C-242/20

Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że powództwo o zwrot nienależnego świadczenia oparte na bezpodstawnym wzbogaceniu nie podlega ani jurysdykcji wyłącznej w sprawach wykonania orzeczeń, ani jurysdykcji szczególnej dla czynów niedozwolonych, chyba że jest ściśle związane ze stosunkiem umownym.

Sprawa dotyczyła jurysdykcji sądów w sporze o zwrot nienależnie uiszczonej kwoty w ramach postępowania egzekucyjnego, które zostało później uznane za niedopuszczalne. Sąd odsyłający pytał, czy takie powództwo podlega jurysdykcji wyłącznej sądów państwa wykonania orzeczenia (art. 22 pkt 5 rozporządzenia 44/2001) lub jurysdykcji szczególnej dla czynów niedozwolonych (art. 5 pkt 3 rozporządzenia 44/2001). Trybunał orzekł, że powództwo o zwrot nienależnego świadczenia nie jest objęte tymi przepisami, chyba że jest ściśle związane z istniejącym stosunkiem umownym, w przeciwnym razie właściwe są sądy miejsca zamieszkania pozwanego.

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczył wykładni rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych. Spór powstał między chorwacką spółką HRVATSKE ŠUME d.o.o. a niemiecką BP Europa SE w przedmiocie zwrotu kwoty nienależnie uiszczonej w ramach postępowania egzekucyjnego, które zostało następnie prawomocnie uznane za niedopuszczalne. Powódka nie mogła dochodzić zwrotu w ramach tego samego postępowania z powodu upływu terminu i wszczęła odrębne postępowanie o zwrot nienależnego świadczenia. Sąd odsyłający, Visoki trgovački sud (Chorwacja), miał wątpliwości co do jurysdykcji sądów chorwackich, ponieważ sąd pierwszej instancji uznał, że właściwe są sądy niemieckie (miejsca siedziby pozwanego). Sąd odsyłający zadał dwa pytania prejudycjalne: 1) Czy powództwa o zwrot nienależnych świadczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia są objęte jurysdykcją dla „czynów podobnych do czynów niedozwolonych” (art. 5 pkt 3 rozporządzenia 44/2001)? 2) Czy postępowania o zwrot nienależnych świadczeń, wszczęte z powodu upływu terminu na dochodzenie zwrotu w ramach postępowania egzekucyjnego, są objęte jurysdykcją wyłączną w sprawach wykonania orzeczeń (art. 22 pkt 5 rozporządzenia 44/2001)? Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, rozpatrując sprawę ratione temporis na podstawie rozporządzenia nr 44/2001, orzekł, że: 1) Powództwo o zwrot oparte na bezpodstawnym wzbogaceniu nie jest objęte zakresem jurysdykcji wyłącznej przewidzianej w art. 22 pkt 5 rozporządzenia nr 44/2001, nawet jeśli zostało wytoczone z powodu upływu terminu na dochodzenie zwrotu w ramach postępowania egzekucyjnego. Powództwo takie nie służy rozstrzygnięciu sporu dotyczącego użycia środków przymusu czy zajęcia w celu zapewnienia wykonania orzeczenia. 2) Powództwo o zwrot oparte na bezpodstawnym wzbogaceniu nie jest objęte zakresem jurysdykcji szczególnej dla czynów niedozwolonych lub podobnych do niedozwolonych (art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001). Takie powództwo nie zmierza do obciążenia odpowiedzialnością pozwanego w rozumieniu czynu niedozwolonego, gdyż obowiązek zwrotu wynika z samego faktu wzbogacenia, a nie z bezprawnego działania pozwanego. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy powództwo o zwrot jest ściśle związane ze stosunkiem umownym istniejącym między stronami, np. gdy dotyczy zwrotu świadczeń z tytułu nieważnej umowy. W braku takiego związku, właściwe są sądy miejsca zamieszkania pozwanego.

Zagadnienia prawne (2)

Rozstrzygnięcie

Strony

Przepisy (5)

Argumenty

Skład orzekający

Informacje dodatkowe

Powiązane tematy