwości wymaga badania dobrej wiary i znaczącej nierównowagi praw i obowiązków. Brak przejrzystości jest czynnikiem, ale nie jedynym, chyba że prawo krajowe (jak w przypadku Litwy) stanowi inaczej, uznając brak przejrzystości za wystarczający do stwierdzenia nieuczciwości.
Jakie są skutki stwierdzenia nieuczciwości warunku określającego cenę usług prawnych, gdy usługi zostały już wykonane?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd krajowy powinien przywrócić sytuację konsumenta sprzed zawarcia umowy, nawet jeśli oznacza to brak wynagrodzenia dla adwokata. Może zastąpić nieuczciwy warunek przepisem prawa krajowego, jeśli unieważnienie całej umowy naraziłoby konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje.
Uzasadnienie
Celem dyrektywy jest przywrócenie równowagi i ochrona konsumenta. Unieważnienie umowy w całości może być niekorzystne dla konsumenta, dlatego dopuszczalne jest zastąpienie nieuczciwego warunku przepisem dyspozytywnym prawa krajowego, ale nie sądowym oszacowaniem wynagrodzenia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| D.V. | osoba_fizyczna | skarżący |
| M.A. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (10)
Główne
Dyrektywa 93/13/EWG art. 3 § 1
Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich
Warunki nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary i powodują znaczącą nierównowagę praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta.
Dyrektywa 93/13/EWG art. 4 § 2
Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich
Ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy określenia głównego przedmiotu umowy ani relacji ceny do usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem.
Dyrektywa 93/13/EWG art. 6 § 1
Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich
Nieuczciwe warunki nie są wiążące dla konsumenta, umowa w pozostałej części obowiązuje, jeśli jest to możliwe po wyłączeniu nieuczciwych warunków.
Kodeks cywilny art. 6.228 § 4
Lietuvos Respublikos civilinio kodekso patvirtinimo, įsigaliojimo ir įgyvendinimo įstatymas Nr. VIII‑1864 (Kodeks cywilny)
Transponuje dyrektywę 93/13. Ust. 6: warunki sprzeczne z wymogiem przejrzystości są nieuczciwe. Ust. 7: warunki określające przedmiot umowy i cenę nie podlegają ocenie nieuczciwości, jeśli są proste i zrozumiałe. Ust. 8: stwierdzenie nieuczciwości warunku powoduje jego nieważność od początku umowy.
Pomocnicze
Dyrektywa 93/13/EWG art. 5
Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich
Warunki umowne muszą być sporządzone prostym i zrozumiałym językiem.
Dyrektywa 93/13/EWG art. 7 § 1
Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich
Państwa członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki zapobiegające dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków.
Dyrektywa 93/13/EWG art. 8
Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich
Państwa członkowskie mogą przyjąć bardziej rygorystyczne przepisy prawne zgodne z TFUE.
Ustawa o zawodzie adwokata art. 50
Lietuvos Respublikos advokatūros įstatymas Nr. IX‑2066 (Ustawa o zawodzie adwokata)
Reguluje wynagrodzenie adwokata, uwzględniając m.in. stopień skomplikowania sprawy, kwalifikacje, sytuację klienta.
Zarządzenie z dnia 2 kwietnia 2004 r.
Lietuvos Respublikos teisingumo ministro įsakymas Nr. 1R‑85 (Zarządzenie ministra sprawiedliwości Litwy)
Ustanawia zalecenia dotyczące maksymalnej wysokości stawek wynagrodzenia za usługi prawne w sprawach cywilnych.
TFUE art. 267
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Podstawa prawna odesłania prejudycjalnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Warunek określający wynagrodzenie adwokata według stawki godzinowej, jeśli nie jest przedstawiony w sposób przejrzysty, może być uznany za nieuczciwy. • Nawet jeśli usługi zostały wykonane, stwierdzenie nieuczciwości warunku cenowego może prowadzić do jego nieważności i przywrócenia sytuacji konsumenta sprzed umowy. • Sąd krajowy może zastąpić nieuczciwy warunek przepisem prawa krajowego, aby uniknąć szczególnie niekorzystnych konsekwencji dla konsumenta.
Odrzucone argumenty
Warunek określający cenę usług prawnych według stawki godzinowej nie jest głównym przedmiotem umowy i nie podlega ocenie nieuczciwości. • Brak przejrzystości warunku cenowego nie jest wystarczający do uznania go za nieuczciwy. • Po wykonaniu usług prawnych, sąd krajowy nie może odmówić adwokatowi wynagrodzenia, nawet jeśli warunek cenowy był nieuczciwy.
Godne uwagi sformułowania
wymóg przejrzystości musi podlegać wykładni rozszerzającej • konsument musi być w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne • nie spełnia wymogu wyrażenia prostym i zrozumiałym językiem [...] warunek [...] bez przekazania konsumentowi, przed zawarciem umowy, informacji, które pozwalają mu na podjęcie rozważnej i w pełni świadomej decyzji przy pełnej wiedzy odnośnie do konsekwencji ekonomicznych • nie można uznać za nieuczciwy z tego tylko powodu, że nie spełnia wymogu przejrzystości [...] chyba że państwo członkowskie [...] wyraźnie przewidziało, że zakwalifikowanie warunku jako nieuczciwego wynika z samego tego faktu • nie stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy przywrócił sytuację, w jakiej znajdowałby się konsument w braku tego warunku, nawet jeśli skutkuje to nieotrzymaniem wynagrodzenia przez przedsiębiorcę • przepisy te stoją natomiast na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy zastąpił niedozwolony warunek [...] sądowym oszacowaniem poziomu wynagrodzenia
Skład orzekający
C. Lycourgos
prezes izby
L.S. Rossi
sędzia
J.-C. Bonichot
sędzia
S. Rodin
sędzia
O. Spineanu-Matei
sprawozdawczyni
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dyrektywy 93/13/EWG w kontekście umów konsumenckich, w szczególności umów o świadczenie usług prawnych, oraz zasady przejrzystości i skutków stwierdzenia nieuczciwości warunków umownych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy wykładni prawa UE, a jego bezpośrednie zastosowanie w Polsce zależy od zgodności polskiego prawa krajowego z tą wykładnią, zwłaszcza w kwestii możliwości zastąpienia nieuczciwego warunku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, tym razem w specyficznym kontekście usług prawnych, co jest istotne dla wielu konsumentów i prawników. Wyjaśnia, kiedy stawka godzinowa może być uznana za nieuczciwą i jakie są tego konsekwencje.
“Czy stawka godzinowa adwokata może być nieuczciwym warunkiem umowy? TSUE wyjaśnia.”
Sektor
usługi prawne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny