C-378/08
Podsumowanie
Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że zasada „zanieczyszczający płaci” i dyrektywa środowiskowa nie sprzeciwiają się krajowym przepisom pozwalającym na przypisanie odpowiedzialności za zanieczyszczenie przedsiębiorstwom działającym w skażonym obszarze, pod warunkiem istnienia wiarygodnych przesłanek wskazujących na związek przyczynowy.
Sprawa dotyczyła wykładni zasady „zanieczyszczający płaci” oraz dyrektywy 2004/35/WE w kontekście włoskich przepisów nakładających na przedsiębiorstwa odpowiedzialność za szkody środowiskowe w rejonie redy w Auguście. Włoski sąd krajowy pytał, czy można obciążyć przedsiębiorstwa kosztami rekultywacji bez szczegółowego ustalania indywidualnej odpowiedzialności i związku przyczynowego. Trybunał stwierdził, że dyrektywa dopuszcza domniemanie związku przyczynowego w przypadku zanieczyszczeń rozproszonych, jeśli istnieją wiarygodne przesłanki, a także że nie wymaga wykazania winy dla działalności objętej załącznikiem III dyrektywy, pod warunkiem zbadania przyczyn zanieczyszczenia i wykazania związku przyczynowego.
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunale amministrativo regionale della Sicilia dotyczył wykładni zasady „zanieczyszczający płaci” oraz dyrektywy 2004/35/WE w sprawie odpowiedzialności za środowisko. Spór w postępowaniu krajowym dotyczył nałożenia przez włoskie władze środków zaradczych na przedsiębiorstwa działające w rejonie redy w Auguście, uznanym za obszar o szczególnym znaczeniu dla rekultywacji, w związku z powtarzającymi się zanieczyszczeniami. Włoski sąd krajowy miał wątpliwości, czy krajowe przepisy pozwalające na przypisanie odpowiedzialności przedsiębiorstwom wyłącznie na podstawie faktu prowadzenia działalności w skażonym obszarze, bez szczegółowego ustalania indywidualnej odpowiedzialności za zanieczyszczenie i związku przyczynowego, są zgodne z prawem UE. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, rozpatrując sprawę, podkreślił, że zasada „zanieczyszczający płaci” i dyrektywa 2004/35/WE nie sprzeciwiają się przepisom krajowym, które umożliwiają przyjęcie domniemania związku przyczynowego między działalnością podmiotów gospodarczych a stwierdzonym zanieczyszczeniem, nawet w przypadku zanieczyszczeń rozproszonych, pod warunkiem istnienia wiarygodnych przesłanek uzasadniających to domniemanie (np. położenie instalacji w pobliżu zanieczyszczenia i powiązanie substancji). Trybunał wyjaśnił również, że w przypadku działalności wymienionej w załączniku III do dyrektywy, odpowiedzialność jest obiektywna i nie wymaga wykazywania winy czy niedbalstwa, jednakże władze muszą zbadać przyczyny zanieczyszczenia i wykazać związek przyczynowy między działalnością przedsiębiorstw a powstaniem zanieczyszczenia. Czwarty zarzut dotyczący naruszenia przepisów o zamówieniach publicznych został uznany za niedopuszczalny z powodu braku wystarczających informacji faktycznych.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, dyrektywa 2004/35/WE nie sprzeciwia się przepisom krajowym, które umożliwiają przyjęcie domniemania związku przyczynowego między działalnością podmiotów gospodarczych a stwierdzonym zanieczyszczeniem, nawet w przypadku zanieczyszczeń rozproszonych, pod warunkiem istnienia wiarygodnych przesłanek uzasadniających to domniemanie.
Uzasadnienie
Trybunał stwierdził, że zasada „zanieczyszczający płaci” i dyrektywa 2004/35/WE dopuszczają możliwość przyjęcia domniemania związku przyczynowego w przypadku zanieczyszczeń rozproszonych, jeśli istnieją wiarygodne przesłanki (np. położenie instalacji w pobliżu zanieczyszczenia i powiązanie substancji). W przypadku działalności objętej załącznikiem III do dyrektywy, odpowiedzialność jest obiektywna, ale władze muszą zbadać przyczyny zanieczyszczenia i wykazać związek przyczynowy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odpowiedz_na_pytanie
Strona wygrywająca
udzielono odpowiedzi na pytanie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Raffinerie Mediterranee (ERG) SpA | spolka | skarżący |
| Polimeri Europa SpA | spolka | skarżący |
| Syndial SpA | spolka | skarżący |
| Ministero dello Sviluppo economico | organ_krajowy | pozwany |
| Ministero della Salute | organ_krajowy | pozwany |
| Ministero Ambiente e Tutela del Territorio e del Mare | organ_krajowy | pozwany |
| Ministero delle Infrastrutture | organ_krajowy | pozwany |
| Ministero dei Trasporti | organ_krajowy | pozwany |
| Presidenza del Consiglio dei Ministri | organ_krajowy | pozwany |
| Ministero dell’Interno | organ_krajowy | pozwany |
| Regione siciliana | organ_krajowy | pozwany |
| Assessorato regionale Territorio ed Ambiente (Sicilia) | organ_krajowy | pozwany |
| Assessorato regionale Industria (Sicilia) | organ_krajowy | pozwany |
| Prefettura di Siracusa | organ_krajowy | pozwany |
| Istituto superiore di Sanità | organ_krajowy | pozwany |
| Commissario Delegato per Emergenza Rifiuti e Tutela Acque (Sicilia) | organ_krajowy | pozwany |
| Vice Commissario Delegato per Emergenza Rifiuti e Tutela Acque (Sicilia) | organ_krajowy | pozwany |
| Agenzia Protezione Ambiente e Servizi tecnici (APAT) | organ_krajowy | pozwany |
| Agenzia regionale Protezione Ambiente (ARPA Sicilia) | organ_krajowy | pozwany |
| Istituto centrale Ricerca scientifica e tecnologica applicata al Mare | organ_krajowy | pozwany |
| Subcommissario per la Bonifica dei Siti contaminati | organ_krajowy | pozwany |
| Provincia regionale di Siracusa | organ_krajowy | pozwany |
| Consorzio ASI Sicilia orientale Zona Sud | organ_krajowy | pozwany |
| Comune di Siracusa | organ_krajowy | pozwany |
| Comune di Augusta | organ_krajowy | pozwany |
| Comune di Melilli | organ_krajowy | pozwany |
| Comune di Priolo Gargallo | organ_krajowy | pozwany |
| Azienda Unità sanitaria locale n.°8 | organ_krajowy | pozwany |
| Sviluppo Italia Aree Produttive SpA | spolka | pozwany |
| Invitalia (Agenzia nazionale per l’attrazione degli investimenti e lo sviluppo d’impresa) SpA | spolka | pozwany |
| ENI Divisione Exploration and Production SpA | spolka | interwenient |
| ENI SpA | spolka | interwenient |
| Edison SpA | spolka | interwenient |
| rząd włoski | panstwo_czlonkowskie | interwenient |
| rząd grecki | panstwo_czlonkowskie | interwenient |
| rząd niderlandzki | panstwo_czlonkowskie | interwenient |
| Komisja Wspólnot Europejskich | instytucja_ue | interwenient |
Przepisy (15)
Główne
TFUE art. 267
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
TFUE art. 174
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Polityka Wspólnoty w dziedzinie środowiska naturalnego stawia sobie za cel wysoki poziom ochrony i opiera się w szczególności na zasadzie „zanieczyszczający płaci”.
Dyrektywa 2004/35/WE art. 3 ust. 1
Dyrektywa 2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady
Określa zakres zastosowania dyrektywy, w tym odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez działalność zawodową.
Dyrektywa 2004/35/WE art. 4 ust. 5
Dyrektywa 2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady
Dotyczy zastosowania dyrektywy do zanieczyszczeń o charakterze rozproszonym, wymagając ustalenia związku przyczynowego.
Dyrektywa 2004/35/WE art. 11 ust. 2
Dyrektywa 2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady
Nakłada na właściwe władze obowiązek ustalenia podmiotu odpowiedzialnego za szkodę i oceny jej wagi.
Pomocnicze
TFUE art. 175
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Dyrektywa 2004/35/WE art. 6
Dyrektywa 2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady
Reguluje działanie zaradcze w przypadku szkód wyrządzonych środowisku naturalnemu.
Dyrektywa 2004/35/WE art. 8 ust. 3
Dyrektywa 2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady
Zwalnia podmiot gospodarczy z ponoszenia kosztów działań zaradczych, jeśli szkoda została spowodowana przez stronę trzecią pomimo właściwych środków bezpieczeństwa.
Dyrektywa 2004/35/WE art. 16 ust. 1
Dyrektywa 2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady
Nie stanowi przeszkody dla państw członkowskich w zakresie utrzymywania i przyjmowania bardziej rygorystycznych przepisów.
Dyrektywa 2004/35/WE art. 17
Dyrektywa 2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady
Określa sytuacje, w których dyrektywa nie ma zastosowania ratione temporis.
Dyrektywa 2004/35/WE art. 19 ust. 1
Dyrektywa 2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady
Określa termin wykonania dyrektywy.
Dyrektywa 2004/18/WE
Dyrektywa 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady
dekret ustawodawczy nr 22/1997 art. 17
Dekret ustawodawczy nr 22 z dnia 5 lutego 1997 r.
dekret ministerialny nr 471/1999 art. 9
Dekret ministerialny nr 471 z dnia 25 października 1999 r.
dekret ustawodawczy nr 152/2006 art. 311 ust. 2
Dekret ustawodawczy nr 152 z dnia 3 kwietnia 2006 r.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Dyrektywa 2004/35/WE dopuszcza domniemanie związku przyczynowego w przypadku zanieczyszczeń rozproszonych, jeśli istnieją wiarygodne przesłanki. Dla działalności objętej załącznikiem III do dyrektywy 2004/35/WE, odpowiedzialność jest obiektywna. Władze muszą zbadać przyczyny zanieczyszczenia i wykazać związek przyczynowy między działalnością przedsiębiorstw a powstaniem zanieczyszczenia.
Odrzucone argumenty
Włoskie przepisy krajowe, które nakładają odpowiedzialność na przedsiębiorstwa bez szczegółowego ustalania indywidualnej odpowiedzialności i związku przyczynowego, są niezgodne z prawem UE. Naruszenie zasad ochrony konkurencji i zamówień publicznych poprzez bezpośrednie powierzenie prac rekultywacyjnych bez przetargu.
Godne uwagi sformułowania
zasada „zanieczyszczający płaci” nie wszystkie formy szkód wyrządzonych środowisku naturalnemu można naprawić za pomocą mechanizmu odpowiedzialności aby wspomniany mechanizm był skuteczny, należy w szczególności ustalić związek przyczynowy między co najmniej jednym możliwym do zidentyfikowania zanieczyszczającym a konkretnymi i wymiernymi szkodami państwo członkowskie może w szczególności postanowić, że podmiotom gospodarczym prowadzącym działalność inną niż wymieniona w załączniku III do dyrektywy 2004/35/WE można obiektywnie przypisać odpowiedzialność za szkody wyrządzone środowisku naturalnemu
Skład orzekający
V. Skouris
prezes
J.N. Cunha Rodrigues
prezes_izby
K. Lenaerts
prezes_izby
J.C. Bonichot
prezes_izby
R. Silva de Lapuerta
prezes_izby
P. Lindh
prezes_izby
C. Toader
sprawozdawca
C.W.A. Timmermans
sędzia
K. Schiemann
sędzia
P. Kūris
sędzia
E. Juhász
sędzia
A. Arabadjiev
sędzia
J.J. Kasel
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wykładnia zasady „zanieczyszczający płaci” i dyrektywy 2004/35/WE w kontekście odpowiedzialności za szkody środowiskowe, w szczególności w przypadku zanieczyszczeń rozproszonych i obiektywnej odpowiedzialności."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji zanieczyszczenia w rejonie redy w Auguście i wykładni przepisów UE. Stosowanie do innych sytuacji wymaga analizy zgodności z prawem krajowym i specyfiki danego przypadku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej zasady ochrony środowiska i odpowiedzialności za szkody, co jest tematem aktualnym i budzącym zainteresowanie. Wykładnia przepisów UE w kontekście konkretnego, złożonego problemu zanieczyszczenia przemysłowego jest interesująca dla prawników i specjalistów.
“Zanieczyszczający płaci – czy zawsze musisz udowodnić winę? TSUE wyjaśnia zasady odpowiedzialności za szkody środowiskowe.”
Sektor
przemysł chemiczny i petrochemiczny
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI