Orzeczenie · 2017-10-12

C-218/16

Sąd
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej
Data
2017-10-12
cjeuprawo_ue_ogolnedziedziczenieWysokatrybunal
dziedziczenieprawo spadkowezapis windykacyjnynieruchomośćprawo rzeczowerozporządzenie 650/2012TSUEjurysdykcjaprawo właściweuznawanie orzeczeń

Podsumowanie

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczył wykładni rozporządzenia (UE) nr 650/2012 w sprawie dziedziczenia. Polka, obywatelka polska mieszkająca w Niemczech, chciała sporządzić testament zawierający zapis windykacyjny na rzecz swojego męża, dotyczący jej udziału we własności nieruchomości położonej we Frankfurcie nad Odrą. Prawo polskie dopuszcza taki zapis, jednak prawo niemieckie nie zna instytucji zapisu wywierającego bezpośredni skutek rzeczowy z chwilą otwarcia spadku. Polski notariusz odmówił sporządzenia testamentu, powołując się na sprzeczność z niemieckim prawem rzeczowym i rejestrowym, co zostało uznane za sprzeczne z prawem polskim. Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim, rozpatrując zażalenie, zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości UE z pytaniem, czy przepisy rozporządzenia nr 650/2012 (w szczególności art. 1 ust. 2 lit. k) i l) oraz art. 31) dopuszczają odmowę uznania skutków rzeczowych zapisu windykacyjnego, jeśli prawo właściwe dla dziedziczenia go przewiduje, a prawo państwa położenia nieruchomości go nie zna. TSUE uznał pytanie za dopuszczalne, mimo zarzutów o hipotetyczny charakter. W swojej odpowiedzi Trybunał stwierdził, że art. 1 ust. 2 lit. k) i l) oraz art. 31 rozporządzenia nr 650/2012 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie odmowie uznania przez organ państwa członkowskiego skutków rzeczowych zapisu windykacyjnego, który jest znany prawu właściwemu dla dziedziczenia wybranemu przez spadkodawcę, nawet jeśli prawo państwa członkowskiego, w którym znajduje się nieruchomość, nie zna takiej instytucji. Trybunał podkreślił zasadę jednolitości statutu spadkowego i cel rozporządzenia, jakim jest ułatwienie swobodnego przepływu osób i uregulowanie spraw spadkowych. Wskazał również, że europejskie poświadczenie spadkowe ułatwia wykazywanie praw w innych państwach członkowskich.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka
Do czego można powołać

Interpretacja rozporządzenia nr 650/2012 w kontekście transgranicznego dziedziczenia nieruchomości, w szczególności dopuszczalności uznawania skutków rzeczowych zapisów windykacyjnych w państwach, których prawo nie zna tej instytucji.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji wyboru prawa właściwego dla dziedziczenia i konfliktu z prawem państwa położenia nieruchomości. Nie dotyczy sytuacji, gdy prawo właściwe dla dziedziczenia nie przewiduje zapisu windykacyjnego.

Zagadnienia prawne (1)

Czy przepisy rozporządzenia (UE) nr 650/2012 dotyczące dziedziczenia, w szczególności art. 1 ust. 2 lit. k) i l) oraz art. 31, dopuszczają odmowę uznania przez państwo członkowskie skutków rzeczowych zapisu windykacyjnego, jeśli prawo właściwe dla dziedziczenia go przewiduje, a prawo państwa położenia nieruchomości nie zna takiej instytucji?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, przepisy te stoją na przeszkodzie takiej odmowie.

Uzasadnienie

TSUE uznał, że wyłączenie 'charakteru praw rzeczowych' (art. 1 ust. 2 lit. k) oraz kwestii wpisów do rejestru (art. 1 ust. 2 lit. l) z zakresu stosowania rozporządzenia nr 650/2012 nie pozwala na odmowę uznania skutków rzeczowych zapisu windykacyjnego, jeśli jest on zgodny z prawem właściwym dla dziedziczenia. Prawo własności jest znane w obu systemach prawnych, a odmowa uznania skutków zapisu prowadziłaby do fragmentaryzacji dziedziczenia, co jest sprzeczne z celem rozporządzenia. Artykuł 31 nie stanowi podstawy do odmowy, gdyż dotyczy dostosowania praw rzeczowych, a nie sposobów ich przenoszenia.

Rozstrzygnięcie
Decyzja
Odpowiedz na pytanie
Strona wygrywająca
wnosząca_odwołanie (A. Kubicka)

Strony

NazwaTypRola
Aleksandra Kubickaosoba_fizycznawnosząca_odwołanie
Przemysława Bacinneinterwenient
Rząd polskipanstwo_czlonkowskieinterwenient
Rząd niemieckipanstwo_czlonkowskieinterwenient
Rząd greckipanstwo_czlonkowskieinterwenient
Rząd węgierskipanstwo_czlonkowskieinterwenient
Komisja Europejskainstytucja_ueinterwenient

Przepisy (9)

Główne

Rozporządzenie nr 650/2012 art. 1 § 2

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012

Lit. k) i l) wyłączają z zakresu stosowania rozporządzenia charakter praw rzeczowych oraz wpisy do rejestru i ich skutki, jednak nie przesłanki nabycia tych praw ani skutki rzeczowe zapisu windykacyjnego zgodnego z prawem właściwym dla dziedziczenia.

Rozporządzenie nr 650/2012 art. 31

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012

Przepis ten nie stanowi podstawy do odmowy uznania skutków rzeczowych zapisu windykacyjnego, gdyż dotyczy dostosowania praw rzeczowych, a nie sposobów ich przenoszenia.

Rozporządzenie nr 650/2012 art. 22 § 1

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012

Spadkodawca może dokonać wyboru prawa państwa, którego obywatelstwo posiada, jako prawa właściwego dla dziedziczenia.

Rozporządzenie nr 650/2012 art. 23 § 1

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012

Zasada jednolitości statutu spadkowego – prawu właściwemu podlega ogół spraw dotyczących spadku.

Rozporządzenie nr 650/2012 art. 23 § 2

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012

Prawu spadkowemu podlega w szczególności przejście składników majątku, praw i obowiązków na spadkobierców oraz zapisobierców.

Pomocnicze

k.c. art. 981 § 1

Kodeks cywilny

Definicja i dopuszczalność zapisu windykacyjnego w polskim prawie.

k.c. art. 968

Kodeks cywilny

Zapis damnacyjny jako alternatywa dla zapisu windykacyjnego.

Prawo o notariacie art. 81

Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie

Obowiązek notariusza odmowy dokonania czynności sprzecznej z prawem.

Prawo o notariacie art. 83 § 2

Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie

Procedura zażalenia na odmowę dokonania czynności notarialnej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Rozporządzenie nr 650/2012 ma na celu ułatwienie swobodnego przepływu osób i uregulowanie spraw spadkowych, co obejmuje również skutki prawne rozrządzeń testamentowych. • Zasada jednolitości statutu spadkowego (art. 23 rozporządzenia) wymaga, aby całość spadku podlegała jednemu prawu, w tym przejście składników majątku na zapisobierców. • Wyłączenia z zakresu stosowania rozporządzenia (art. 1 ust. 2 lit. k) i l)) dotyczą charakteru praw rzeczowych i wpisów do rejestru, a nie samych sposobów nabycia tych praw zgodnych z prawem właściwym dla dziedziczenia. • Odmowa uznania skutków rzeczowych zapisu windykacyjnego prowadziłaby do fragmentaryzacji dziedziczenia i stanowiłaby przeszkodę w funkcjonowaniu rynku wewnętrznego. • Europejskie poświadczenie spadkowe ułatwia wykazywanie praw spadkowych w innych państwach członkowskich, co potwierdza cel harmonizacji.

Odrzucone argumenty

Argumenty rządów niemieckiego i węgierskiego o hipotetycznym charakterze pytania prejudycjalnego (odrzucone przez TSUE). • Argument, że prawo państwa położenia nieruchomości (lex rei sitae) może wykluczyć skutki rzeczowe zapisu windykacyjnego, jeśli prawo to nie zna takiej instytucji (odrzucony przez TSUE w odniesieniu do skutków prawnospadkowych).

Godne uwagi sformułowania

aby zawczasu uregulować swoje sprawy spadkowe • zasada jednolitości statutu spadkowego • uniknięcia fragmentaryzacji dziedziczenia • zamknięty katalog (numerus clausus) praw rzeczowych • nie można wymagać, by uznało ono prawo rzeczowe odnoszące się do majątku znajdującego się w tym państwie członkowskim, jeżeli to prawo rzeczowe nie jest znane w jego prawie • charakter praw rzeczowych • wszelkie wpisy do rejestru praw do nieruchomości lub rzeczy ruchomych, łącznie z wymogami prawnymi dotyczącymi takich wpisów, oraz skutki wpisu lub braku wpisu takich praw do rejestru • nie stanowi podstawy dla dokonywania dostosowania w rozumieniu art. 31 rozporządzenia nr 650/2012 • poświadczenie rodzi skutki we wszystkich państwach członkowskich bez wymogu stosowania jakiejkolwiek szczególnej procedury

Skład orzekający

M. Ilešič

prezes izby

A. Rosas

sędzia

C. Toader

sprawozdawca

A. Prechal

sędzia

E. Jarašiūnas

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja rozporządzenia nr 650/2012 w kontekście transgranicznego dziedziczenia nieruchomości, w szczególności dopuszczalności uznawania skutków rzeczowych zapisów windykacyjnych w państwach, których prawo nie zna tej instytucji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wyboru prawa właściwego dla dziedziczenia i konfliktu z prawem państwa położenia nieruchomości. Nie dotyczy sytuacji, gdy prawo właściwe dla dziedziczenia nie przewiduje zapisu windykacyjnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy praktycznego problemu transgranicznego dziedziczenia, który może dotknąć wielu obywateli UE. Wyjaśnia, jak przepisy UE harmonizują prawo spadkowe i chronią prawa spadkobierców w kontekście różnych systemów prawnych.

Czy polski zapis windykacyjny zadziała na niemiecką nieruchomość? TSUE wyjaśnia zasady dziedziczenia w UE.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

  • Analiza orzecznictwa i przepisów
  • Drafting pism i dokumentów
  • Odpowiedzi na pytania prawne
  • Pogłębiona analiza z doktryny
Wypróbuj Asystenta AI za darmo
Powiązane tematy