II SAB/Bk 3/25

II SAB/Bk 3/25 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-02-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Dariusz Marian Zalewski
Justyna Siemieniako /przewodniczący sprawozdawca/
Marcin Kojło
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
III OSK 1102/25 - Wyrok NSA z 2025-12-11
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Stwierdzono bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ art. 149 § 1a ustawy  PoPPSA
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 902
art. 4 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 2, art. 3 ust. 1 pkt 1, art. 13 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Justyna Siemieniako (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 lutego 2025 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. W. i M. W. na bezczynność Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Suwałkach w przedmiocie informacji publicznej 1. zobowiązuje Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Suwałkach do załatwienia wniosku skarżących z dnia 18 listopada 2024 r. w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej w zakresie punktu 2, 4 i 6 i stwierdza, że w tym zakresie organ dopuścił się bezczynności bez rażącego naruszenia prawa; 2. w pozostałym zakresie oddala skargę; 3. nie wymierza organowi grzywny; 4. zasądza od Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Suwałkach solidarnie na rzecz skarżących kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Pismem z 18 listopada 2024 r. (data wpływu 20 listopada 2024 r.) skierowanym do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Suwałkach (dalej: "PPIS"), A. i M. W. (dalej jako: "skarżący") wnieśli o udzielenie w trybie dostępu do informacji publicznej odpowiedzi na następujące pytania:
1. Ile lat maksymalnie utrzymuje się odporność po podaniu szczepionki osobno dla każdej przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, inwazyjnemu zakażeniu haemophilus influenzae, gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby, odrze, śwince, różyczce oraz pneumokokom u osób szczepionych na terenie działania Państwa urzędu?
2. Czy Państwa urząd posiada listę osób dorosłych powyżej 19 roku życia uchylających się od szczepień i czy są one obarczone przymusem administracyjnym? Jaka to liczba za ostatnie 5 lat? Jeśli nie, to dlaczego?
3. Według informacji od prof. Iwony Paradowskiej - Stankiewicz ogniska odry w Polsce związane są z migracjami (chorują osoby narodowości romskiej, czeczeńskiej i ukraińskiej). Jakie są statystyki wykonanych u takich osób szczepień za ostatnie 5 lat na terenie działania Państwa urzędu?
4. Ile szczepień zostało odroczonych przez lekarzy w ciągu ostatnich 5 lat na terenie działania Państwa urzędu i kto ustala listę przeciwwskazań do szczepień w Polsce? Kto ponosi odpowiedzialność za te ustalenia?
5. Ile nałożono grzywien na lekarzy, którzy nie wywiązali się z ustawowego obowiązku zgłoszenia niepożądanego odczynu poszczepiennego w ciągu ostatnich 5 lat na terenie działania Państwa urzędu?
6. Ile dzieci i dorosłych do 19 roku życia zmarło do 4 tygodni od szczepienia na terenie działania Państwa urzędu w ciągu ostatnich 5 lat?
7. Ile odnotowano ciężkich niepożądanych odczynów poszczepiennych na terenie działania Państwa urzędu w ciągu ostatnich 5 lat? Jakie to były niepożądane odczyny poszczepienne?
8. Za ile z tych niepożądanych odczynów poszczepiennych wypłacono odszkodowanie?
9. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania wyróżnia trzy rodzaje niepożądanych odczynów poszczepiennych: łagodne, poważne i ciężkie. Czy przymuszanie do szczepień, które mogą wywołać te odczyny nie jest sprzeczne z art. 47 Konstytucji RP, który gwarantuje każdemu prawo do ochrony życia prywatnego, rodzinnego oraz do decydowania o swoim życiu osobistym?
10. W jaki sposób możemy ubiegać się o odszkodowanie za śmierć lub uszczerbek na zdrowiu na skutek niepożądanych odczynów poszczepiennych wymienionych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia?
11. W jaki sposób lekarz może wykluczyć nadwrażliwość na składniki szczepionki przed szczepieniem? Proszę wymienić konkretne badania, które można wykonać w celu wykluczenia nadwrażliwości na składniki szczepionki lub niedoborów odporności.
12. Czy prawdą jest, że Światowa Organizacja Zdrowia zaleca szczepienia ochronne? Czy zaleca przymuszanie do szczepień? Jeśli tak, to w jakiej formie?
13. W świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. SK 81/19 kalendarz szczepień nie stanowi źródła obowiązkowych szczepień. W związku z powyższym w oparciu o jaką podstawę prawną (który artykuł) uważacie Państwo, że akurat te szczepienia są obowiązkowe i wymagalne w stosunku do naszego dziecka.
Pismem z 2 grudnia 2022 r., E.911.12.6.2024, PPIS udzielił odpowiedzi na wniosek skarżących o następującej treści:
Ad. 1. Urząd nie posiada takich informacji, odporność nie jest badana terytorialnie.
Ad. 2. Urząd nie posiada takich danych.
Ad. 3. Urząd nie posiada takich danych.
Ad. 4. Urząd nie prowadzi takiej statystyki, to nie zakres działania Urzędu.
Ad. 5. W ciągu ostatnich pięciu lat Urząd wystawił dwa mandaty za nieprawidłowo zgłoszony niepożądany odczyn poszczepienny.
Ad. 6. Urząd nie posiada takich danych.
Ad. 7. W ciągu ostatnich pięciu lat nie było zgłoszeń ciężkich niepożądanych odczynów poszczepiennych w naszym Urzędzie.
Ad. 8. Nie jest to w kompetencji Urzędu.
Ad. 9. Nie jest to informacja publiczna.
Ad. 10. Nie jest to informacja publiczna, porad prawnych udzielają radcy prawni/ adwokaci.
Ad. 11. Nie jest to informacja publiczna, badania lekarskie są w kompetencji lekarza prowadzącego.
Ad. 12. Nie jest to informacja publiczna, powszechną wiedzą jest, że Światowa Organizacja Zdrowia zaleca szczepienia ochronne.
Ad. 13. Urząd działa w oparciu o przepisy prawa obowiązujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Pismem z 10 grudnia 2024 r. działający w imieniu skarżących pełnomocnik adw. A. T. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na bezczynność w zakresie nieudostępnienia informacji publicznej. Autor skargi zarzucił naruszenie art. 4 ust.1 w zw. z art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 2, art. 3 ust. 1 pkt 1 oraz art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902 ze zm., dalej jako: "u.d.i.p."). Stwierdził, że udzielone skarżącym odpowiedzi nie są wystarczające, aby mówić o zrealizowaniu obowiązku udzielenia informacji publicznej. Stwierdził, że organ winien był udostępnić informację na żądanie strony skarżącej albo wydać decyzję o odmowie jej udostępnienia, stosownie uzasadniając decyzję.
W oparciu o ten zarzut, pełnomocnik wniósł o: zobowiązanie PPIS do rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej skarżących z 18 listopada 2024 r. i udzielenia informacji; orzeczenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; wymierzenie organowi grzywny; zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Organ wskazał, że udzielił pisemnej odpowiedzi na wniosek w terminie ustawowym w zakresie wszelkich informacji, jakimi dysponuje.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga okazała się częściowo zasadna, tj. w zakresie pytań 2, 4 i 6 wniosku. W pozostałym zakresie podlegała ona oddaleniu (tj. w zakresie pytań 1, 3, 5, 7, 8, 9, 10, 11, 12 i 13).
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
W sprawie niniejszej, z uwagi na przedmiot zaskarżenia, zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, która kształtuje prawo do informacji publicznej, a także określa zasady i tryb jej udostępniania oraz ponownego wykorzystania (art. 1-2a u.d.i.p.). Zgodnie z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych. Z kolei w świetle art. 4 ust. 1 u.d.i.p. obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności: organy władzy publicznej, organy samorządów gospodarczych i zawodowych, podmioty reprezentujące zgodnie z odrębnymi przepisami Skarb Państwa, podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego, podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów.
Stosownie do treści art. 4 ust. 3 u.d.i.p., obowiązane do udostępnienia informacji publicznej są podmioty będące w posiadaniu takich informacji. W literaturze przedmiotu zauważa się, że adresat wniosku jest zobowiązany do udzielenia informacji publicznej, jeżeli ją ma, bez względu na to, czy wiąże się ona z zakresem jego kompetencji, czy też jest informacją uzyskaną od innych podmiotów. Obowiązany jest zatem każdy podmiot, który posiada informację (niezależnie od tego, czy wiąże się ona z jego zakresem kompetencji) lub powinien ją posiadać (z uwagi na zakres kompetencji).
Informację publiczną stanowi treść wszelkiego rodzaju dokumentów odnoszących się do organu wykonującego władzę publiczną lub innych podmiotów wykonujących zadania publiczne. Informacją publiczną będą nie tylko dokumenty bezpośrednio zredagowane i technicznie wytworzone przez taki podmiot, ale także te sporządzone przez inne podmioty, których podmiot zobowiązany używa do zrealizowania powierzonych prawem zadań. Informacją publiczną są zarówno treści dokumentów bezpośrednio przez zobowiązane podmioty wytworzonych, jak i te, których używają przy realizacji przewidzianych prawem zadań, nawet gdy nie pochodzą wprost od nich.
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym pojęcie informacji publicznej należy odnosić do sfery faktów. W orzecznictwie tym wskazano m.in., że wyjaśnianie podstawy prawnej działań organu nie jest informacją o sprawach publicznych, nie należy bowiem do sfery faktów, tylko do kwestii prawnych (np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 557/21, wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 13 września 2017 r. sygn. akt II SAB/Go 52/17, wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 września 2017 r. sygn. akt II SAB/Kr 126/17). Instytucja dostępu do informacji publicznej nie ma na celu kontroli prawidłowości funkcjonowania organu. Przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej nie mogą służyć realizacji celów, dla których właściwe są inne tryby postępowań i do których realizacji powołane są właściwe organy kontrolne.
Z przepisów u.d.i.p. wynika, że podmiot zobowiązany do udostępniania informacji publicznej ma obowiązek podjąć określone w tej ustawie czynności, nawet jeśli żądane informacje nie stanowią informacji publicznej - w terminie wskazanym w art. 13 u.d.i.p., tj. bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. Jeśli wniosek dotyczy informacji będącej informacją publiczną organ ma obowiązek: (1) udostępnić tę informację w formie czynności materialno–technicznej w sposób i w formie zgodnej z wnioskiem (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.) lub (2) wydać na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p. decyzję o odmowie jej udostępnienia w razie uznania, że zachodzą podstawy do takiej odmowy, np. wynikające z art. 5 u.d.i.p. lub (3) udzielić informacji, o których mowa w art. 13 ust. 2 i art. 14 ust. 2 u.d.i.p., wyjaśniając przyczyny braku możliwości udostępnienia informacji w terminie bądź zgodnie z wnioskiem, przy jednoczesnym wskazaniu, w jakim terminie (nie dłuższym jednak niż 2 miesiące), w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie (w sytuacji powiadomienia wnioskodawcy o braku możliwości realizacji jego żądania w sposób lub w formie określonych we wniosku, ze wskazaniem innego sposobu lub formy bezzwłocznego udostępnienia informacji, jeżeli w terminie 14 dni od powiadomienia wnioskodawca nie złoży wniosku o udostępnienie informacji w sposób lub w formie wskazanych w powiadomieniu, postępowanie o udostępnienie informacji umarza się - art. 14 ust. 2 u.d.i.p.) lub (4) poinformować pisemnie wnioskodawcę, że nie posiada żądanej informacji.
Bezczynność podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej ma miejsce w sytuacji, w której podmiot ten w ustawowo określonym terminie nie udostępnia informacji publicznej w formie czynności materialno-technicznej w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.), nie wydaje decyzji o odmowie udostępnienia żądanej informacji publicznej albo o umorzeniu postępowania (art. 16 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 u.d.i.p.), nie powiadamia pisemnie wnioskodawcy o przyczynach braku możliwości udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem i nie wskazuje, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie (art. 14 ust. 2 u.d.i.p.).
Dla oceny, czy w niniejszej sprawie zaistniała bezczynność w załatwieniu wniosku skarżących z 18 listopada 2024 r., konieczne jest więc ustalenie w pierwszym rzędzie tego, czy Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej, a następnie, czy żądanie skarżących dotyczy informacji publicznej. Dopiero bowiem stwierdzenie, że podmiot, do którego zwrócili się skarżący, jest obowiązany do udzielenia informacji publicznej oraz że żądana przez nich informacja miała charakter informacji publicznej w rozumieniu przepisów u.d.i.p., pozwala na dokonanie oceny, czy w konkretnej sprawie można skutecznie zarzucić wskazanemu podmiotowi bezczynność (por. P. S., Postępowanie w sprawie bezczynności w zakresie udzielenia informacji publicznej w orzecznictwie sądów administracyjnych, Przegląd Prawa Publicznego 2012, nr 6, s. 75 i nast. wraz z powołanym orzecznictwem).
Przy czym zakwalifikowanie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego jako podmiot objęty dyspozycją art. 4 ust. 1 lub 2 u.d.i.p. oraz przypisanie żądanym przez skarżących informacjom charakteru informacji publicznej - nawet przy braku podjęcia przez ten organ na skutek wniosku czynności wymienionych na wstępie - również nie przesądza o bezczynności w załatwieniu tego wniosku. Z obowiązków tych podmiot objęty regulacją art. 4 ust. 1 lub 2 u.d.i.p. zwolniony jest bowiem także wówczas, gdy nie posiada żądanej informacji (nawet gdy ma ona walor informacji publicznej). Z art. 4 ust. 3 u.d.i.p. wszak wprost wynika, że obowiązane do udostępnienia informacji publicznej są podmioty, o których mowa w ust. 1 i 2, będące w posiadaniu takich informacji. W razie niedysponowania żądaną informacją publiczną, po stronie adresata wniosku nie powstaje zatem również obowiązek wydania decyzji przewidzianej w art. 16 ust. 1 u.d.i.p. W orzecznictwie podkreśla się bowiem, że wskazanie, iż podmiot, do którego skierowano żądanie udzielenia informacji publicznej, informacji tej nie posiada, nie stanowi odmowy jej udzielenia. W takiej sytuacji adresat wniosku – tak jak i w przypadku żądania informacji niebędącej informacją publiczną – zobowiązany jest jedynie powiadomić pisemnie wnioskodawcę o tym fakcie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 27 września 2002 r., sygn. akt II SAB 289/02 i z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 1644/09; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 maja 2012 r., II SAB/Wa 103/12; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 5 listopada 2008 r., SAB/Ke 42/08; opubl. w CBOSA).
Bezsporna w sprawie pozostaje kwestia, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny należy do kręgu podmiotów obowiązanych do stosowania ustawy o dostępie do informacji publicznej i zobowiązany jest do udostępniania posiadanych informacji, mających charakter informacji publicznych. Do organów władzy publicznej niewątpliwie należą państwowi powiatowi inspektorzy sanitarni, którzy – jako organy rządowej administracji zespolonej w powiecie – wykonują zadania Państwowej Inspekcji Sanitarnej określone w rozdziale 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 195 ze zm., dalej jako "u.p.i.s." – art. 10 ust. 1 pkt 3).
W rozpoznawanej sprawie pismem z 18 listopada 2024 r. skarżący wnieśli o udzielenie odpowiedzi w trybie dostępu do informacji publicznej na szereg pytań dotyczących szczepień ochronnych.
Organ nie uchylił się od realizacji ciążącego na nim obowiązku udostępnienia informacji publicznej, gdyż niezwłocznie, pismem z dnia 2 grudnia 2024 r., udzielił odpowiedzi na zawarte we wniosku pytania.
Istotą sporu jest natomiast zakres odpowiedzi organu, który w przekonaniu strony skarżącej jest niewystarczający, aby móc mówić o zrealizowaniu obowiązku udzielenia informacji publicznej.
Zgodnie z ugruntowanymi już poglądami orzecznictwa, wypracowanymi na tle analizy art. 1 ust. 1, jak i precyzującego go art. 6 u.d.i.p., pod pojęciem informacji publicznej należy rozumieć wszelkie fakty dotyczące spraw publicznych, rozumianych jako działalność zarówno organów władzy publicznej, jak i samorządów gospodarczych i zawodowych oraz osób i jednostek organizacyjnych w zakresie wykonywania zadań władzy publicznej oraz gospodarowania mieniem publicznym. Charakter publiczny należy przypisać tym informacjom, które odnoszą się do publicznej sfery działalności organów, przy czym oceny tej należy dokonywać każdorazowo na gruncie konkretnej sprawy (por. wyroki NSA: z dnia 25 marca 2003 r., sygn. akt II SA 4059/02, Lex nr 78063; z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1846/18, Lex nr 2865097).
W orzecznictwie przyjęto, że przede wszystkim stanowią informację publiczną informacje zbierane i wytwarzane przez organy inspekcji sanitarnej, zgodnie z art. 2 w zw. z art. 5 pkt 1, 2, 3 i 5 u.p.i.s., w ramach prowadzonego nadzoru sanitarnego, w tym sanitarnego zabezpieczania granic państwa, analiz i ocen epidemiologicznych, opracowywania programów i planów działalności zapobiegawczej i epidemiologicznej dla podmiotów leczniczych, ustalenia zakresu i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowania nadzoru w tym zakresie (por. wyrok WSA w Poznaniu z 6 września 2017 r., sygn. akt II SAB/Po 96/17; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 21 listopada 2018 r., sygn. akt II SAB/Sz 119/18; opubl. w CBOSA).
Informację publiczną stanowią więc przede wszystkim informacje dotyczące niepożądanych odczynów poszczepiennych, wynikające z prowadzonych przez państwowych powiatowych inspektorów sanitarnych oraz wojewódzkich inspektorów sanitarnych rejestrów zgłoszeń niepożądanych odczynów poszczepiennych, o których mowa w art. 21 ust. 3 pkt 2 oraz ust. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 924, dalej: "u.z.z.ch.z.") oraz § 8 i nast. rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania (Dz.U. z 2024 r. poz. 138, dalej jako "r.n.o.p."). Źródłami danych do wskazanych rejestrów są w tym zakresie obowiązkowo zgłaszane przez lekarzy lub felczerów rozpoznane odczyny poszczepienne (art. 21 ust. 1 u.z.z.ch.z. oraz § 5 r.n.o.p.).
Ponadto, zgodnie z art. 30 ust.1 u.z.z.ch.z., państwowi powiatowi inspektorzy sanitarni, państwowi wojewódzcy inspektorzy sanitarni lub wskazane przez nich specjalistyczne jednostki, właściwe ze względu na rodzaj zakażenia lub choroby zakaźnej, oraz Główny Inspektor Sanitarny lub wskazane przez niego krajowe specjalistyczne jednostki, właściwe ze względu na rodzaj zakażenia lub choroby zakaźnej, prowadzą rejestr zakażeń i zachorowań na chorobę zakaźną, zgonów z powodu zakażenia lub choroby zakaźnej, ich podejrzeń oraz przypadków stwierdzenia dodatniego wyniku badania laboratoryjnego. Rejestr chorób zakaźnych zawiera wymienione enumeratywnie w ustawie dane osoby zakażonej, chorej lub zmarłej z powodu choroby zakaźnej, a także osób narażonych na chorobę zakaźną lub podejrzanych o zakażenie lub chorobę zakaźną (art. 30 ust. 2 u.z.z.ch.z.). Źródłami danych do rejestru są m.in. dane ze zgłoszeń, o których mowa w art. 27 ust. 1, art. 29 ust. 1 oraz art. 40a ust. 1 tej ustawy, dokonywane przez lekarzy lub felczerów, diagnostów laboratoryjnych oraz podmioty lecznicze. Powyższe dane również stanowią więc informację publiczną w rozumieniu art. 6 u.d.i.p.
Brak wywiązania się z obowiązku zgłoszenia przez wskazane podmioty niepożądanego odczynu poszczepiennego, zakażenia, zachorowania na chorobę zakaźną lub zgonu z powodu zakażenia lub choroby zakaźnej albo ich podejrzenia lub wyniku badania w kierunku biologicznych czynników chorobotwórczych, które wywołują zakażenie lub chorobę zakaźną, stosownie do art. 52 u.z.z.ch.z. podlega karze grzywny. Uprawnienie do orzeczenia grzywny w tym zakresie należy do organów inspekcji sanitarnej, a zatem informacja o ilości takich grzywien ma walor informacji publicznej, jako związana z działalnością wskazanych organów.
Z art. 17 ust. 9b u.z.z.ch.z i z §17 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych wynika, że państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu są przekazywane raporty o przypadkach niewykonania obowiązkowych szczepień ochronnych. Raporty te zawierają imienne wykazy:
1) osób małoletnich objętych obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi, które nie były poddane lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu albo u których nie zostały przeprowadzone obowiązkowe szczepienia ochronne, mimo niestwierdzenia u nich przeciwwskazań do szczepienia,
2) osób sprawujących prawną pieczę nad osobą małoletnią, o której mowa w pkt 1, o ile jest to możliwe do ustalenia.
Powyższe dane również podlegają udostępnienie w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Podkreślić jednocześnie trzeba, że informacją publiczną są również inne dane pozyskiwane w ramach prowadzonego nadzoru sanitarnego, analiz i ocen epidemiologicznych, opracowywania programów i planów działalności zapobiegawczej i epidemiologicznej dla podmiotów leczniczych, ustalenia zakresu i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowania nadzoru w tym zakresie. Za informację publiczną uznać należy więc również dane na temat liczby odroczonych szczepień, liczby osób uchylających się od szczepień czy też zmarłych z powodu szczepień.
W zakresie obowiązkowych szczepień ochronnych, zauważyć należy, że z art. 17 u.z.z.ch.z. wynika, iż organy inspekcji sanitarnej nie przeprowadzają szczepień ochronnych, a jedynie sprawują nadzór w tym zakresie, co realizowane jest przede wszystkim poprzez przekazywane im przez lekarzy sprawozdania z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych sporządzane na urzędowych formularzach, których wzory oraz tryb przekazywania określono w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 2077 ze zm.). We wzorach tego rodzaju sprawozdań określonych w załączniku nr 6 wskazanego rozporządzenia zbiorczo wskazano liczbę osób poddanych szczepieniom w danym kwartale (to jest bez przekazywania organom inspekcji sanitarnej szczegółowych personaliów i danych dotyczących osób zaszczepionych) oraz liczbę osób, które uchyliły się w danym kwartale od obowiązku szczepień. Wzór wskazuje na konieczność dołączania do sprawozdania imiennego wykazu osób uchylających się od obowiązku szczepień. Spośród informacji dotyczących nadzoru sprawowanego nad wykonywaniem obowiązkowych szczepień ochronnych, charakter informacji publicznej, do udostępnienia której zobowiązany jest PPIS, ma nie tylko taka informacja, jaką organy inspekcji sanitarnej posiadają na podstawie przekazanych im sprawozdań. Jeśli organy te mają dostęp do innych danych (z innych źródeł), to zobowiązane są je udostępnić.
Nadzór organów inspekcji sanitarnej w zakresie realizacji obowiązku szczepień ochronnych nie obejmuje natomiast kwestii odszkodowawczych. Zgodnie bowiem z art. 17a ust. 6 u.z.z.ch.z. właściwe w tym przypadku świadczenia kompensacyjne (w związku z wystąpieniem określonego rodzaju odczynów poszczepiennych) są przyznawane przez Rzecznika Praw Pacjenta, a nie przez organy inspekcji sanitarnej. Jakkolwiek zatem informacje o odszkodowaniach z tytułu niepożądanych odczynów poszczepiennych – jako dotyczące majątku publicznego – mają walor informacji publicznej, nie sposób przyjąć, by informacje te każdorazowo pozostawały w dyspozycji organów inspekcji sanitarnej.
Uznać należy, że jedynie informacje objęte punktami: 2 (lista osób uchylających się od szczepień), 4 (liczba szczepień odroczonych z powodu wystąpienia przeciwwskazań), 5 (ilość grzywien nałożonych na lekarzy z uwagi na niezgłoszenie niepożądanego odczynu poszczepiennego), 6 (liczba osób, które zmarły z powodu szczepienia), 7 (liczba i rodzaj zgłoszonych niepożądanych odczynów poszczepiennych) i 8 (liczba wypłaconych odszkodowań za odczyny poszczepienne), dotyczyły informacji publicznych w rozumieniu u.d.i.p.
W zakresie dotyczącym pytań 1, 3, 9, 10, 11, 12 i 13, stwierdzić należy, że informacje objęte tymi pytaniami nie posiadają waloru informacji publicznej. Informacji publicznej nie stanowią bowiem dane dotyczące realizacji szczepień ochronnych, wykraczające poza nadzór sprawowany przez organy inspekcji sanitarnej, którego zakres określa art. 17 u.z.z.ch.z. w powiązaniu z przepisami rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Nie są też wnioskami o informację publiczną skierowane do organu zapytania o opinię czy stanowisko co do konstytucyjności obowiązujących przepisów prawa, żądanie wykładni przepisów, w tym wnioski
8), to skargę na bezczynność Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Białymstoku w tym zakresie uznać należało za pozbawioną podstaw.
Sąd zauważa jednocześnie, że organ udzielił odpowiedzi na wszystkie zadane pytania, odnosząc się do zadanych przez skarżącego pytań. Odpowiadając na pytania 9-12 wskazał prawidłowo, że ich zakres nie mieści się w kategorii informacji publicznej. Z kolei odpowiadając na pytanie 1- 4 oraz 6 organ poinformował skarżących, że nie posiada żądanej informacji. Błędna była wprawdzie odpowiedź organu na pytania 1 i 3, gdyż przedmiot zapytania nie mieścił się stanowiące w istocie prośbę o udzielenie porady prawnej. Informacji publicznej nie dotyczą też pytania z zakresu wiedzy medycznej. Nadto wiedza organu o stanowisku Światowej Organizacji Zdrowia w zakresie szczepień ochronnych oraz zapisów prawa krajowego wykracza poza pojęcie informacji publicznej. Działalność organizacji międzynarodowej nie dotyczy bowiem polskich władz i gospodarowania mieniem publicznym. Również obowiązujące powszechnie przepisy prawa krajowego nie są informacją publiczną. W trybie i na zasadach przewidzianych w u.d.i.p. organ nie jest obowiązany dokonywać ocen dotyczących zgodności prawa krajowego, jego wykładni, udzielać porad prawnych ani medycznych, czy też oceniać racjonalność czy celowość regulacji prawnych stanowiących podstawę działania tegoż organu. Innymi słowy, na zasadach określonych w przepisach o dostępie do informacji publicznej nie można domagać się dokonywania przez organ oceny prawidłowości funkcjonowania tego bądź innych organów władzy publicznej.
Skoro zagadnienia objęte pytaniami 1, 3, 9, 10, 11, 12 i 13, nie mieszczą się w pojęciu informacji publicznej, organ nie miał obowiązku udostępnienia tych informacji na zasadach określonych w art. 13 ust. 1 i art. 14 ust. 1 u.d.i.p., ani też nie miał podstaw do wydania w odniesieniu do tej części wniosku decyzji odmownej na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p., albowiem – co należy ponownie podkreślić – forma ta zastrzeżona jest wyłącznie dla informacji mających charakter informacji publicznej, posiadanych przez adresata wniosku, które jednak nie mogą zostać udostępnione na wniosek (np. ze względu na ograniczenia przewidziane w art. 5 ust. 1 i 2 u.d.i.p.).
Podsumowując, skoro skarżący w niniejszej sprawie domagał się udostępnienia informacji, które w części – jako informacja publiczna - zostały mu udostępnione zgodnie z rygorami u.d.i.p. (pkt 5 i 7), w części (pkt 1, 3, 9, 10, 11, 12 i 13) nie stanowiły informacji publicznej lub nie pozostawały w dyspozycji organu (pkt w kategorii informacji publicznej (była o tym mowa wcześniej). Zaistniała nieprawidłowość pozostaje jednak bez wpływu na ogólną ocenę sprawy w tym zakresie – organ nie miał obowiązku udostępniania takiej informacji.
Analizując odpowiedzi na pytania zawarte w punktach 2, 4 i 6 sąd miał na uwadze to, że zasadniczo w sytuacji, w której organ informuje wnioskodawcę, że nie dysponuje żądaną informacją, nie można mu skutecznie zarzucić bezczynności w załatwieniu wniosku. Jest to bowiem zgodna z prawem forma załatwieniu wniosku w przypadku nieposiadania przez jego adresata żądanej informacji publicznej.
Należy mieć przy tym na względzie, że zgodnie z treścią art. 4 ust. 3 u.d.i.p., obowiązane do udostępniania informacji publicznej są podmioty będące w posiadaniu takich informacji. Identyfikacja zasobu informacyjnego i stanu posiadania przez organ, do którego kierowany jest tzw. wniosek o dostęp do informacji, następuje w różny sposób. Sąd ma ograniczone możliwości badania tego. W tej sprawie identyfikacja następuje przede wszystkim w formule wykorzystania dostępu do danych, do których przekazywania zobowiązane są określone podmioty. Jako organ sprawujący nadzór w zakresie zakresu i terminów szczepień ochronnych, inspektor sanitarny może być jednak w posiadaniu również innych danych. Nawet jeśli nie posiada informacji prostej (nie prowadzi statystyki w żądanym zakresie), to powinien rozważyć, czy informacje takie nie mają charakteru informacji przetworzonej w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej. Wówczas winien rozważyć możliwość jej udostępnienia.
Odnośnie danych, o które zwracano się w pytaniu nr 2 (lista osób dorosłych powyżej 19 roku życia uchylających się od szczepień) należy wskazać, że nie wynikają one z przekazywanych organowi raportów. Ze sprawozdań określonych w załączniku nr 6 wskazanego rozporządzenia wynikać powinna zbiorcza liczba osób, które uchyliły się w danym kwartale od obowiązku szczepień. Niemniej jednak sądowi z urzędu jest wiadomym, z racji rozpoznawania analogicznych spraw, że powiatowi inspektorzy sanitarni udzielają odpowiedzi na identycznie formułowane pytania. Jednocześnie należy zaznaczyć, że nie stanowi informacji publicznej pytanie o to, czy szczepienia takie są obarczone przymusem administracyjnym. W konsekwencji, w tym zakresie organ nie jest zobowiązany odpowiadać na pytanie.
Odnośnie pytania 4 (o liczbę odroczonych szczepień) Sąd zauważa, że dane w tym zakresie również nie wynikają z raportów czy sprawozdań otrzymywanych przez PPIS. Niemniej jednak organ winien rozważyć, czy w tym zakresie informacja stanowi informację przetworzoną, którą mógłby wytworzyć i udostępnić na podstawie posiadanych danych.
Odnośnie pytania 6 (liczba osób, które zmarły po szczepieniu) sąd zwraca uwagę, że również i w tym wypadku dane te nie wynikają ze wskazanych raportów czy sprawozdań. Jednak nie sposób pominąć, że sądowi znane są sytuacje, gdy organy inspekcji sanitarnej w sprawach z wniosków o dostęp do informacji publicznej odpowiedzi w tym przedmiocie udzielają.
Mając na uwadze powyższe, sąd zobowiązał organ do rozpoznania wniosku w zakresie pytań 2, 4 i 6 w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Zdaniem sądu organ niedostatecznie rozważył, czy istotnie nie pozostaje w posiadaniu takich informacji. Nawet jeśli nie posiada prostej, łatwej do przekazania informacji w tym zakresie, to winien rozważyć, czy może taką informację wytworzyć w oparciu o dostępne mu dane (informacja przetworzona). Wyniki takiej analizy winien przedstawić wnioskodawcom.
Jeśli organ, po rozważeniu wniosku w zakresie pytań 2, 4 i 6 ponownie dojdzie do wniosku, że nie posiada danych pozwalających na udzielenie odpowiedzi, w formułowanym do strony piśmie winien przedstawić stosowną argumentację. Wszak pismo z 2 grudnia 2024 r. jest niezwykle enigmatyczne i jako takie mało przekonujące. Kształt udzielonej odpowiedzi powinien wskazywać na staranność w realizacji wniosku. W tym zakresie słusznie wskazano w skardze, że "przesłane przez organ odpowiedzi są niewystarczające, aby móc mówić o zrealizowaniu obowiązku udzielenia stronie skarżącej informacji publicznej".
Podsumowując: dokonując kontroli zakresu odpowiedzi organu na zadane w piśmie skarżących z 18 listopada 2024 r. pytania Sąd doszedł do przekonania, że odpowiedź organu (za wyjątkiem punktu 2, 4 i 6) jest zupełna i prawidłowa. W ocenie sądu, organ w stopniu wystarczającym odniósł się do pytań, które nie mieszczą się w kategorii informacji publicznej. W tym zakresie, wbrew zarzutom skargi, organ nie naruszył wskazanych w skardze przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Uznając, że stanowi informację publiczną informacja dotycząca liczby osób uchylających się od szczepień, liczby szczepień odroczonych z powodu wystąpienia przeciwwskazań, jak też liczby osób, które zmarły z powodu szczepienia, a odpowiedzi organu w tym zakresie nie są przekonujące, sąd zobowiązał PPIS do ponownego rozpoznania wniosku w tym zakresie w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej (art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Stwierdził jednocześnie, że w opisanym zakresie organ dopuścił się bezczynności (art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).
Oceniając stan faktyczny sprawy w odniesieniu do przesłanek art. 149 § 1a p.p.s.a., sąd uznał, że stwierdzona bezczynność nie nosi znamion rażącego naruszenia prawa (pkt 1 wyroku). Rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a., jest bowiem taki stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., I OSK 675/12, CBOSA). W sprawie brak jest wystąpienia takich przesłanek.
Wobec niestwierdzenia uchybień, które mogły mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. w pozostałym zakresie skargę należało oddalić.
Konsekwencją częściowego uwzględnienia skargi było – stosownie do treści art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania sądowego, na które złożył się wpis od skargi (100 złotych), wynagrodzenie adwokata obliczone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2018 r., poz. 1800) w kwocie 480 zł oraz opłata skarbowa uiszczona w związku ze złożeniem dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa.
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a. W myśl tej regulacji, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.