C-225/22
Podsumowanie
Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że polskie sądy muszą mieć możliwość ignorowania orzeczeń wydanych przez nieprawidłowo powołane składy sędziowskie, nawet jeśli są to sądy najwyższej instancji, aby zapewnić skuteczną ochronę prawną zgodną z prawem UE.
Sprawa dotyczyła polskiego sądu apelacyjnego, który musiał rozstrzygnąć, czy orzeczenie Sądu Najwyższego, wydane przez skład sędziowski powołany z naruszeniem prawa, jest ważne. Sąd odsyłający zapytał TSUE, czy może zignorować polskie przepisy zakazujące kwestionowania umocowania sędziów i oceny zgodności z prawem ich powołania, a także czy może uznać orzeczenie Sądu Najwyższego za niebyłe. TSUE stwierdził, że prawo UE wymaga, aby sądy krajowe zapewniały skuteczną ochronę prawną, co obejmuje możliwość oceny niezawisłości i bezstronności sędziów, nawet jeśli stoi temu na przeszkodzie prawo krajowe lub orzecznictwo sądu konstytucyjnego.
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym został złożony przez Sąd Apelacyjny w Krakowie w związku ze sporem dotyczącym uchylenia przez Sąd Najwyższy (Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych) prawomocnego wyroku sądu apelacyjnego. Sąd odsyłający powziął wątpliwości co do statusu Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych jako niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego na mocy ustawy, w świetle wcześniejszych orzeczeń TSUE i ETPCz. Polski sąd odsyłający zapytał TSUE, czy może zignorować polskie przepisy (w tym konstytucyjne) zakazujące kwestionowania umocowania sędziów i oceny zgodności z prawem ich powołania, a także czy może uznać orzeczenie Sądu Najwyższego za niebyłe. TSUE, opierając się na swoim wcześniejszym orzecznictwie (w tym wyroku w sprawie C-718/21), stwierdził, że polskie przepisy zakazujące oceny niezawisłości i bezstronności sędziów, a także przewidujące odpowiedzialność dyscyplinarną za takie działania, są niezgodne z prawem UE. Trybunał podkreślił, że państwa członkowskie muszą zapewnić skuteczną ochronę prawną w dziedzinach objętych prawem UE, co wymaga, aby sądy krajowe miały możliwość oceny, czy inne sądy spełniają wymogi niezawisłości i bezstronności. W konsekwencji, TSUE orzekł, że sąd odsyłający powinien uznać orzeczenie Sądu Najwyższego za niebyłe, jeśli stwierdzi, że zostało ono wydane przez organ niebędący niezawisłym i bezstronnym sądem ustanowionym na mocy ustawy, gdyż jest to niezbędne dla zapewnienia pierwszeństwa prawa Unii.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, takie przepisy krajowe i orzecznictwo sądu konstytucyjnego stoją na przeszkodzie prawu Unii Europejskiej.
Uzasadnienie
Państwa członkowskie muszą zapewnić skuteczną ochronę prawną w dziedzinach objętych prawem UE, co wymaga, aby sądy krajowe miały możliwość oceny niezawisłości i bezstronności innych sądów, nawet jeśli prawo krajowe to ogranicza. Zasada pierwszeństwa prawa UE nakazuje ignorowanie przepisów krajowych, w tym konstytucyjnych, które są sprzeczne z prawem UE.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odpowiedz_na_pytanie
Strona wygrywająca
sąd odsyłający (w zakresie wykładni prawa UE)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R S.A. | spolka | skarżący |
| AW T sp. z o.o. | spolka | pozwany |
| Rząd polski | inne | interwenient |
| Rząd duński | inne | interwenient |
| Rząd niderlandzki | inne | interwenient |
| Komisja Europejska | instytucja_ue | interwenient |
Przepisy (7)
Główne
TUE art. 19 § 1 akapit drugi
Traktat o Unii Europejskiej
Nakłada na państwa członkowskie obowiązek ustanowienia środków niezbędnych do zapewnienia skutecznej ochrony prawnej w dziedzinach objętych prawem Unii, co obejmuje wymóg niezawisłości i bezstronności sądów.
TFUE art. 267
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Podstawa prawna odesłań prejudycjalnych do Trybunału Sprawiedliwości.
Karta art. 47
Karta praw podstawowych Unii Europejskiej
Gwarantuje prawo do skutecznej ochrony sądowej.
Pomocnicze
Konstytucja RP art. 179
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Reguluje powoływanie sędziów.
p.u.s.p. art. 42a § § 1 i § 2
Ustawa – Prawo o ustroju sądów powszechnych
Zakazuje kwestionowania umocowania sądów i oceny zgodności z prawem powołania sędziów.
p.u.s.p. art. 107 § § 1
Ustawa – Prawo o ustroju sądów powszechnych
Określa przewinienia dyscyplinarne sędziów, w tym kwestionowanie skuteczności powołania.
Ustawa o SN art. 26
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa właściwość Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Polskie przepisy krajowe ograniczające możliwość oceny niezawisłości i bezstronności sędziów są sprzeczne z prawem UE. Orzeczenie wydane przez nieprawidłowo powołany skład sędziowski powinno być uznane za niebyłe, aby zapewnić pierwszeństwo prawa UE. Sąd niższej instancji ma obowiązek zapewnić skuteczną ochronę prawną, nawet jeśli oznacza to zignorowanie orzeczenia sądu wyższej instancji.
Godne uwagi sformułowania
niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy skuteczna ochrona prawna w dziedzinach objętych prawem Unii zasada pierwszeństwa prawa Unii orzeczenie należy uznać za niebyłe nie można skutecznie powoływać się na jakiekolwiek względy wywodzone z zasady pewności prawa lub mające związek z domniemaną powagą rzeczy osądzonej celem uniemożliwienia [...] uznania takiego orzeczenia za niebyłe
Skład orzekający
I. Jarukaitis
prezes izby
K. Lenaerts
prezes Trybunału, pełniący obowiązki sędziego czwartej izby
A. Arabadjiev
sędzia
M. Condinanzi
sędzia
R. Frendo
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Przełomowe
Powoływalne dla: "Ustanowienie możliwości ignorowania przez sądy krajowe orzeczeń wydanych przez nieprawidłowo powołane składy sędziowskie w celu zapewnienia zgodności z prawem UE."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, w których sąd krajowy ma podstawy do stwierdzenia, że sąd wyższej instancji nie spełnia wymogów niezawisłości i bezstronności zgodnie z prawem UE.
Wartość merytoryczna
Ocena: 9/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych zasad państwa prawa i niezawisłości sędziowskiej w kontekście polskiego systemu prawnego, co ma ogromne znaczenie dla obywateli i prawników.
“Polskie sądy mogą ignorować orzeczenia Sądu Najwyższego, jeśli sędziowie nie są niezawiśli – orzeka TSUE.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI