C-148/22

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej2023-11-28
cjeuprawo_ue_ogolnerówne traktowanie w zatrudnieniuWysokatrybunal
neutralnośćreligiaprzekonaniazatrudnieniedyskryminacjasektor publicznysymbolika religijnachusta islamskaprawo pracy

Podsumowanie

Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że zakaz noszenia symboli religijnych przez pracowników administracji publicznej może być uzasadniony, jeśli jest proporcjonalny i służy celowi neutralności, nawet jeśli dotyczy pracowników nie mających kontaktu z obywatelami.

Sprawa dotyczyła pracownicy administracji publicznej, której zakazano noszenia chusty islamskiej w miejscu pracy. Pracownica argumentowała, że zakaz stanowi dyskryminację ze względu na religię. Trybunał Sprawiedliwości UE, rozpatrując pytanie prejudycjalne, stwierdził, że polityka neutralności w administracji publicznej, zakazująca noszenia widocznych symboli religijnych, może być uzasadniona, jeśli jest obiektywnie uzasadniona zgodnym z prawem celem, a środki służące jego osiągnięciu są właściwe i konieczne. Zakaz ten może dotyczyć wszystkich pracowników, niezależnie od kontaktu z obywatelami, pod warunkiem zachowania proporcjonalności.

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczył wykładni dyrektywy 2000/78/WE w sprawie zakazu dyskryminacji ze względu na religię lub przekonania w zatrudnieniu. Sprawa wywołała się w związku z pracownicą administracji publicznej, która została objęta zakazem noszenia chusty islamskiej w miejscu pracy na mocy zmienionego regulaminu pracy, wprowadzającego zasadę „neutralności wykluczającej”. Pracownica twierdziła, że zakaz ten stanowi dyskryminację ze względu na jej religię. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (wielka izba) orzekł, że zakaz noszenia wszelkich widocznych symboli ujawniających przekonania światopoglądowe lub religijne przez pracowników administracji publicznej może być uzasadniony wolą ustanowienia całkowicie neutralnego środowiska administracyjnego. Kluczowe jest jednak, aby taki zakaz był obiektywnie uzasadniony zgodnym z prawem celem, a środki służące jego osiągnięciu były właściwe, niezbędne i proporcjonalne. Trybunał podkreślił, że państwa członkowskie mają pewien zakres uznania w określaniu koncepcji neutralności służby publicznej, ale musi być ona zgodna z prawem UE i podlegać kontroli sądowej. Zakaz ten może dotyczyć wszystkich pracowników, nawet tych nie mających bezpośredniego kontaktu z obywatelami, jeśli jest to konieczne do osiągnięcia celu neutralności i jest proporcjonalne do wagi chronionych praw i interesów, w tym wolności religii i zasady neutralności państwa. Drugie pytanie dotyczące potencjalnej dyskryminacji ze względu na płeć zostało uznane za niedopuszczalne z powodu braku wystarczających informacji w postanowieniu odsyłającym.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, taki zakaz może być uzasadniony, jeśli jest obiektywnie uzasadniony zgodnym z prawem celem, a środki służące jego osiągnięciu są właściwe, niezbędne i proporcjonalne, biorąc pod uwagę kontekst i równoważąc chronione prawa.

Uzasadnienie

Trybunał uznał, że polityka neutralności w administracji publicznej może być zgodnym z prawem celem. Jednakże, aby zakaz noszenia symboli religijnych nie stanowił dyskryminacji pośredniej, musi być właściwy, niezbędny i proporcjonalny. Oznacza to, że musi być stosowany spójnie i systematycznie, a jego zakres musi być ograniczony do tego, co jest ściśle konieczne do osiągnięcia celu neutralności, uwzględniając przy tym prawo do wolności religii i inne prawa podstawowe.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odpowiedz_na_pytanie

Strona wygrywająca

administracja publiczna (w ograniczonym zakresie)

Strony

NazwaTypRola
OPosoba_fizycznaskarżący
Commune d’Ansorgan_krajowypozwany

Przepisy (16)

Główne

Dyrektywa 2000/78/WE art. 1

Dyrektywa Rady 2000/78/WE

Określa ogólne ramy walki z dyskryminacją ze względu na religię lub przekonania, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną w odniesieniu do zatrudnienia i pracy.

Dyrektywa 2000/78/WE art. 2 § ust. 1

Dyrektywa Rady 2000/78/WE

Definiuje zasadę równego traktowania jako brak jakichkolwiek form bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji.

Dyrektywa 2000/78/WE art. 2 § ust. 2 lit. a)

Dyrektywa Rady 2000/78/WE

Definiuje dyskryminację bezpośrednią.

Dyrektywa 2000/78/WE art. 2 § ust. 2 lit. b)

Dyrektywa Rady 2000/78/WE

Definiuje dyskryminację pośrednią i warunki jej uzasadnienia (obiektywnie uzasadniona zgodnym z prawem celem, właściwe i konieczne środki).

Dyrektywa 2000/78/WE art. 3 § ust. 1

Dyrektywa Rady 2000/78/WE

Określa zakres stosowania dyrektywy do sektora publicznego i prywatnego, w tym do warunków zatrudnienia i pracy.

Pomocnicze

ogólna ustawa antydyskryminacyjna art. 4

Ustawa z dnia 10 maja 2007 r. o zwalczaniu niektórych form dyskryminacji

Definicje stosunków pracy, kryteriów chronionych, dyskryminacji bezpośredniej i pośredniej.

ogólna ustawa antydyskryminacyjna art. 5 § ust. 1

Ustawa z dnia 10 maja 2007 r. o zwalczaniu niektórych form dyskryminacji

Zakres stosowania ustawy do sektora publicznego i prywatnego.

ogólna ustawa antydyskryminacyjna art. 7

Ustawa z dnia 10 maja 2007 r. o zwalczaniu niektórych form dyskryminacji

Uzasadnienie dyskryminacji bezpośredniej.

ogólna ustawa antydyskryminacyjna art. 8

Ustawa z dnia 10 maja 2007 r. o zwalczaniu niektórych form dyskryminacji

Uzasadnienie dyskryminacji ze względu na wiek, orientację seksualną, przekonania religijne lub światopoglądowe lub niepełnosprawność przez istotne i determinujące wymogi zawodowe.

ogólna ustawa antydyskryminacyjna art. 9

Ustawa z dnia 10 maja 2007 r. o zwalczaniu niektórych form dyskryminacji

Uzasadnienie dyskryminacji pośredniej.

Konstytucja Belgijska art. 10

Konstytucja Belgijska

Zasada bezstronności.

Konstytucja Belgijska art. 11

Konstytucja Belgijska

Zasada neutralności państwa.

Karta Praw Podstawowych art. 10

Karta praw podstawowych Unii Europejskiej

Prawo do wolności myśli, sumienia i religii.

Karta Praw Podstawowych art. 21

Karta praw podstawowych Unii Europejskiej

Zakaz dyskryminacji.

TFUE art. 19

Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Możliwość podejmowania środków zwalczających dyskryminację.

TFUE art. 267

Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Podstawa prawna odesłania prejudycjalnego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Polityka neutralności w administracji publicznej może stanowić zgodny z prawem cel. Zakaz noszenia symboli religijnych może być uzasadniony, jeśli jest właściwy, niezbędny i proporcjonalny. Zakaz może dotyczyć wszystkich pracowników, niezależnie od kontaktu z obywatelami, jeśli jest to konieczne do osiągnięcia celu neutralności.

Odrzucone argumenty

Zakaz noszenia chusty islamskiej stanowił bezpośrednią dyskryminację ze względu na religię. Zakaz był nieproporcjonalny i niekonieczny, zwłaszcza dla pracowników pracujących w 'back office'. Zakaz mógł stanowić ukrytą dyskryminację ze względu na płeć.

Godne uwagi sformułowania

neutralność wykluczająca całkowicie neutralne środowisko administracyjne obiektywnie uzasadniona zgodnym z prawem celem właściwe, niezbędne i proporcjonalne

Skład orzekający

K. Lenaerts

prezes

L. Bay Larsen

wiceprezes

A. Prechal

prezes_izby

K. Jürimäe

prezes_izby

C. Lycourgos

prezes_izby

F. Biltgen

sprawozdawca

N. Piçarra

prezes_izby

M. Safjan

sędzia

S. Rodin

sędzia

P.G. Xuereb

sędzia

I. Ziemele

sędzia

J. Passer

sędzia

D. Gratsias

sędzia

M.L. Arastey Sahún

sędzia

M. Gavalec

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie polityki neutralności w sektorze publicznym, dopuszczalność zakazu noszenia symboli religijnych, wykładnia pojęcia dyskryminacji pośredniej w kontekście neutralności."

Ograniczenia: Każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny proporcjonalności i konieczności zakazu w kontekście konkretnej administracji i jej celów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu wolności religii w miejscu pracy, zwłaszcza w kontekście neutralności instytucji publicznych. Wykładnia przepisów UE ma bezpośrednie przełożenie na praktykę w państwach członkowskich.

Czy pracownik urzędu musi być pozbawiony symboli religijnych? TSUE wyznacza granice neutralności w administracji.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI