II SA/Po 792/25

II SA/Po 792/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2026-04-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-11-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Paweł Daniel /sprawozdawca/
Robert Talaga
Tomasz Świstak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 63 ust. 11
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Dz.U. 2026 poz 143
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Dnia 9 kwietnia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Paweł Daniel (sprawozdawca) Sędzia WSA Robert Talaga Protokolant: starszy sekretarz sądowy Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2026 roku sprawy ze skargi A. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 lipca 2025 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 30 kwietnia 2025 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] (dalej jako: "Prezydent" lub "organ pierwszej instancji") ustalił, że kwota [...]zł pobrana przez A. I. (dalej jako: "strona") tytułem świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem J. I. w okresie od 19 lutego 2024 r. do 28 lutego 2025 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi.
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał m.in., że decyzją z dnia 10 lipca 2023 r. nr [...] przyznane stronie zostało świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad synem od 1 lipca 2023 r. na stałe. Dalej organ podniósł, że powyższa decyzja została uchylona decyzją z dnia 3 marca 2025 r. nr [...], ponieważ w dniu 25 lutego 2025 r. strona poinformowała, że rezygnuje ze świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rozpoczęciem prowadzenia działalności gospodarczej od 25 lutego 2025 r. W dniu 14 kwietnia 2025 r. zostało wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń.
Podczas wizyty w PCŚ strona poinformowała pracownika, iż jej syn J. I. uprawniony został do świadczenia wspierającego wypłacanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "ZUS") od lutego 2024 r. W związku powzięciem tej wiedzy Prezydent wystąpił do ZUS o udzielenie informacji o okresie przyznania świadczenia wspierającego na rzecz J. I.. Pismem z dnia 30 kwietnia 2025 r., numer sprawy [...] ZUS w [...] poinformował, że J. I. ma przyznane świadczenie wspierające od dnia 19 lutego 2024 r. do dnia 28 lutego 2031 r. Organ pierwszej instancji mając na uwadze treść przepisów art. 63 ust. 6 i ust. 11 ustawy z dnia 07 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) wskazał, iż od 19 lutego 2024 r. stronie ustało prawo do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem. Prezydent podniósł, że analiza art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 1208) wskazuje, iż przesłanki zawarte w tym przepisie wystąpiły w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze organ pierwszej instancji podniósł, że kwota [...]zł, która stronie została wypłacona tytułem świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 19 lutego 2024 r. do 28 lutego 2025 r., stanowi świadczenie nienależnie pobrane podlegające zwrotowi zgodnie z art. 30 ust. 1 tej ustawy. Prezydent wskazał przy tym na treść art. 17 ust. 4 powołanej ustawy i przedstawił wyliczenie dotyczące należności.
Pismem z dnia 14 maja 2025 r. A. I., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła od wyżej opisanej decyzji odwołanie wskazując, że dotyczy ono części decyzji ustalającej, że świadczenie pielęgnacyjne pobrane przez stronę od dnia 19 lutego 2024 r. do dnia 24 lutego 2025 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi. Strona przedstawiła zarzuty naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania i wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji oraz umorzenie postępowania pierwszej instancji w powyższym zakresie.
Decyzją z dnia 25 lipca 2025 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w art. 43 ustawy o świadczeniach rodzinnych, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w art. 51 tej ustawy, nie przysługują jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego (art. 63 ust. 6 ustawy o świadczeniu wspierającym). Zgodnie zaś z brzmieniem art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym, za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Z wykładni powyżej powołanych przepisów wynika, iż świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne są świadczeniami konkurencyjnymi. Ustawodawca wprowadził bowiem regulację, zgodnie z którą opiekun osoby niepełnosprawnej traci prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w czasie, gdy osoba z niepełnosprawnością pobiera świadczenie wspierające. Innymi słowy, skorzystanie przez osobę z niepełnosprawnością z prawa do świadczenia wspierającego wiąże się z tym, że jej opiekun traci prawo do dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego.
Dalej organ odwoławczy zauważył, że wprawdzie rację ma strona, że w uzasadnieniu decyzji z dnia 3 marca 2025 r. nr [...] uchylającej decyzję z dnia 10 lipca 2023 r. nr [...] o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, Prezydent wskazał, że świadczenie pielęgnacyjnie stronie postępowania przysługiwało do dnia 24 lutego 2025 r., to jednak podkreślenia wymaga, iż w sentencji organ pierwszej instancji dokonał uchylenia orzeczenia bez wskazania daty.
Wyjaśnienia również wymaga, iż Prezydent ww. decyzją uchylił rozstrzygnięcie przyznające świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z rezygnacją przez stronę z jego pobierania z uwagi na chęć założenia działalności gospodarczej. Organ nie był właściwie poinformowany o wszystkich okolicznościach mających miejsce w sprawie i w innym trybie dokonał uchylenia decyzji. Niezależnie jednak wskazania wymaga, iż na ustalenie w przedmiotowej sprawie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego nie ma wpływu powyższa okoliczność.
Z akt sprawy jasno w ocenie Kolegium wynika, że ZUS przyznał synowi strony świadczenie wspierające na okres od 19 lutego 2024 r. do 31 stycznia 2031 r. Nie budzi więc wątpliwości, że strona pobrała świadczenie pielęgnacyjne w okresie, za który jej syn otrzymał świadczenie wspierające (zostało ono wypłacone), a w rezultacie, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone stronie w okresie od 19 lutego 2024 r. do 28 lutego 2025 r. trafnie zostało uznane przez organ pierwszej instancji za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym.
Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że Prezydent błędnie przyjął, iż w niniejszej sprawie wystąpiły również przesłanki zawarte w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powyższe jednak nie wpływu na zasadność rozstrzygnięcia.
Dalej Kolegium stwierdziło w odniesieniu do argumentacji przedstawionej w odwołaniu, że definicja przewidziana w art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym stanowi odrębną i niezależną definicję nienależnie pobranego świadczenia i właśnie w oparciu o nią zasadne jest uznanie, że A. I. w okresie od dnia 19 lutego 2024 r. do dnia 28 lutego 2025 r. nienależnie pobrała świadczenie pielęgnacyjne i w oparciu o przepis art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązana jest do jego zwrotu. W świetle przytoczonej regulacji decydującą rolę odgrywa nie to, w jakim okresie nastąpiła fizyczna wypłata J. I. świadczenia wspierającego lecz to, że zostało ono przyznane i wypłacone za len sam okres, w którym strona pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem nad nim opieki. Nie może zatem odnieść skutku prezentowane w odwołaniu stanowisko, jakoby organ pierwszej instancji bezzasadnie stwierdził, że świadczenie nie było nienależnie z uwagi na fakt, że strona pobierała je w dobrej wierze, nie będąc właściwie pouczoną i świadomą zaistnienia przesłanki wskazanej w art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym. Z akt sprawy wynika, że strona została jasno i wyraźnie pouczona już w dniu 10 października 2023 r., co potwierdziła własnoręcznym podpisem.
Końcowo organ odwoławczy stwierdził, że nie dopatrzył się w postępowaniu prowadzonym przez burmistrza uchybień proceduralnych, strona była właściwie pouczona, poinformowana o wszczęciu postępowania oraz brała w nim czynny udział (zapoznanie się z aktami sprawy, uzyskanie wyjaśnień, składanie wniosków i zastrzeżeń).
Pismem z dnia 6 października 2025 r. A. I., reprezentowana przez radcę prawnego (dalej jako: "skarżąca"), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wyżej opisaną decyzję Kolegium.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono:
1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej jako: "K.p.a.") w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 tej ustawy poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji Prezydenta i zaniechanie przez Kolegium dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie słuszny interes skarżącej czego przejawem jest: a) nieprawidłowe ustalenie że skarżąca została w prawidłowy i zrozumiały sposób pouczona o sytuacjach, w których nastąpić może w jej przypadku brak prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego oraz o sytuacjach, w których może w jej przypadku nastąpić uznanie świadczenia pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane, w sytuacji w której udzielone skarżącej pouczenia, w tym zawarte w piśmie z 10 października 2023 r. nie wskazują wprost w sposób jednoznaczny, że przyznanie świadczenia wspierającego na rzecz jej syna J. I. nastąpi z mocą wsteczną; b) nieprawidłowe ustalenie że skarżąca pobierając świadczenie pielęgnacyjne w okresie od dnia 19 lutego 2024 r. do dnia 24 lutego 2025 r. miała świadomość, że świadczenie to stanowić będzie świadczenie nienależnie pobrane w przypadku przyznania świadczenia wspierającego na rzecz jej syna, ponieważ pobierając świadczenie pielęgnacyjne w tym okresie skarżąca nie miała świadomości o tym kiedy oraz z jaką datą jej synowi może zostać w przyszłości przyznane świadczenie wspierające, w szczególności że świadczenie to zostanie przyznane w dniu 27 marca 2025 r. z datą wsteczną od dnia 19 lutego 2024 r., na podstawie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia wydanej w dniu 26 lutego 2025 r.; c) nieuwzględnienie faktu, że skarżąca pobierając świadczenie pielęgnacyjne w okresie od dnia 19 lutego 2024 r. do dnia 24 lutego 2025 r. nie miała i nie mogła mieć świadomości ani wiedzy, o tym na jakim poziomie ustalony zostanie w przyszłości poziom potrzeby wsparcia jej syna i w konsekwencji od jakiej daty i w jakiej wysokości jej synowi przyznane zostanie świadczenie wspierające oraz że zostanie ono przyznane z datą wsteczną;
czego konsekwencją jest nieprawidłowe utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta oraz ustalenie przez organ odwoławczy i zarazem podzielenie przez Kolegium dotychczasowych ustaleń organu pierwszej instancji, że świadczenie pielęgnacyjne pobrane przez skarżącą w związku z opieką nad synem w okresie od dnia 19 lutego 2024 r. do dnia 24 lutego 2025 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi, podczas gdy z uwagi na brak w czasie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego u skarżącej świadomości, że wypłacone świadczenie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego się jej nie należy, skarżąca w chwili pobierania świadczenia pielęgnacyjnego pozostawała w dobrej wierze pobierając i zużywając otrzymywane świadczenie pielęgnacyjne na zaspokojenie bieżących potrzeb, co powinno skutkować ustaleniem, że brak jest podstaw do uznania przyznanego i wypłaconego skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane i nieprzysługujące skarżącej z datą wsteczną za okres od dnia 19 lutego 2024 r. do dnia 24 lutego 2025 r.;
2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 8 oraz art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez zaniechanie prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz nieprawidłowe ustalenie, że świadczenie pielęgnacyjne pobrane przez skarżącą w związku z opieką nad synem w okresie od dnia 19 lutego 2024 r. do dnia 24 lutego 2025 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi, w sytuacji w której wypłacone skarżącej świadczenie pielęgnacyjne zostało przez nią zużyte na bieżące utrzymanie siebie i niepełnosprawnego syna, a skarżąca zużywając świadczenie pielęgnacyjne pozostawała w dobrej wierze będąc przekonaną o przysługiwaniu jej tego świadczenia, co w konsekwencji godzi w zaufanie skarżącej do władzy publicznej, w sytuacji gdy świadczenie pielęgnacyjne zostało skarżącej przyznane bez wyczerpującego i zrozumiałego pouczenia o sytuacjach, w których nastąpić może w jej przypadku brak prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i o sytuacjach, w których może w jej przypadku nastąpić uznanie świadczenia pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane, w szczególności bez pouczenia wskazującego na możliwość przyznania świadczenia wspierającego na rzecz jej syna z mocą wsteczną, co skutkowało nieprawidłowym utrzymaniem w mocy decyzji Prezydenta;
3. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1 i art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji w sytuacji, w której organ ten nie dopełnił obowiązku zapewnienia skarżącej czynnego udziału w każdym stadium postępowania, czego przejawem jest zmiana zakresu prowadzonego postępowania i objęcie postępowaniem także okresu od dnia 19 lutego 2024 r. do dnia 24 lutego 2025 r., co miało miejsce już po zapoznaniu się przez skarżącą z aktami postępowania w dniu 22 kwietnia 2025 r. i niezapewnienie skarżącej możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, co do zebranych dowodów i materiałów, w zakresie wniosku organu z dnia 23 kwietnia 2025 r. do ZUS o udzielenie informacji o okresie przyznania świadczenia wspierającego na rzecz jej syna i pisma ZUS w [...] numer sprawy [...] informującego organ o przyznaniu świadczenia wspierającego na rzecz jej syna od dnia 19 lutego 2024 r. do dnia 28 lutego 2031 r., co do których to dokumentów skarżąca na etapie postępowania administracyjnego nie mogła się wypowiedzieć przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji;
4. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta w której ustalono, że świadczenie pielęgnacyjne pobrane przez skarżącą w związku z opieką nad synem w okresie od dnia 19 lutego 2024 r. do dnia 28 lutego 2025 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi, pomimo braku spełnienia przesłanek uprawniających organ do uznania tego świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi za ten okres.
Mając na uwadze wyżej przedstawione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Kolegium wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji, zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu – pisma Prezydenta Miasta [...] z dnia 9 września 2025 r., znak: [...], na okoliczność zwrócenia się przez organ pierwszej instancji do ZUS z wnioskiem o dokonywanie potrąceń świadczenia pielęgnacyjnego uznanego za świadczenie nienależnie pobrane z bieżąco wypłacanymi skarżącej świadczeniami wychowawczymi oraz świadczeniem dobry start, niebezpieczeństwa wyrządzenia skarżącej znacznej szkody i trudnych do odwrócenia skutków w przypadku wykonania zaskarżonej decyzji, potrzeby wstrzymania przez Sąd zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując jednocześnie stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z dnia 27 listopada 2025 r. Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Sądy administracyjne sprawują w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.; dalej jako: "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych ramach Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] w sprawie ustalenia, że kwota [...]zł pobrana przez skarżącą tytułem świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem w okresie od 19 lutego 2024 r. do 28 lutego 2025 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi.
Kluczową kwestią dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego stało się ustalenie czy organy administracji publicznej orzekające w sprawie prawidłowo uznały, że kwoty świadczenia pielęgnacyjnego za okres wskazany w sentencji decyzji są nienależnie pobranymi świadczeniami w rozumieniu art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej jako: "u.ś.r.") w zw. z art. 63 ust. 11 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (dalej jako: "u.ś.w.").
W pierwszej kolejności wskazać należy, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy u.ś.w. Powołana ustawa zmieniła zasady przyznawania wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych. Świadczenie pielęgnacyjne od 1 stycznia 2024 r. jest przyznawane wyłącznie opiekunom osób niepełnosprawnych do ukończenia 18 roku życia. Natomiast dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich przewidziane jest świadczenie wspierające, z którego osoby takie w założeniu ustawodawcy mają finansować koszty opieki.
Ustalenie prawa do świadczenia wspierającego oraz jego wypłata następują na wniosek osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2, lub osoby upoważnionej do jej reprezentowania. Wniosek składa się nie wcześniej niż w miesiącu, w którym decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia stała się ostateczna. Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 9 ust. 1-3 u.ś.w.). Przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wspierającego nie wymaga wydania decyzji. ZUS wydaje decyzję w sprawach odmowy przyznania świadczenia wspierającego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wspierającego oraz nienależnie pobranego świadczenia wspierającego (art. 13 ust. 1 i 4 u.ś.w.).
Rozdział 7 u.ś.w. zawiera przepisy przejściowe, dostosowujące i przepis końcowy. Stosownie do art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (u.ś.r.), do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Ustęp 2 stanowi, że osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (u.ś.r.), zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.
Należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (u.ś.r.), albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, nie przysługują jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego (art. 63 ust. 6 u.ś.w.). Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, podlega wstrzymaniu, jeżeli osoba wymagająca opieki lub osoba uprawniona do jej reprezentowania złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego (art. 63 ust. 9 u.ś.w.).
Zgodnie z brzmieniem art. 61 ust. 11 u.ś.w., za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające.
Z wykładni powyższych przepisów wynika, że świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne są świadczeniami konkurencyjnymi. Ustawodawca wprowadził bowiem regulację, zgodnie z którą opiekun osoby niepełnosprawnej traci prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie, gdy osoba z niepełnosprawnością pobiera świadczenie wspierające. Innymi słowy, skorzystanie przez osobę niepełnosprawną z prawa do świadczenia wspierającego wiąże się z tym, że jej opiekun traci prawo do dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego.
Należy zaznaczyć, że wypłata opiekunowi osoby z niepełnosprawnością świadczenia pielęgnacyjnego powinna zostać wstrzymana z chwilą złożenia przez osobę z niepełnosprawnością wniosku o przyznanie świadczenia wspierającego. Jak już wskazano, taki wniosek może zostać złożony do ZUS dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Ponadto, z cytowanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać uchylone po przyznaniu osobie z niepełnosprawnością świadczenia wspierającego - od dnia, od którego ZUS przyznał tej osobie świadczenie wspierające.
Z przepisu art. 61 ust. 11 u.ś.w. jednoznacznie zaś wynika, że świadczeniem pielęgnacyjnym nienależnie pobranym jest świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres przyznanego osobie z niepełnosprawnością świadczenia wspierającego. Opiekun osoby z niepełnosprawnością będzie zatem zobowiązany do zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne za okres, za który przyznano osobie z niepełnosprawnością świadczenie wspierające. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (a takim świadczeniem jest świadczenie pielęgnacyjne) podlegają zwrotowi.
W ocenie Sądu ustalenia dokonane w analizowanej sprawie przez organy administracji publicznej są wystarczające i mogą stanowić podstawę do poddania kontroli legalności stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji. Sąd zwraca przy tym uwagę, że zarzuty skargi pokrywają się w znacznym stopniu z zarzutami odwołania i jako takie, nie podnoszą nowych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na ocenę legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Stan faktyczny sprawy został ustalony zgodnie z wymogami stawianymi przez art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Ocena zgromadzonego materiału dokonana została natomiast zgodnie z zasadami swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a.), a motywy którymi kierowały się organy zostały szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 K.p.a.). Przekazane akta sprawy dostatecznie przedstawiają konieczne do zastosowania przepisów prawa materialnego okoliczności faktyczne. Sąd nie znalazł również podstaw do uznania, że naruszone zostały zasada zaufania wyrażona w art. 8 K.p.a. oraz zasada czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 K.p.a.), co zostało zresztą wyjaśnione przez Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W pierwszej kolejności należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że co do zasady określenie świadczeń nienależnie pobranych w ustawie o świadczeniach rodzinnych zawiera art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Przepis ten nie ma jednak zastosowania w sprawie, ze względu na treść art. 63 ust. 6 oraz ust. 11 u.ś.w. Zgodnie bowiem z art. 63 ust. 6 u.ś.w., świadczenie pielęgnacyjne (jak i inne wymienione tam świadczenia) nie przysługują jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego.
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że przepisy u.ś.w. stanowią lex specialis w stosunku do przepisów u.ś.r. Świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne są bowiem świadczeniami konkurencyjnymi – takimi, które nie mogą być pobierane jednocześnie. Ustawodawca wprowadził regulację, zgodnie z którą opiekun osoby niepełnosprawnej traci prawo do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego w czasie, gdy osoba z niepełnosprawnością pobiera świadczenie wspierające. Innymi słowy, skorzystanie przez osobę z niepełnosprawnością z prawa do świadczenia wspierającego wiąże się z tym, że jej opiekun traci prawo do dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego. Co istotne, art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest regulacją odrębną i niezależną od art. 30 ust. 2 u.ś.r. Oznacza to, że poza przesłanką jednoczesnego pobierania dwóch świadczeń, regulacja ta nie wymaga spełnienia innych warunków dla uznania, że świadczenie pielęgnacyjne zostało nienależnie pobrane. Na definicję nienależnie pobranego świadczenia określoną w art. 63 ust. 11 u.ś.w. składa się bowiem wyłącznie element obiektywny w postaci pobrania przez opiekuna świadczenia pielęgnacyjnego w tym samym okresie, za który jego podopieczny otrzymał świadczenie wspierające, z kolei element subiektywny, czyli stan świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne pozostaje zasadniczo bez znaczenia (por. m.in. wyrok WSA w Lubinie z 8 maja 2025 r. II SA/Lu 74/25 oraz wyrok WSA w Gliwicach z 23 maja 2025 r. II SA/Gl 1671/24, publ. CBOSA – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając na uwadze powyższe, na uznanie świadczenia za nienależnie pobrane nie może mieć wpływu pobieranie go w "dobrej wierze" przez skarżącą czy przeznaczenie go na bieżące utrzymanie siebie i niepełnosprawnego syna. Kwestie odnoszące się do stanów wolicjonalnych strony czy wykorzystania pozyskanych świadczeń nie mają znaczenia przy ocenie legalności decyzji wydanej w oparciu o art. 63 ust. 11 u.ś.w. Kwalifikacja świadczenia pielęgnacyjnego jako nienależnie pobranego opiera się wyłącznie na elemencie obiektywnym – zbiegu ze świadczeniem wspierającym. Dla rozstrzygnięcia nie mają zatem żadnego znaczenia okoliczności subiektywne, tj. zła wola czy wina osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne, a nawet świadomość tej osoby, że pobiera nienależnie świadczenie. Art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest przepisem szczególnym, stanowiącym odrębną od zasad ogólnych (art. 30 ust. 2 u.ś.r.) podstawę kwalifikacji świadczeń jako nienależnie pobranych (Wyrok WSA w Lublinie z 8 stycznia 2026 r., II SA/Lu 668/25, LEX nr 4021664). Stanowisko sądów administracyjnych jest w tej sprawie jednolite.
Jednocześnie Sąd zauważa problem wielomiesięcznego oczekiwania na wydanie decyzji w przedmiocie ustalenia potrzeby wsparcia, która następnie wydana jest z mocą wsteczną. Okoliczności te jednak nie mogą wpływać na uznanie jednocześnie pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego za należne, natomiast stanowić mogą podstawę do umorzenia kwoty podlegającej obowiązkowi zwrotu lub rozłożenia jej na raty. W tej kwestii istotny jest fakt, iż wypełniając elektroniczny wniosek o świadczenie wspierające (zob. art. 11 u.ś.w.) jest możliwość wyboru daty przyznania tego świadczenia. Tym niemniej należy wyjaśnić, że aby uchylić się od negatywnych skutków wynikających z wydanych w sprawie decyzji, skarżący może niezwłocznie złożyć wniosek o umorzenie lub rozłożenia na raty spornej kwoty.
Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.