C-378/08

Trybunał Sprawiedliwości
cjeuochrona_srodowiskaodpowiedzialność za szkody środowiskoweWysokatrybunal
zasada zanieczyszczający płaciodpowiedzialność za środowiskorekultywacjazanieczyszczenieprawo ochrony środowiskadyrektywa środowiskowazwiązek przyczynowydomniemanie

Podsumowanie

Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że zasada „zanieczyszczający płaci” i dyrektywa środowiskowa nie sprzeciwiają się krajowym przepisom pozwalającym na przypisanie odpowiedzialności za zanieczyszczenie przedsiębiorstwom działającym w skażonym obszarze, pod warunkiem istnienia wiarygodnych przesłanek wskazujących na związek przyczynowy.

Sprawa dotyczyła wykładni zasady „zanieczyszczający płaci” oraz dyrektywy 2004/35/WE w kontekście włoskich przepisów nakładających na przedsiębiorstwa odpowiedzialność za szkody środowiskowe w rejonie redy w Auguście. Włoski sąd krajowy pytał, czy można obciążyć przedsiębiorstwa kosztami rekultywacji bez szczegółowego ustalania indywidualnej odpowiedzialności i związku przyczynowego. Trybunał stwierdził, że dyrektywa dopuszcza domniemanie związku przyczynowego w przypadku zanieczyszczeń rozproszonych, jeśli istnieją wiarygodne przesłanki, a także że nie wymaga wykazania winy dla działalności objętej załącznikiem III dyrektywy, pod warunkiem zbadania przyczyn zanieczyszczenia i wykazania związku przyczynowego.

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunale amministrativo regionale della Sicilia dotyczył wykładni zasady „zanieczyszczający płaci” oraz dyrektywy 2004/35/WE w sprawie odpowiedzialności za środowisko. Spór w postępowaniu krajowym dotyczył nałożenia przez włoskie władze środków zaradczych na przedsiębiorstwa działające w rejonie redy w Auguście, uznanym za obszar o szczególnym znaczeniu dla rekultywacji, w związku z powtarzającymi się zanieczyszczeniami. Włoski sąd krajowy miał wątpliwości, czy krajowe przepisy pozwalające na przypisanie odpowiedzialności przedsiębiorstwom wyłącznie na podstawie faktu prowadzenia działalności w skażonym obszarze, bez szczegółowego ustalania indywidualnej odpowiedzialności za zanieczyszczenie i związku przyczynowego, są zgodne z prawem UE. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, rozpatrując sprawę, podkreślił, że zasada „zanieczyszczający płaci” i dyrektywa 2004/35/WE nie sprzeciwiają się przepisom krajowym, które umożliwiają przyjęcie domniemania związku przyczynowego między działalnością podmiotów gospodarczych a stwierdzonym zanieczyszczeniem, nawet w przypadku zanieczyszczeń rozproszonych, pod warunkiem istnienia wiarygodnych przesłanek uzasadniających to domniemanie (np. położenie instalacji w pobliżu zanieczyszczenia i powiązanie substancji). Trybunał wyjaśnił również, że w przypadku działalności wymienionej w załączniku III do dyrektywy, odpowiedzialność jest obiektywna i nie wymaga wykazywania winy czy niedbalstwa, jednakże władze muszą zbadać przyczyny zanieczyszczenia i wykazać związek przyczynowy między działalnością przedsiębiorstw a powstaniem zanieczyszczenia. Czwarty zarzut dotyczący naruszenia przepisów o zamówieniach publicznych został uznany za niedopuszczalny z powodu braku wystarczających informacji faktycznych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, dyrektywa 2004/35/WE nie sprzeciwia się przepisom krajowym, które umożliwiają przyjęcie domniemania związku przyczynowego między działalnością podmiotów gospodarczych a stwierdzonym zanieczyszczeniem, nawet w przypadku zanieczyszczeń rozproszonych, pod warunkiem istnienia wiarygodnych przesłanek uzasadniających to domniemanie.

Uzasadnienie

Trybunał stwierdził, że zasada „zanieczyszczający płaci” i dyrektywa 2004/35/WE dopuszczają możliwość przyjęcia domniemania związku przyczynowego w przypadku zanieczyszczeń rozproszonych, jeśli istnieją wiarygodne przesłanki (np. położenie instalacji w pobliżu zanieczyszczenia i powiązanie substancji). W przypadku działalności objętej załącznikiem III do dyrektywy, odpowiedzialność jest obiektywna, ale władze muszą zbadać przyczyny zanieczyszczenia i wykazać związek przyczynowy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odpowiedz_na_pytanie

Strona wygrywająca

udzielono odpowiedzi na pytanie

Strony

NazwaTypRola
Raffinerie Mediterranee (ERG) SpAspolkaskarżący
Polimeri Europa SpAspolkaskarżący
Syndial SpAspolkaskarżący
Ministero dello Sviluppo economicoorgan_krajowypozwany
Ministero della Saluteorgan_krajowypozwany
Ministero Ambiente e Tutela del Territorio e del Mareorgan_krajowypozwany
Ministero delle Infrastruttureorgan_krajowypozwany
Ministero dei Trasportiorgan_krajowypozwany
Presidenza del Consiglio dei Ministriorgan_krajowypozwany
Ministero dell’Internoorgan_krajowypozwany
Regione sicilianaorgan_krajowypozwany
Assessorato regionale Territorio ed Ambiente (Sicilia)organ_krajowypozwany
Assessorato regionale Industria (Sicilia)organ_krajowypozwany
Prefettura di Siracusaorgan_krajowypozwany
Istituto superiore di Sanitàorgan_krajowypozwany
Commissario Delegato per Emergenza Rifiuti e Tutela Acque (Sicilia)organ_krajowypozwany
Vice Commissario Delegato per Emergenza Rifiuti e Tutela Acque (Sicilia)organ_krajowypozwany
Agenzia Protezione Ambiente e Servizi tecnici (APAT)organ_krajowypozwany
Agenzia regionale Protezione Ambiente (ARPA Sicilia)organ_krajowypozwany
Istituto centrale Ricerca scientifica e tecnologica applicata al Mareorgan_krajowypozwany
Subcommissario per la Bonifica dei Siti contaminatiorgan_krajowypozwany
Provincia regionale di Siracusaorgan_krajowypozwany
Consorzio ASI Sicilia orientale Zona Sudorgan_krajowypozwany
Comune di Siracusaorgan_krajowypozwany
Comune di Augustaorgan_krajowypozwany
Comune di Melilliorgan_krajowypozwany
Comune di Priolo Gargalloorgan_krajowypozwany
Azienda Unità sanitaria locale n.°8organ_krajowypozwany
Sviluppo Italia Aree Produttive SpAspolkapozwany
Invitalia (Agenzia nazionale per l’attrazione degli investimenti e lo sviluppo d’impresa) SpAspolkapozwany
ENI Divisione Exploration and Production SpAspolkainterwenient
ENI SpAspolkainterwenient
Edison SpAspolkainterwenient
rząd włoskipanstwo_czlonkowskieinterwenient
rząd greckipanstwo_czlonkowskieinterwenient
rząd niderlandzkipanstwo_czlonkowskieinterwenient
Komisja Wspólnot Europejskichinstytucja_ueinterwenient

Przepisy (15)

Główne

TFUE art. 267

Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

TFUE art. 174

Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Polityka Wspólnoty w dziedzinie środowiska naturalnego stawia sobie za cel wysoki poziom ochrony i opiera się w szczególności na zasadzie „zanieczyszczający płaci”.

Dyrektywa 2004/35/WE art. 3 ust. 1

Dyrektywa 2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady

Określa zakres zastosowania dyrektywy, w tym odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez działalność zawodową.

Dyrektywa 2004/35/WE art. 4 ust. 5

Dyrektywa 2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady

Dotyczy zastosowania dyrektywy do zanieczyszczeń o charakterze rozproszonym, wymagając ustalenia związku przyczynowego.

Dyrektywa 2004/35/WE art. 11 ust. 2

Dyrektywa 2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady

Nakłada na właściwe władze obowiązek ustalenia podmiotu odpowiedzialnego za szkodę i oceny jej wagi.

Pomocnicze

TFUE art. 175

Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Dyrektywa 2004/35/WE art. 6

Dyrektywa 2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady

Reguluje działanie zaradcze w przypadku szkód wyrządzonych środowisku naturalnemu.

Dyrektywa 2004/35/WE art. 8 ust. 3

Dyrektywa 2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady

Zwalnia podmiot gospodarczy z ponoszenia kosztów działań zaradczych, jeśli szkoda została spowodowana przez stronę trzecią pomimo właściwych środków bezpieczeństwa.

Dyrektywa 2004/35/WE art. 16 ust. 1

Dyrektywa 2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady

Nie stanowi przeszkody dla państw członkowskich w zakresie utrzymywania i przyjmowania bardziej rygorystycznych przepisów.

Dyrektywa 2004/35/WE art. 17

Dyrektywa 2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady

Określa sytuacje, w których dyrektywa nie ma zastosowania ratione temporis.

Dyrektywa 2004/35/WE art. 19 ust. 1

Dyrektywa 2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady

Określa termin wykonania dyrektywy.

Dyrektywa 2004/18/WE

Dyrektywa 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady

dekret ustawodawczy nr 22/1997 art. 17

Dekret ustawodawczy nr 22 z dnia 5 lutego 1997 r.

dekret ministerialny nr 471/1999 art. 9

Dekret ministerialny nr 471 z dnia 25 października 1999 r.

dekret ustawodawczy nr 152/2006 art. 311 ust. 2

Dekret ustawodawczy nr 152 z dnia 3 kwietnia 2006 r.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Dyrektywa 2004/35/WE dopuszcza domniemanie związku przyczynowego w przypadku zanieczyszczeń rozproszonych, jeśli istnieją wiarygodne przesłanki. Dla działalności objętej załącznikiem III do dyrektywy 2004/35/WE, odpowiedzialność jest obiektywna. Władze muszą zbadać przyczyny zanieczyszczenia i wykazać związek przyczynowy między działalnością przedsiębiorstw a powstaniem zanieczyszczenia.

Odrzucone argumenty

Włoskie przepisy krajowe, które nakładają odpowiedzialność na przedsiębiorstwa bez szczegółowego ustalania indywidualnej odpowiedzialności i związku przyczynowego, są niezgodne z prawem UE. Naruszenie zasad ochrony konkurencji i zamówień publicznych poprzez bezpośrednie powierzenie prac rekultywacyjnych bez przetargu.

Godne uwagi sformułowania

zasada „zanieczyszczający płaci” nie wszystkie formy szkód wyrządzonych środowisku naturalnemu można naprawić za pomocą mechanizmu odpowiedzialności aby wspomniany mechanizm był skuteczny, należy w szczególności ustalić związek przyczynowy między co najmniej jednym możliwym do zidentyfikowania zanieczyszczającym a konkretnymi i wymiernymi szkodami państwo członkowskie może w szczególności postanowić, że podmiotom gospodarczym prowadzącym działalność inną niż wymieniona w załączniku III do dyrektywy 2004/35/WE można obiektywnie przypisać odpowiedzialność za szkody wyrządzone środowisku naturalnemu

Skład orzekający

V. Skouris

prezes

J.N. Cunha Rodrigues

prezes_izby

K. Lenaerts

prezes_izby

J.C. Bonichot

prezes_izby

R. Silva de Lapuerta

prezes_izby

P. Lindh

prezes_izby

C. Toader

sprawozdawca

C.W.A. Timmermans

sędzia

K. Schiemann

sędzia

P. Kūris

sędzia

E. Juhász

sędzia

A. Arabadjiev

sędzia

J.J. Kasel

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wykładnia zasady „zanieczyszczający płaci” i dyrektywy 2004/35/WE w kontekście odpowiedzialności za szkody środowiskowe, w szczególności w przypadku zanieczyszczeń rozproszonych i obiektywnej odpowiedzialności."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji zanieczyszczenia w rejonie redy w Auguście i wykładni przepisów UE. Stosowanie do innych sytuacji wymaga analizy zgodności z prawem krajowym i specyfiki danego przypadku.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej zasady ochrony środowiska i odpowiedzialności za szkody, co jest tematem aktualnym i budzącym zainteresowanie. Wykładnia przepisów UE w kontekście konkretnego, złożonego problemu zanieczyszczenia przemysłowego jest interesująca dla prawników i specjalistów.

Zanieczyszczający płaci – czy zawsze musisz udowodnić winę? TSUE wyjaśnia zasady odpowiedzialności za szkody środowiskowe.

Sektor

przemysł chemiczny i petrochemiczny

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI