C-260/18

TSUE orzekł, że nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich, dotyczące indeksacji kredytu do waluty obcej, nie mogą być zastępowane przepisami ogólnymi prawa cywilnego, a ich usunięcie może prowadzić do unieważnienia umowy, chyba że konsument wyrazi zgodę na inne rozwiązanie.

Sprawa dotyczyła wykładni dyrektywy 93/13 w kontekście polskiej umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF. Sąd Okręgowy w Warszawie pytał, czy po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru klauzul indeksacyjnych, luki w umowie można wypełniać przepisami ogólnymi prawa cywilnego (zasady współżycia społecznego, zwyczaje), czy też umowa musi zostać unieważniona. Trybunał orzekł, że takie wypełnianie luk jest niedopuszczalne, a ocena skutków unieważnienia umowy powinna uwzględniać aktualną wolę konsumenta. Utrzymanie nieuczciwych warunków jest niedopuszczalne, nawet jeśli unieważnienie umowy miałoby niekorzystne skutki dla konsumenta, chyba że konsument wyraźnie się na to zgodzi.

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczył wykładni dyrektywy 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Sprawa rozpatrywana przez Sąd Okręgowy w Warszawie dotyczyła umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do franka szwajcarskiego (CHF), zawartej przez Kamila i Justynę Dziubak z Raiffeisen Bank International AG. Kredytobiorcy domagali się stwierdzenia nieważności umowy z powodu nieuczciwych postanowień dotyczących mechanizmu indeksacji, które umożliwiały bankowi arbitralne ustalanie kursów walut. Sąd odsyłający uznał te warunki za nieuczciwe i nie wiążące dla konsumentów, ale miał wątpliwości co do możliwości dalszego obowiązywania umowy po ich usunięciu, zwłaszcza w kontekście polskiego prawa cywilnego (art. 56, 65, 353¹, 354, 385¹ k.c.). Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, odpowiadając na pytania prejudycjalne, wyjaśnił kluczowe kwestie: 1. **Możliwość wypełniania luk w umowie:** Art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 stoi na przeszkodzie wypełnianiu luk w umowie, spowodowanych usunięciem nieuczciwych warunków, wyłącznie na podstawie ogólnych przepisów krajowych (zasady współżycia społecznego, zwyczaje), które nie są przepisami dyspozytywnymi lub przepisami mającymi zastosowanie, jeśli strony wyrażą na to zgodę. Takie przepisy nie odzwierciedlają równowagi prawnej ustalonej przez prawodawcę. 2. **Ocena skutków unieważnienia umowy:** Skutki unieważnienia umowy dla konsumenta należy oceniać w świetle okoliczności istniejących lub możliwych do przewidzenia w chwili zaistnienia sporu, a nie w momencie zawarcia umowy. Kluczowa jest wola konsumenta w tym zakresie. 3. **Utrzymanie nieuczciwych warunków:** Art. 6 ust. 1 dyrektywy stoi na przeszkodzie utrzymywaniu w umowie nieuczciwych warunków, jeśli ich usunięcie prowadziłoby do unieważnienia umowy, a sąd uznałby to za niekorzystne dla konsumenta, chyba że konsument wyraźnie zgodzi się na takie utrzymanie w mocy. 4. **Zmiana charakteru głównego przedmiotu umowy:** Dyrektywa nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru warunków indeksacji, przyjął, że umowa nie może nadal obowiązywać bez tych warunków, jeśli ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy. Wyrok podkreśla, że celem dyrektywy jest przywrócenie równowagi między konsumentem a przedsiębiorcą, a ochrona konsumenta jest priorytetem. Konsument ma prawo decydować o tym, czy chce skorzystać z ochrony przed nieuczciwymi warunkami, a także o tym, czy akceptuje pewne rozwiązania w celu uniknięcia unieważnienia całej umowy.

Zagadnienia prawne (4)

Rozstrzygnięcie

Strony

Przepisy (11)

Argumenty

Skład orzekający

Informacje dodatkowe

Powiązane tematy