C-140/20

Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że uogólnione i niezróżnicowane zatrzymywanie danych o ruchu i lokalizacji przez państwa członkowskie jest niezgodne z prawem UE, chyba że jest ściśle niezbędne do ochrony bezpieczeństwa narodowego, a dostęp do danych musi podlegać ścisłej kontroli sądowej.

Sprawa dotyczyła zgodności irlandzkiej ustawy o zatrzymywaniu danych z prawem UE, w szczególności z dyrektywą o prywatności i łączności elektronicznej oraz Kartą Praw Podstawowych. Główne pytanie dotyczyło dopuszczalności uogólnionego i niezróżnicowanego zatrzymywania danych o ruchu i lokalizacji przez państwa członkowskie w celu zwalczania poważnej przestępczości. Trybunał orzekł, że takie szerokie zatrzymywanie danych jest niezgodne z prawem UE, naruszając prawa do prywatności i ochrony danych osobowych. Dopuszczalne są jedynie ukierunkowane formy zatrzymywania danych, uogólnione zatrzymywanie adresów IP i danych identyfikacyjnych użytkowników, a także szybkie zatrzymywanie danych (quick freeze) pod warunkiem ścisłej kontroli sądowej i ograniczenia czasowego.

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczył wykładni art. 15 ust. 1 dyrektywy 2002/58/WE w związku z prawami podstawowymi gwarantowanymi przez Kartę Praw Podstawowych UE. Sprawa wyłoniła się z postępowania dotyczącego ważności irlandzkiej ustawy Communications (Retention of Data) Act 2011, która nakładała na dostawców usług łączności elektronicznej obowiązek zatrzymywania danych o ruchu i lokalizacji. Główne pytanie dotyczyło tego, czy uogólnione i niezróżnicowane zatrzymywanie tych danych przez państwa członkowskie w celu zwalczania poważnej przestępczości jest zgodne z prawem Unii. Trybunał Sprawiedliwości UE, orzekając w wielkiej izbie, stwierdził, że takie szerokie zatrzymywanie danych stanowi poważną ingerencję w prawa do prywatności i ochrony danych osobowych (art. 7 i 8 Karty) oraz wolność wypowiedzi (art. 11 Karty). Trybunał podkreślił, że choć prawo UE dopuszcza ograniczenia tych praw w celu ochrony bezpieczeństwa narodowego, obronności, bezpieczeństwa publicznego oraz zapobiegania, dochodzenia, wykrywania i ścigania przestępstw, to środki te muszą być niezbędne, właściwe i proporcjonalne. Uogólnione i niezróżnicowane zatrzymywanie danych, obejmujące całą populację bez rozróżnienia, wykracza poza to, co jest ściśle niezbędne do walki z poważną przestępczością. Trybunał dopuścił jednak pewne formy zatrzymywania danych, takie jak: 1. Ukierunkowane zatrzymywanie danych o ruchu i lokalizacji, oparte na obiektywnych kryteriach (np. geograficznych lub dotyczących konkretnych grup osób), ograniczone czasowo. 2. Uogólnione i niezróżnicowane zatrzymywanie adresów IP źródła połączenia, ograniczone czasowo. 3. Uogólnione i niezróżnicowane zatrzymywanie danych identyfikacyjnych użytkowników. 4. Szybkie zatrzymywanie danych (quick freeze) przez określony czas, pod warunkiem skutecznej kontroli sądowej. Ponadto Trybunał orzekł, że dostęp do zatrzymanych danych musi być poprzedzony kontrolą sądową lub niezależnego organu administracyjnego, a sama ustawa irlandzka nie spełniała tych wymogów, ponieważ dostęp był przyznawany przez funkcjonariusza policji. Trybunał stwierdził również, że sąd krajowy nie może ograniczyć w czasie skutków stwierdzenia nieważności niezgodnego z prawem uregulowania, a kwestia dopuszczalności dowodów uzyskanych na jego podstawie należy do prawa krajowego.

Zagadnienia prawne (3)

Rozstrzygnięcie

Strony

Przepisy (6)

Argumenty

Skład orzekający

Informacje dodatkowe

Powiązane tematy