C-348/23
Podsumowanie
Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że polskie prawo nie może uzależniać skutków stwierdzenia nieważności umowy kredytowej z konsumentem od złożenia przez niego dodatkowego, sformalizowanego oświadczenia.
Sprawa dotyczyła wykładni dyrektywy o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich w kontekście polskiego prawa. Sąd Okręgowy w Warszawie zapytał TSUE, czy polskie przepisy mogą wymagać od konsumenta złożenia specjalnego oświadczenia, aby umowa kredytowa została uznana za nieważną z powodu nieuczciwych warunków, a także czy od tego zależy zwrot świadczeń i naliczanie odsetek. Trybunał, powołując się na swoje wcześniejsze orzecznictwo, stwierdził, że takie uzależnianie skutków prawnych od dodatkowego oświadczenia konsumenta jest niezgodne z prawem UE.
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym został złożony przez Sąd Okręgowy w Warszawie w związku ze sporem konsumentów (KCB i MB) z bankiem BNP Paribas Bank Polska S.A. dotyczącym nieuczciwych warunków w umowie kredytu na zakup nieruchomości. Konsumenci domagali się stwierdzenia nieważności umowy i zwrotu świadczeń. Polski sąd uznał, że warunki dotyczące wymiany walut są nieuczciwe, ale miał wątpliwości co do skutków prawnych ich stwierdzenia nieważności w świetle polskiego prawa. W szczególności, polskie orzecznictwo prezentowało dwa stanowiska: jedno nakazujące sądowi automatyczne wyłączenie nieuczciwego warunku, chyba że konsument wyraźnie zgodzi się na jego stosowanie, a drugie wymagające od konsumenta złożenia "sformalizowanego oświadczenia", które potwierdzałoby jego świadomość konsekwencji, w tym potencjalnej nieważności całej umowy. Sąd odsyłający uznał, że drugie stanowisko ogranicza ochronę konsumenta. W związku z tym zadał Trybunałowi pytanie, czy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG oraz zasady skuteczności i równoważności stoją na przeszkodzie wykładni, zgodnie z którą skutki prawne stwierdzenia nieważności umowy są uzależnione od złożenia przez konsumenta takiego sformalizowanego oświadczenia. Trybunał Sprawiedliwości UE, powołując się na wyrok w sprawie C-140/22 (mBank), stwierdził, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 jest przepisem bezwzględnie obowiązującym i nie może być zawieszony ani uzależniony od spełnienia przesłanek przewidzianych przez prawo krajowe. Obowiązek sądu krajowego polega na wyłączeniu nieuczciwych warunków z urzędu, a możliwość sprzeciwu konsumenta nie może być przekształcona w obowiązek złożenia sformalizowanego oświadczenia. Trybunał uznał, że polska wykładnia, która uzależnia skutki prawne stwierdzenia nieważności umowy od takiego oświadczenia, jest niezgodna z prawem Unii, ponieważ podważa odstraszający skutek dyrektywy i ogranicza ochronę konsumenta. W konsekwencji, postanowiono, że przepisy te stoją na przeszkodzie wykładni, zgodnie z którą skutki prawne stwierdzenia nieważności umowy są uzależnione od spełnienia przez konsumenta warunku zawieszającego w postaci złożenia sformalizowanego oświadczenia.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Nie, prawo UE stoi na przeszkodzie takiej wykładni.
Uzasadnienie
Prawo UE, w szczególności art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, wymaga, aby nieuczciwe warunki nie były wiążące dla konsumentów. Jest to przepis bezwzględnie obowiązujący, a jego stosowanie nie może być zawieszone ani uzależnione od spełnienia przesłanek przewidzianych przez prawo krajowe. Obowiązek sądu krajowego polega na wyłączeniu nieuczciwych warunków z urzędu. Możliwość sprzeciwu konsumenta nie może być przekształcona w obowiązek złożenia sformalizowanego oświadczenia, gdyż ograniczałoby to ochronę konsumenta i podważało odstraszający skutek dyrektywy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odpowiedz_na_pytanie
Strona wygrywająca
konsumenci (poprzez udzielenie odpowiedzi na pytanie)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| KCB | osoba_fizyczna | skarżący |
| MB | osoba_fizyczna | skarżący |
| BNP Paribas Bank Polska S.A. | spolka | pozwany |
| Rzeczpospolita Polska | panstwo_czlonkowskie | interwenient |
| Republika Portugalska | panstwo_czlonkowskie | interwenient |
| Komisja Europejska | instytucja_ue | interwenient |
Przepisy (12)
Główne
Dyrektywa 93/13/EWG art. 6 § 1
Dyrektywa Rady 93/13/EWG
Nieuczciwe warunki nie są wiążące dla konsumentów; jest to przepis bezwzględnie obowiązujący, którego stosowanie nie może być zawieszone ani uzależnione od spełnienia przesłanek krajowych. Sądy krajowe są zobowiązane do wyłączenia stosowania nieuczciwych warunków z urzędu.
Dyrektywa 93/13/EWG art. 7 § 1
Dyrektywa Rady 93/13/EWG
Państwa członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki zapobiegające stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków.
Pomocnicze
TFUE art. 267
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Podstawa prawna wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
k.c. art. 58 § 1
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub mającej na celu obejście ustawy.
k.c. art. 385¹ § 1
Kodeks cywilny
Definicja niedozwolonych postanowień umownych w umowach z konsumentami.
k.c. art. 385¹ § 2
Kodeks cywilny
Umowa pozostaje w mocy co do pozostałych postanowień, jeżeli postanowienie nie jest wiążące dla konsumenta.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia.
k.c. art. 410 § 1
Kodeks cywilny
Stosowanie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu do świadczenia nienależnego.
k.c. art. 410 § 2
Kodeks cywilny
Definicja świadczenia nienależnego.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Termin spełnienia świadczenia nieoznaczonego.
k.c. art. 481 § 1
Kodeks cywilny
Żądanie odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego.
k.c. art. 481 § 2
Kodeks cywilny
Odsetki ustawowe za opóźnienie.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Polskie prawo nie może uzależniać skutków stwierdzenia nieważności umowy z powodu nieuczciwego warunku od złożenia przez konsumenta dodatkowego, sformalizowanego oświadczenia. Art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 jest przepisem bezwzględnie obowiązującym i wymaga wyłączenia nieuczciwych warunków z urzędu. Ograniczenie ochrony konsumenta poprzez wymóg złożenia sformalizowanego oświadczenia podważa odstraszający skutek dyrektywy.
Godne uwagi sformułowania
odpowiedź, która może zostać w sposób jednoznaczny wyprowadzona z orzecznictwa przepis bezwzględnie obowiązujący przywrócenie równowagę między stronami obowiązek zbadania z urzędu nie może być rozumiana w ten sposób, że nakłada na niego [...] pozytywny obowiązek powołania się na przepisy [...] w drodze sformalizowanego oświadczenia nie może zostać zawieszony albo uzależniony od spełnienia przesłanek przewidzianych przez prawo krajowe lub wynikających z orzecznictwa krajowego podważyć odstraszający skutek
Skład orzekający
O. Spineanu-Matei
prezes izby
J-C. Bonichot
sędzia
S. Rodin
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie, że prawo UE stoi na przeszkodzie polskim przepisom uzależniającym skutki stwierdzenia nieważności umowy od dodatkowego oświadczenia konsumenta."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy umowa jest nieważna w całości z powodu nieuczciwego warunku, a prawo krajowe wymaga dodatkowego oświadczenia konsumenta dla wywołania skutków prawnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii ochrony konsumentów w Polsce i interpretacji przepisów UE przez TSUE, co ma bezpośrednie przełożenie na praktykę prawną i sytuację konsumentów.
“TSUE: Polskie prawo nie może utrudniać konsumentom dochodzenia praw po stwierdzeniu nieuczciwego warunku w umowie!”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI