C-225/22
Podsumowanie
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym został złożony przez Sąd Apelacyjny w Krakowie w związku ze sporem dotyczącym uchylenia przez Sąd Najwyższy (Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych) prawomocnego wyroku sądu apelacyjnego. Sąd odsyłający powziął wątpliwości co do statusu Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych jako niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego na mocy ustawy, w świetle wcześniejszych orzeczeń TSUE i ETPCz. Polski sąd odsyłający zapytał TSUE, czy może zignorować polskie przepisy (w tym konstytucyjne) zakazujące kwestionowania umocowania sędziów i oceny zgodności z prawem ich powołania, a także czy może uznać orzeczenie Sądu Najwyższego za niebyłe. TSUE, opierając się na swoim wcześniejszym orzecznictwie (w tym wyroku w sprawie C-718/21), stwierdził, że polskie przepisy zakazujące oceny niezawisłości i bezstronności sędziów, a także przewidujące odpowiedzialność dyscyplinarną za takie działania, są niezgodne z prawem UE. Trybunał podkreślił, że państwa członkowskie muszą zapewnić skuteczną ochronę prawną w dziedzinach objętych prawem UE, co wymaga, aby sądy krajowe miały możliwość oceny, czy inne sądy spełniają wymogi niezawisłości i bezstronności. W konsekwencji, TSUE orzekł, że sąd odsyłający powinien uznać orzeczenie Sądu Najwyższego za niebyłe, jeśli stwierdzi, że zostało ono wydane przez organ niebędący niezawisłym i bezstronnym sądem ustanowionym na mocy ustawy, gdyż jest to niezbędne dla zapewnienia pierwszeństwa prawa Unii.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: PrzełomoweUstanowienie możliwości ignorowania przez sądy krajowe orzeczeń wydanych przez nieprawidłowo powołane składy sędziowskie w celu zapewnienia zgodności z prawem UE.
Dotyczy sytuacji, w których sąd krajowy ma podstawy do stwierdzenia, że sąd wyższej instancji nie spełnia wymogów niezawisłości i bezstronności zgodnie z prawem UE.
Zagadnienia prawne (3)
Czy polskie przepisy krajowe, w tym konstytucyjne, zakazujące sądom krajowym kwestionowania umocowania sędziów lub oceny zgodności z prawem ich powołania, są zgodne z prawem Unii Europejskiej, w szczególności z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i zasadą pierwszeństwa prawa UE?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, takie przepisy krajowe i orzecznictwo sądu konstytucyjnego stoją na przeszkodzie prawu Unii Europejskiej.
Uzasadnienie
Państwa członkowskie muszą zapewnić skuteczną ochronę prawną w dziedzinach objętych prawem UE, co wymaga, aby sądy krajowe miały możliwość oceny niezawisłości i bezstronności innych sądów, nawet jeśli prawo krajowe to ogranicza. Zasada pierwszeństwa prawa UE nakazuje ignorowanie przepisów krajowych, w tym konstytucyjnych, które są sprzeczne z prawem UE.
Czy orzeczenie wydane przez polski sąd ostatniej instancji (Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych), który nie spełnia wymogów niezawisłości, bezstronności i ustanowienia na mocy ustawy w rozumieniu prawa UE, może być uznane za niebyłe przez sąd niższej instancji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, orzeczenie takie należy uznać za niebyłe, jeśli jest to niezbędne dla zapewnienia pierwszeństwa prawa Unii.
Uzasadnienie
Jeśli sąd niższej instancji ustali, że sąd wyższej instancji nie spełnia wymogów prawa UE, powinien uznać jego orzeczenie za niebyłe, nawet jeśli prawo krajowe stanowi inaczej. Zasada pewności prawa i powagi rzeczy osądzonej nie może uniemożliwić zapewnienia pierwszeństwa prawa UE.
Czy polski sąd odsyłający może zignorować orzeczenie Sądu Najwyższego, które uchyliło jego własne prawomocne orzeczenie i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania, jeśli skład Sądu Najwyższego nie spełnia wymogów niezawisłości i bezstronności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd odsyłający nie jest związany takim orzeczeniem Sądu Najwyższego.
Uzasadnienie
Sąd odsyłający, działając w ramach prawa UE, musi zapewnić skuteczną ochronę prawną. Jeśli stwierdzi, że orzeczenie Sądu Najwyższego zostało wydane przez organ niebędący sądem w rozumieniu prawa UE, może i powinien je pominąć, aby zapewnić zgodność z prawem UE.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R S.A. | spolka | skarżący |
| AW T sp. z o.o. | spolka | pozwany |
| Rząd polski | inne | interwenient |
| Rząd duński | inne | interwenient |
| Rząd niderlandzki | inne | interwenient |
| Komisja Europejska | instytucja_ue | interwenient |
Przepisy (7)
Główne
TUE art. 19 § 1 akapit drugi
Traktat o Unii Europejskiej
Nakłada na państwa członkowskie obowiązek ustanowienia środków niezbędnych do zapewnienia skutecznej ochrony prawnej w dziedzinach objętych prawem Unii, co obejmuje wymóg niezawisłości i bezstronności sądów.
TFUE art. 267
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Podstawa prawna odesłań prejudycjalnych do Trybunału Sprawiedliwości.
Karta art. 47
Karta praw podstawowych Unii Europejskiej
Gwarantuje prawo do skutecznej ochrony sądowej.
Pomocnicze
Konstytucja RP art. 179
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Reguluje powoływanie sędziów.
p.u.s.p. art. 42a § § 1 i § 2
Ustawa – Prawo o ustroju sądów powszechnych
Zakazuje kwestionowania umocowania sądów i oceny zgodności z prawem powołania sędziów.
p.u.s.p. art. 107 § § 1
Ustawa – Prawo o ustroju sądów powszechnych
Określa przewinienia dyscyplinarne sędziów, w tym kwestionowanie skuteczności powołania.
Ustawa o SN art. 26
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa właściwość Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Polskie przepisy krajowe ograniczające możliwość oceny niezawisłości i bezstronności sędziów są sprzeczne z prawem UE. • Orzeczenie wydane przez nieprawidłowo powołany skład sędziowski powinno być uznane za niebyłe, aby zapewnić pierwszeństwo prawa UE. • Sąd niższej instancji ma obowiązek zapewnić skuteczną ochronę prawną, nawet jeśli oznacza to zignorowanie orzeczenia sądu wyższej instancji.
Godne uwagi sformułowania
niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy • skuteczna ochrona prawna w dziedzinach objętych prawem Unii • zasada pierwszeństwa prawa Unii • orzeczenie należy uznać za niebyłe • nie można skutecznie powoływać się na jakiekolwiek względy wywodzone z zasady pewności prawa lub mające związek z domniemaną powagą rzeczy osądzonej celem uniemożliwienia [...] uznania takiego orzeczenia za niebyłe
Skład orzekający
I. Jarukaitis
prezes izby
K. Lenaerts
prezes Trybunału, pełniący obowiązki sędziego czwartej izby
A. Arabadjiev
sędzia
M. Condinanzi
sędzia
R. Frendo
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Przełomowe
Powoływalne dla: "Ustanowienie możliwości ignorowania przez sądy krajowe orzeczeń wydanych przez nieprawidłowo powołane składy sędziowskie w celu zapewnienia zgodności z prawem UE."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, w których sąd krajowy ma podstawy do stwierdzenia, że sąd wyższej instancji nie spełnia wymogów niezawisłości i bezstronności zgodnie z prawem UE.
Wartość merytoryczna
Ocena: 9/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych zasad państwa prawa i niezawisłości sędziowskiej w kontekście polskiego systemu prawnego, co ma ogromne znaczenie dla obywateli i prawników.
“Polskie sądy mogą ignorować orzeczenia Sądu Najwyższego, jeśli sędziowie nie są niezawiśli – orzeka TSUE.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny