C-261/21
Podsumowanie
Trybunał orzekł, że prawo UE nie wymaga od państw członkowskich ustanowienia środka prawnego pozwalającego na wznowienie postępowania w przypadku, gdy sąd krajowy najwyższej instancji nie uwzględnił wykładni prawa UE dokonanej przez Trybunał w odpowiedzi na pytanie prejudycjalne.
Sprawa dotyczyła wniosku o wznowienie postępowania we Włoszech, złożonego po tym, jak sąd krajowy najwyższej instancji wydał wyrok sprzeczny z wykładnią prawa UE dokonaną przez Trybunał w odpowiedzi na pytanie prejudycjalne. Włoskie przepisy nie przewidywały możliwości wznowienia postępowania w takiej sytuacji. Grupy Roche i Novartis argumentowały, że brak takiego środka narusza prawo do skutecznej ochrony prawnej. Trybunał uznał, że prawo UE nie nakłada na państwa członkowskie obowiązku tworzenia dodatkowych środków prawnych, jeśli istniejące zapewniają skuteczną ochronę, a zasada odpowiedzialności państwa za szkody wyrządzone przez sądy jest wystarczającym zabezpieczeniem.
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym został złożony przez włoski Consiglio di Stato w związku z czterema sporami dotyczącymi decyzji włoskiego urzędu ochrony konkurencji (AGCM) nakładającej grzywny na grupy Roche i Novartis za porozumienie ograniczające konkurencję. Po tym, jak Trybunał Sprawiedliwości UE wydał wyrok w trybie prejudycjalnym (wyrok Hoffmann-La Roche), Consiglio di Stato oddalił odwołania spółek. Grupy Roche i Novartis wniosły o wznowienie postępowania, argumentując, że wyrok sądu krajowego jest obarczony błędem w ustaleniach faktycznych i nie uwzględnia wykładni prawa UE dokonanej przez Trybunał. Włoskie przepisy proceduralne (art. 106 kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 395 i 396 kodeksu postępowania cywilnego) nie przewidywały możliwości wznowienia postępowania w odniesieniu do wyroków Consiglio di Stato w takich okolicznościach. Sąd odsyłający zapytał Trybunał, czy taka sytuacja jest zgodna z prawem Unii, w szczególności z art. 4 ust. 3 i art. 19 ust. 1 TUE, art. 267 TFUE oraz art. 47 Karty praw podstawowych UE. Trybunał przypomniał, że państwa członkowskie są zobowiązane do zapewnienia skutecznej ochrony prawnej, ale szczegółowe zasady proceduralne należą do ich autonomii, pod warunkiem poszanowania zasad równoważności i skuteczności. Stwierdził, że włoskie przepisy nie naruszają zasady równoważności, ponieważ ograniczenia w zakresie wznowienia postępowania dotyczą zarówno przepisów krajowych, jak i unijnych. Nie naruszają one również zasady skuteczności, ponieważ prawo włoskie zapewnia dostęp do sądu i możliwość dochodzenia odszkodowania od państwa za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem UE orzeczenia sądowe. Trybunał podkreślił, że ustalenie i ocena okoliczności faktycznych należy do sądu krajowego, a mechanizm pytań prejudycjalnych nie służy kontroli prawidłowości zastosowania przez sąd krajowy wykładni prawa UE. W związku z tym, Trybunał orzekł, że prawo UE nie wymaga od państw członkowskich ustanowienia środka prawnego pozwalającego na wznowienie postępowania w opisanej sytuacji.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, prawo Unii nie wymaga od państw członkowskich ustanowienia takiego środka prawnego, pod warunkiem że istniejące środki prawne zapewniają skuteczną ochronę praw jednostek wynikających z prawa Unii i są zgodne z zasadami równoważności i skuteczności.
Uzasadnienie
Trybunał powołuje się na zasadę autonomii proceduralnej państw członkowskich, która pozwala im na uregulowanie szczegółowych zasad postępowania. Zobowiązanie państw do zapewnienia skutecznej ochrony prawnej (art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE) nie oznacza konieczności tworzenia nowych środków prawnych, jeśli istniejące mechanizmy (np. możliwość dochodzenia odszkodowania od państwa) zapewniają wystarczającą ochronę. Mechanizm pytań prejudycjalnych (art. 267 TFUE) nie służy kontroli prawidłowości zastosowania przez sąd krajowy wykładni prawa UE.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odpowiedz_na_pytanie
Strona wygrywająca
państwo członkowskie (Włochy)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| F. Hoffmann-La Roche Ltd | spolka | skarżący |
| Novartis AG | spolka | skarżący |
| Novartis Farma SpA | spolka | skarżący |
| Roche SpA | spolka | skarżący |
| Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato | organ_krajowy | pozwany |
| Società Oftalmologica Italiana (SOI) – Associazione Medici Oculisti Italiani (AMOI) | inne | interwenient |
| Regione Emilia-Romagna | organ_krajowy | interwenient |
| Regione Lombardia | organ_krajowy | interwenient |
| Altroconsumo | inne | interwenient |
| Associazione Italiana delle Unità Dedicate Autonome Private di Day Surgery e dei Centri di Chirurgia Ambulatoriale (Aiudapds) | inne | interwenient |
| Coordinamento delle associazioni per la tutela dell’ambiente e dei diritti degli utenti e consumatori (Codacons) | inne | interwenient |
| Ministero della Salute – Agenzia Italiana del Farmaco | organ_krajowy | interwenient |
| Rząd włoski | panstwo_czlonkowskie | interwenient |
| Komisja Europejska | instytucja_ue | interwenient |
Przepisy (10)
Główne
TUE art. 4 § ust. 3
Traktat o Unii Europejskiej
Państwa członkowskie są zobowiązane do podjęcia wszelkich środków właściwych dla zapewnienia wykonania zobowiązań wynikających z traktatów i aktów instytucji Unii.
TUE art. 19 § ust. 1 akapit drugi
Traktat o Unii Europejskiej
Państwa członkowskie ustanawiają środki niezbędne do zapewnienia skutecznej ochrony prawnej w dziedzinach objętych prawem Unii.
TFUE art. 267
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Procedura pytań prejudycjalnych umożliwiająca sądom krajowym zwracanie się do Trybunału o wykładnię prawa Unii.
Karta art. 47
Karta praw podstawowych Unii Europejskiej
Prawo do skutecznej ochrony sądowej i dostępu do niezawisłego i bezstronnego sądu.
Pomocnicze
TFUE art. 101
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Zakaz porozumień ograniczających konkurencję.
c.p.a. art. 6 § ust. 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Określa Consiglio di Stato jako organ sądownictwa administracyjnego orzekający w ostatniej instancji.
c.p.a. art. 91
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymienia środki zaskarżenia od wyroków sądów administracyjnych, w tym wznowienie postępowania.
c.p.a. art. 106 § ust. 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Stanowi, że od wyroków Consiglio di Stato przysługuje skarga o wznowienie postępowania w przypadkach i trybie określonych w kodeksie postępowania cywilnego.
c.p.c. art. 395
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przypadki, w których przysługuje skarga o wznowienie postępowania od wyroków.
c.p.c. art. 396
Kodeks postępowania cywilnego
Określa warunki wniesienia skargi o wznowienie postępowania po upływie terminu do wniesienia odwołania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Prawo UE nie wymaga od państw członkowskich ustanowienia dodatkowych środków prawnych, jeśli istniejące zapewniają skuteczną ochronę. Zasada autonomii proceduralnej państw członkowskich pozwala na uregulowanie szczegółowych zasad postępowania. Włoski system prawny zapewnia dostęp do sądu i możliwość dochodzenia odszkodowania od państwa za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem UE orzeczenia sądowe. Mechanizm pytań prejudycjalnych nie służy kontroli prawidłowości zastosowania przez sąd krajowy wykładni prawa UE.
Odrzucone argumenty
Brak możliwości wznowienia postępowania w przypadku wyroku sądu krajowego sprzecznego z wykładnią prawa UE narusza prawo do skutecznej ochrony prawnej i dostęp do sądu. Wyrok sądu krajowego był obarczony błędem w ustaleniach faktycznych i nie uwzględnił wykładni prawa UE dokonanej przez Trybunał. System kontroli sądowej we Włoszech jest niekompletny, ponieważ nie przewiduje możliwości zaskarżenia wyroku sądu najwyższej instancji sprzecznego z prawem Unii.
Godne uwagi sformułowania
Trybunał nie może zastąpić sądu krajowego w ustalaniu i ocenie okoliczności faktycznych. Pełna skuteczność przepisów prawa Unii zostałaby podważona, a ochrona praw, jakie one ustanawiają, uległaby osłabieniu, gdyby wykluczono możliwość uzyskania przez jednostki, pod pewnymi warunkami, naprawienia szkody, w sytuacji gdy ich prawa doznają uszczerbku wskutek naruszenia prawa Unii przez orzeczenie sądu państwa członkowskiego orzekającego w ostatniej instancji. Zasada autonomii proceduralnej państw członkowskich.
Skład orzekający
S. Rodin
prezes izby
C. Lycourgos
sprawozdawca
O. Spineanu-Matei
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie zasady, że prawo UE nie wymaga od państw członkowskich tworzenia dodatkowych środków prawnych w celu zapewnienia zgodności orzeczeń sądów krajowych z wykładnią TSUE, jeśli istniejące mechanizmy gwarantują skuteczną ochronę prawną i możliwość dochodzenia odszkodowania od państwa."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy sąd krajowy najwyższej instancji wydał orzeczenie po otrzymaniu odpowiedzi na pytanie prejudycjalne, a następnie strony domagają się wznowienia postępowania z powodu rzekomego nieuwzględnienia tej wykładni. Nie wyklucza możliwości odpowiedzialności państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem UE orzeczenie sądu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy fundamentalnej kwestii dostępu do wymiaru sprawiedliwości i prawomocności orzeczeń w kontekście prawa UE. Pokazuje napięcie między autonomią proceduralną państw członkowskich a obowiązkiem zapewnienia skutecznej ochrony prawnej.
“Czy wyrok sądu najwyższej instancji może być sprzeczny z prawem UE i pozostać prawomocny? TSUE odpowiada.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI