II GSK 2168/22

II GSK 2168/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-04-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz
Małgorzata Rysz /przewodniczący/
Wojciech Kręcisz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne
Zawody prawnicze
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 850/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-05-23
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 615
art. 78d ust. 1 i 10
Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jedn.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 153, art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędzia del.WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant Izabela Kołodziejczyk po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 850/22 w sprawie ze skargi B. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. z dnia 13 grudnia 2016 r. nr DZP-II-604-394/16 w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od B. S. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 4 grudnia 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 538/17, po rozpoznaniu skargi B. S., stwierdził nieważność uchwały Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony 15-18 marca 2016 r. z 13 grudnia 2016 r., nr DZP-II-604-394/16, w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oraz zasądził od Komisji Egzaminacyjnej na rzecz skarżącej 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 listopada 2021 r., sygn. akt II GSK 714/18 po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 grudnia 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 538/17 w sprawie ze skargi B. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. z dnia 13 grudnia 2016 r. nr DZP-II-604-394/16 w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Ponownie rozpoznając sprawę wyrokiem z dnia 23 maja 2022 r., sygn. akt: VI SA/Wa 850/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 15 - 18 marca 2016 r. z dnia 13 grudnia 2016 r. nr DZP-II-604-394/16 w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła Skarżąca zaskarżając ten wyrok w całości i wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;
Zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. dalej "p.p.s.a."), zarzuciła naruszenie:
przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 133 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. dalej: "p.u.s.a.") poprzez wykroczenie poza granice kontroli sądowoadministracyjnej działalności Komisji przejawiające się w dokonaniu przez Sąd pierwszej instancji merytorycznej oceny pracy Skarżącej z części prawa cywilnego egzaminu adwokackiego w 2016 r., podczas gdy zadaniem Sądu jest kontrola zaskarżonego aktu z uwzględnieniem faktycznych podstaw, które zostały przyjęte przez Komisję, jako podstawa wydanego w sprawie rozstrzygnięcia, a nie dokonywanie ustaleń i oceny pracy Skarżącej na nowo;
2. art. 153 p.p.s.a w zw. z art. 170 p.p.s.a poprzez brak zastosowania się do wskazań co do dalszego postępowania wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2021 r., sygn. akt II GSK 714/18, w którym to Sąd II instancji uchylając zaskarżony wyrok i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie zobowiązał ten Sąd do przeprowadzenia pełnej kontroli legalności zaskarżonej uchwały, co dotychczas nie miało miejsca i zbadanie pod kątem zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego, zwłaszcza w kontekście zarzutów podniesionych w skardze dr B. S., czego jednak sąd I instancji nie uczynił, dokonując w zamian nieuprawnionej merytorycznej oceny pracy egzaminacyjnej Skarżącej;
3. art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. dalej: "k.p.a."), w zw. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez brak rozpatrzenia przez Sąd niniejszej sprawy, co najmniej w zakresie, w jakim domagała się Skarżąca formułując precyzyjne zarzuty skargi i brak dokonania oceny w aspekcie wpływu ujawnionych przez Komisję niejasności, co w konsekwencji doprowadziło do pominięcia kwestii ponoszonych przez Skarżącą i brak dokonania oceny zasadności zarzutów na gruncie niniejszej sprawy;
oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
4. art. 78d ust. 1 i 10 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2015 r. poz. 615 ze zm.) w zw. z art. 78e ust. 2 tej ustawy poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na stwierdzeniu, że uchybienia wskazane przez Komisję w pracy skarżącej z zakresu prawa cywilnego złożonego egzaminu adwokackiego nie pozwalają na przejście do skali ocen pozytywnych, a ponadto, że uchwały w przedmiocie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu adwokackiego Skarżącej należy uznać za prawidłowe, w sytuacji gdy Skarżąca poprawnie wniosła apelację zamiast opinii prawnej, wniosła środek zaskarżenia w terminie, apelacja zawierała wymogi formalne, a sporządzone zarzuty i ich uzasadnienie poparte orzeczeniami uzasadniały interes klienta, którego Skarżąca reprezentowała;
5. art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. poprzez naruszenie prawa Skarżącej do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy i niedokonanie rzetelnej weryfikacji i legalności zaskarżonej uchwały.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem uchwały Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 15 – 18 marca 2016 r. podjętej w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego stwierdził, że uchwała ta nie jest niezgodna z prawem, co uzasadniało oddalenie wniesionej na nią skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Skarga kasacyjna, której zarzuty wyznaczają – zgodnie z zasadą dyspozycyjności (odnośnie do znaczenia jej konsekwencji zob. np. wyroki NSA z dnia: 14 października 2022 r., sygn. akt III OSK 5181/21; 6 maja 2021 r., sygn. akt I GSK 1542/20; 29 października 2020 r. sygn. akt I GSK 285/18; 16 lipca 2020 r. sygn. akt I GSK 611/20; 4 grudnia 2019 r. sygn. akt II FSK 2031/18; 17 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1695/13; por. również wyrok NSA z dnia 13 października 2017 r., sygn. akt II FSK 1445/17, z którego wynika, że w przypadku skargi kasacyjnej, będącej kwalifikowanym środkiem zaskarżenia, czytelności formułowanego w niej komunikatu jest istotna z tego powodu, że ustawa wiąże powstanie określonych skutków procesowych nie tylko z samym wniesieniem tego pisma, jak w przypadku skargi czy też zażalenia, ale także z jego treścią) – granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, nie uzasadnia twierdzenia, że rezultat tej kontroli powinien wyrazić się w krytycznej ocenie tego wyroku, której konsekwencją powinno być jego uchylenie.
Innymi słowy, zarzuty skargi kasacyjnej nie podważają trafności stanowiska Sądu I instancji, że kontrolowana przez ten Sąd uchwała nie jest niezgodna z prawem.
Odnosząc się do zarzutów z pkt 1 – 3 petitum skargi kasacyjnej trzeba podkreślić, że ich ocena nie może pomijać znaczenia konsekwencji wynikających z art. 176 w związku z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. (por. np. wyroki NSA z dnia: 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2162/13; 27 listopada 2014 r., sygn. akt I FSK 1752/13; 10 października 2014 r., sygn. akt II OSK 793/13).
W tej mierze wymaga bowiem, przede wszystkim przypomnienia – i zarazem wyjaśnienia – że przez "wpływ", o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym podniesionym w zarzucie skargi kasacyjnej a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem, zaś związek ten, jakkolwiek nie musi być realny (uchybienie mogło mieć istotny wpływ), to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy, co wymaga uprawdopodobnienia istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy, a więc innymi oznacza obowiązek wykazania oraz uzasadnienia, że następstwa zarzucanych uchybień były – co trzeba podkreślić – na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji, gdyby do nich nie doszło wyrok sądu administracyjnego I instancji byłby (mógłby być) inny. Skoro przy tym na gruncie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. jest mowa o "naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy", to za uzasadniony trzeba uznać i wniosek, że nie chodzi o każde (jakiekolwiek) naruszenia przepisów postępowania, lecz o naruszenie kwalifikowane jego skutkiem, a mianowicie skutkiem, którego wpływ miałby nie pozostawać bez wpływu na inny wynik sprawy, co wymaga – jak powyżej wyjaśniono – uprawdopodobnienia jego istnienia.
Uwzględniając znaczenie konsekwencji wynikających z przedstawionych uwag wprowadzających należy stwierdzić, że zarzuty oparte na podstawie z pkt 2 art. 174 p.p.s.a. nie podważają zgodności z prawem zaskarżonego wyroku.
Zgodności z prawem tego wyroku nie podważa zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. (pkt 1 petitum skargi kasacyjnej).
Podkreślając w punkcie wyjścia, że art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. określa funkcje sądów administracyjnych oraz kryteria kontroli działalności administracji publicznej – o czym mowa jeszcze dalej – w relacji do znaczenia konsekwencji wynikających z kreowanego na gruncie art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz adresowanego do sądu administracyjnego obowiązku orzekania na podstawie akt sprawy należy stwierdzić, że jego naruszenie może stanowić usprawiedliwioną podstawą skargi kasacyjnej tylko wówczas, gdy sąd przyjął jakiś fakt na podstawie źródła znajdującego się poza aktami sprawy, a mianowicie wówczas, gdy wbrew zasadzie wyrażonej na gruncie przywołanego przepisu prawa naruszył zakaz wyprowadzania oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów niewynikających z akt sprawy, a tym samym zakaz wykraczania poza materiał dowodowy zebrany w postępowaniu zakończonym wydaniem (podjęciem) kontrolowanego aktu (zob. np. wyroki NSA z dnia: 19 października 2010 r. sygn. akt II OSK 1645/09; 12 czerwca 2014 r. sygn. akt I GSK 67/13).
Z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika, aby strona skarżąca wykazała zaistnienie którejkolwiek z wymienionych powyżej sytuacji – lub sytuacji rodzajowo im podobnej – w świetle której za uzasadnione należałoby uznać twierdzenie, że Sąd I instancji wykroczył poza wyznaczone aktami administracyjnymi granice, w których mógł operować, a w konsekwencji, aby oparł orzeczenie na ustaleniach, które nie znajdują oparcia w aktach sprawy, a więc na ustaleniach sprzecznych z rzeczywistymi, których źródłem miałyby być dowody lub fakty nieznajdujące odzwierciedlenia w aktach sprawy, co w tym też względzie wymagałoby oczywiście wyjaśnienia i wskazania, o jakie dowody lub fakty miałoby chodzić oraz z jakiego źródła – innego niż akta sprawy – miałyby one pochodzić.
Zadość temu wymogowi – a w tej mierze należy również podnieść, co nie jest bez znaczenia, że zarzut naruszenia przepisu art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny przyjętego za podstawę wyrokowania w sprawie stanu faktycznego, ani też kwestionowaniu wniosków wyprowadzanych na podstawie akt sprawy (por. wyroki NSA z dnia: 21 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1888/21; 22 marca 2022 r., sygn. akt II GSK 211/22; 26 stycznia 2022 r., sygn. akt I GSK 1172/21; 29 czerwca 2021 r., sygn. akt II GSK 1158/18) – a więc innymi słowy, wykazaniu naruszenia przywołanego przepisu prawa, a co za tym idzie braku zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, nie czyni bowiem argumentacja kwestionująca prawidłowość stanowiska Sądu I instancji w zakresie, w jakim odnosi się ono do oceny pracy egzaminacyjnej strony skarżącej (s. 14 – 18 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).
W odpowiedzi na stanowisko strony skarżącej (s. 9 – 10 oraz s. 13 skargi kasacyjnej) trzeba przede wszystkim stwierdzić – nie kwestionując przy tym oczywiście tego, że wobec istoty oraz specyfiki sądowoadministracyjnej kontroli legalności administracji publicznej (por. w tej mierze J. Zimmermann, Z podstawowych zagadnień sądownictwa administracyjnego, w: Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i prawa obywatelskich 1980 - 2005 (red. J. Góral, R. Hauser, J. Trzciński), Warszawa 2005, s. 493 i n.; L. Leszczyński, Orzekanie przez sądy administracyjne a kontrola wykładni prawa, "ZNSA" 2010 , nr 5 - 6, s. 267 - 271), sąd administracyjny nie przeprowadza ustaleń faktycznych w sprawie, lecz kontroluje prawidłowość ich przeprowadzenia przez organ administracji publicznej – że nie wyjaśnia ono w sposób, w jaki należałoby tego oczekiwać, o jakie to fakty przyjęte na podstawie innego (a przy jakiego) źródła, niż akta sprawy miałoby chodzić.
Co więcej, jeżeli za fakt uznać zdarzenie, zjawisko lub sytuację (stan rzeczy), które miały miejsce, to nie sposób jest twierdzić, że kwestionowane skargą kasacyjną stanowisko Sądu I instancji nosi cechy przeprowadzania bezpośrednich ustaleń oraz ich kwalifikacji, tak jak następuje to w modelowym procesie stosowania prawa. Stanowisko to jest bowiem oparte – co aż nadto jasno i wyraźnie wynika z jego treści – na podstawie już przeprowadzonych w sprawie ustaleń, których źródłem są akta sprawy, w tym wytworzone w sprawie materiały w postaci, między innymi, zadania egzaminacyjnego oraz pracy egzaminacyjnej strony skarżącej. Nie sposób jest więc twierdzić – zwłaszcza, że z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika, aby miało być inaczej – że w relacji do tychże (i już przeprowadzonych) ustaleń oraz ich źródła, stanowisko Sądu I instancji zawiera jakiekolwiek novum, które mogłoby stanowić usprawiedliwioną podstawę wnioskowania o naruszeniu przez ten Sąd zakazu wyprowadzania oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów niewynikających z akt sprawy, a tym samym o naruszeniu zakazu wykraczania poza materiał dowodowy zebrany w postępowaniu zakończonym wydaniem kontrolowanej uchwały.
Podkreślając w związku z powyższym, że stanowisko Sądu I instancji w kwestionowanym skargą kasacyjną zakresie ma walor ocen oraz wniosków formułowanych na podstawie treści zadania egzaminacyjnego oraz (w relacji do) propozycji jego rozwiązania zawartej w pracy egzaminacyjnej strony, a więc walor ocen i wniosków formułowanych na podstawie materiału zawartego w aktach sprawy, co aż nadto jasno i wyraźnie wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku (s. 14 – 18), należy stwierdzić – zwłaszcza, gdy w omawianym zakresie odwołać się również do znaczenia konsekwencji wynikających z art. 184 in fine p.p.s.a. – że omawiany zarzut kasacyjny nie mógł być uznany za usprawiedliwiony.
Jeżeli w świetle wszystkich dotychczas przedstawionych argumentów nie ma podstaw, aby twierdzić, że Sąd I instancji naruszył zakaz wyprowadzania oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów niewynikających z akt sprawy, a tym samym zakaz wykraczania poza materiał dowodowy zebrany w postępowaniu zakończonym wydaniem kontrolowanej uchwały, to w korespondencji do tychże argumentów oraz przedstawionego powyżej rozumienia zasady (obowiązku) orzekania na podstawie akt sprawy należy w rekapitulacji stwierdzić, że o naruszeniu tejże zasady (obowiązku) nie sposób jest wnioskować, ani na podstawie konstrukcji omawianego zarzutu kasacyjnego – to jest naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. i art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. poprzez "wykroczenie poza granice kontroli sądowoadministracyjnej [...] przejawiające się w dokonaniu [...] merytorycznej oceny pracy Skarżącej [...] podczas gdy zadaniem Sądu jest kontrola zaskarżonego aktu [...], a nie dokonywanie ustaleń i oceny pracy [...]" (s. 2 skargi kasacyjnej) – ani też na podstawie prezentowanej w jego uzasadnieniu argumentacji, a mianowicie, że "Sąd [...] wykroczył poza granice kontroli sądowoadministracyjnej [...] dokonując merytorycznej oceny pracy Skarżącej [...]" i "postąpił jak "trzecia instancja" egzaminacyjna [...]" (s. 9 i s. 10 skargi kasacyjnej).
Zwłaszcza, że wykazaniu wykroczenia przez Sąd I instancji poza granice kontroli – abstrahując już nawet od tego, że przepis art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. mógłby stanowić podstawę kasacyjną jedynie w drodze wyjątku, np. gdy sąd odmówił rozpoznania skargi, mimo prawidłowości jej wniesienia, czy też orzekał w sprawie, która nie podlega rozpoznaniu przez sądy administracyjne albo rozpoznając prawidłowo wniesioną skargę, dokonał kontroli zaskarżonego działania administracji publicznej w oparciu o inne kryterium, niż legalność (por. np. wyrok NSA z dnia 15 lipca 2021 r., sygn. akt II GSK 1385/18), czego w tym zakresie strona skarżąca nie wykazała – mógłby służyć zarzut naruszenia innego przepisu p.p.s.a., którego skarga kasacyjna jednak nie stawia, co nie jest bez znaczenia z punktu widzenia konsekwencji wynikających z zasady dyspozycyjności obowiązującej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, o czym była mowa na wstępie.
Nie jest również zasadny, a co a tym idzie skuteczny, zarzut z pkt 2 petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzut naruszenia art. 153 w związku z art. 170 p.p.s.a.
Zwłaszcza, że – co w punkcie wyjścia należy podkreślić – przepis art. 170 p.p.s.a., gdy chodzi o jego istotę oraz funkcje (por. np. wyroki NSA z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2322/11 oraz z dnia 19 maja 1999 r., sygn. akt IV SA 2543/98), dotyczy prawomocności materialnej orzeczenia, która polega na związaniu tym orzeczeniem określonych podmiotów, co dotyczy zarówno prawa (związania dyspozycją zawartej w wyroku skonkretyzowanej normy prawnej wywiedzionej przez sąd z norm zawartych w przepisach prawnych), jak i ustaleń faktycznych. Istota zaś tego związania – w aspekcie pozytywnego skutku prawomocności – wyraża się w związaniu stanem prawnym utworzonym (ukształtowanym) prawomocnym orzeczeniem. Jest nim, wynikająca z orzeczenia sądu administracyjnego ocena zgodności z prawem skontrolowanego aktu lub czynności organu administracji publicznej, jeśli oczywiście orzeczenie takie, ocenę tę zawiera. Jeżeli w rozpatrywanej sprawie – co wynika z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2021 r., sygn. akt II GSK 714/18, którym na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylono pierwotnie wydany w sprawie wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 grudnia 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 538/17 – ocena, o której mowa wyrażała się w autorytatywnym stwierdzeniu, że "[...] w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały z powodu rażącego naruszenia art. 107 § 1 k.pa." (s. 11 uzasadnienia przywołanego judykatu), a z aktualnie kontrolowanego orzeczenia nie wynika, aby nie korespondowało ono z tą oceną, czy też, aby ocenę tę kontestowało, to nie sposób jest twierdzić, że Sąd I instancji miałby naruszyć 170 p.p.s.a.
W odniesieniu natomiast do zarzucanego naruszenia art. 153 p.p.s.a. – który na podstawie art. 193 p.p.s.a. ma odpowiednie zastosowanie w związku z odpowiednio stosowanym art. 141 § 4 p.p.s.a. – przypomnienia wymaga, że w zakresie odnoszący się do wskazań co do dalszego postępowania, wojewódzki sąd administracyjny ponownie rozpoznając sprawę został zobowiązany do "[...] przeprowadzenia pełnej kontroli legalności zaskarżonej uchwały [...]", która "[...] powinna być zbadana pod kątem zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego, zwłaszcza w kontekście zarzutów podniesionych w skardze." (s. 12 uzasadnieniu przywołanego wyroku NSA).
O zasadności zarzucanego naruszenia art. 153 p.p.s.a. nie sposób jest wnioskować na podstawie konstrukcji omawianego zarzutu kasacyjnego, z której wynika, że brak zastosowania się przez Sąd I instancji do wskazanych wytycznych miałby polegać na dokonaniu w ich miejsce "[...] nieuprawnionej merytorycznej oceny pracy egzaminacyjnej Skarżącej" (s. 2 skargi kasacyjnej), ani też na podstawie jego uzasadnienia, z którego nie wynika – co ponownie należy podkreślić w kontekście znaczenia konsekwencji wynikających z art. 176 w związku z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – na czym miałoby konkretnie polegać niewykonanie adresowanych do tego Sądu wskazań co do dalszego postępowania, a mianowicie w jakim zakresie oraz w odniesieniu do jakich konkretnie aspektów istotnych z punktu widzenia rozpatrywanej sprawy, wskazania te miałyby być niezrealizowane.
Zabieg polegający na przywołaniu zarzutów skargi (s. 5 – 8 skargi kasacyjnej) i podkreślanie w tym względzie, że Sąd I instancji nie zbadał w całości zgodności z prawem zaskarżonej uchwały, w tym przez pryzmat przywoływanych zarzutów skargi, nie może być uznany za wystarczający dla wykazania naruszenia art. 153 p.p.s.a., jeżeli w sposób, w jaki należałoby tego oczekiwać w świetle art. 176 w związku z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – co ponownie trzeba podnieść – nie wyjaśnia, a to wobec wysokiego stopnia ogólności stawianych tez, na czym miałoby polegać naruszenie przywołanego przepisów prawa oraz na czym miałby polegać – wobec istotności zarzucanego naruszenia – jego wpływ na wynik sprawy. Jeżeli miałoby to oznaczać brak odniesienia się do wszystkich zarzutów skargi, to wymagałoby jednak zajęcia stosownego i jednoznacznego stanowiska w tym zakresie w petitum skargi kasacyjnej oraz w jej uzasadnieniu, co nie nastąpiło (zob. w tym kontekście również np. wyroki NSA z dnia: 8 grudnia 2020 r., sygn. akt II GSK 818/20; 4 października 2018 r., sygn. akt II GSK 2983/18; 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 2671/16).
Co więcej, omawiany zabieg nie dość, że nie może być uznany za skuteczny z powodu deficytów uzasadnienia skargi kasacyjnej w analizowanym zakresie, to również z tego powodu, że eksponując argument o przeprowadzeniu przez Sąd I instancji merytorycznej oceny pracy egzaminacyjnej strony skarżącej – co wynika z konstrukcji omawianego zarzutu kasacyjnego oraz jego uzasadniania – pomija, że stanowisko tego Sądu odnośnie do oceny zgodności z prawem zaskarżonej uchwały było zdecydowanie szerzej zorientowane – w tym również w kontekście zarzutów skargi - co aż nadto jasno i wyraźnie wynika z uzasadnienia kontrolowanego wyroku (zob. s. 18 – 24). Stanowisku zaś temu – co w tej mierze nie mniej jasno wynika z deficytów uzasadnienia skargi kasacyjnej – strona skarżąca nie przeciwstawia argumentów, w świetle których stanowisko to można, czy też należałoby uznać za wadliwie.
Przedstawione argumenty – a w tej mierze ponownie należy odwołać się do znaczenia konsekwencji wynikających z art. 176 w związku z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – nie są bez znaczenia dla wniosku, że za pozbawiony usprawiedliwionych podstaw należało uznać zarzut z pkt 3 petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzut naruszenia art. 151 w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a.
W korespondencji do przedstawionego powyżej rozumienia pojęcia "wpływu na wynik sprawy", o którym mowa w pkt 2 art. 174 p.p.s.a., trzeba stwierdzić, że uzasadnienie skargi kasacyjnej nie udziela odpowiedzi na pytanie na czym dokładnie – w tym zwłaszcza w świetle przywołanych wymogów – miałoby polegać zarzucane naruszenie szeregu przepisów postępowania w relacji do określonych nimi i adresowanych do sądu administracyjnego I instancji wzorców działania (art. 134 § 1 p.p.s.a.) oraz wzorców kontroli zgodności z prawem zaskarżonego aktu (art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a.), a w rezultacie, jaki miałby być wpływ zarzucanych naruszeń na wynik sprawy i to wpływ o charakterze istotnym.
Podkreślając, co najistotniejsze wobec konstrukcji omawianego zarzutu kasacyjnego, że w rozumieniu art. 134 § 1 p.p.s.a. granice rozpoznania wojewódzkiego sądu administracyjnego określa sprawa administracyjna będąca przedmiotem zaskarżenia (por. w tej mierze np. wyroki NSA z dnia: 15 stycznia 2005 r., sygn. akt II GSK 321/07; 26 maja 1998 r., sygn. akt II SA 915/97) – niezależnie od deficytów uzasadnienia omawianego zarzutu kasacyjnego – trzeba stwierdzić, że nie ma podstaw, aby zasadnie można było przypisać Sądowi I instancji, że nie uwzględnił konsekwencji wynikających z przywołanego przepisu prawa. Mianowicie, że nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie wyszedł poza ich granice, mimo że w danej sprawie powinien był to uczynić lub rozpoznając skargę dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym), niż sprawa rozstrzygnięta zaskarżonym aktem lub rozpoznał skargę z przekroczeniem granic danej sprawy lub nie rozpoznał istoty sprawy, co gdyby nastąpiło – i co więcej, zostało wykazane przez stronę skarżącą, a tak nie jest – mogłoby stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną (zob. np. wyrok NSA z dnia 13 marca 2019 r., sygn. akt II GSK 2349/17; wyrok NSA z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. akt II OSK 3805/18).
Skutku oczekiwanego przez stronę skarżącą nie może również odnieść zarzut z pkt 4 petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzut błędnej wykładni art. 78d ust. 1 i 10 w związku z art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze.
Wobec konstrukcji omawianego zarzutu kasacyjnego oraz jego uzasadnienia, przede wszystkim przypomnienia wymaga, że błędna wykładnia prawa materialnego, o której mowa w pkt 1 art. 174 p.p.s.a., to wadliwe zrekonstruowanie normy prawnej z konkretnego przepisu (przepisów) prawa, wyrażające się w mylnym zrozumieniu jego (ich) treści (w tym, poprzez wadliwą klaryfikację znaczeń), a przez to w wadliwym ustaleniu jego (ich) sensu normatywnego przez sąd administracyjny I instancji, co – aby zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię mógł być rozpatrzony – wymaga wykazania na czym dokładnie polegała błędna wykładnia przepisu prawa, którego zarzut kasacyjny dotyczy oraz, jaka powinna być jego wykładnia prawidłowa, co jednocześnie oznacza potrzebę podjęcia merytorycznej polemiki ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odnośnie do tego rodzaju kwestii spornej, a więc innymi słowy, wymaga przeciwstawienia stanowisku nieprawidłowemu, stanowiska, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną jest prawidłowe (zob. no. wyroki NSA z dnia: 6 listopada 2020 r., sygn. akt II GSK 742/20; 13 stycznia 2021 r., sygn. akt II FSK 2368/18; 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1925/21).
Uwzględniając powyższe – a także ponownie odwołując się do znaczenia konsekwencji wynikających z zasady dyspozycyjności obowiązującej w postępowaniu wywołanym skargą kasacyjną – nie sposób jest zasadnie, a co za tym idzie skutecznie, przypisać Sądowi I instancji błąd wykładni w zakresie odnoszącym się do rozumienia przepisów ustawy Prawo o adwokaturze, których naruszenia zarzuca skarga kasacyjna.
Zwłaszcza, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby w odniesieniu do art. 78d ust. 1 i 10 w związku z art. 78e ust. 2 przywołanej ustawy oraz w kontekście wskazywanym przez stronę, Sąd I instancji podejmował jakiekolwiek zabiegi interpretacyjne – ust. 10 art. 78d tej ustawy, który odnosi się do skali oceny, nie został nawet przywołany – w rezultacie których miałby błędnie ustalić treść normy prawnej (norm prawych) rekonstruowanej (rekonstruowanych) z tych przepisów prawa, a mianowicie w sposób przypisywany temu Sądowi (s. 3 skargi kasacyjnej), co nakazuje stwierdzić, że na gruncie omawianego zarzutu kasacyjnego strona podjęła polemikę z poglądem nieistniejącym.
Co więcej – i abstrahując już nawet od tego, że ze skargi kasacyjnej nie wynika, aby strona skarżąca podjęła próbę wykazania na czym miałby polegać zarzucany błąd wykładni – wobec konstrukcji omawianego zarzutu kasacyjnego trzeba również podnieść, że prezentowane na jego gruncie stanowisko – jakoby ów błąd wykładni miał polegać na stwierdzeniu, że "[...] uchybienia wskazane przez Komisję w pracy skarżącej [...] nie pozwalają na przejście do skali ocen pozytywnych, a ponadto, że uchwały w przedmiocie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu adwokackiego [...] należy uznać za prawidłowe, w sytuacji gdy Skarżąca poprawnie wniosła apelację zamiast opinii prawnej, wniosła środek zaskarżenia w terminie, apelacja zawierała wymogi formalne, a sporządzone zarzuty i ich uzasadnienie poparte orzeczeniami uzasadniały interes klienta [...]" – w oczywisty wręcz sposób odnosi się nie tyle do wykładni, co do stosowania normy prawnej w okolicznościach sprawy.
Jeżeli w tym też kontekście podkreślić, że zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego zakłada potrzebę wykazania i wyjaśnienia, jak dany przepis prawa powinien być stosowany ze względu na ustalony stan faktyczny sprawy albo dlaczego, ze względu na ten stan faktyczny nie powinien być on stosowany, a w przypadku zarzutu niezastosowania tego przepisu, dlaczego powinien być w sprawie zastosowany – co innymi słowy polega na zarzuceniu błędu subsumcji (niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego przez sąd administracyjny, rozumiane jest więc, jako sytuacja polegająca albo na bezzasadnym tolerowaniu błędu subsumcji popełnionego przez organ administracyjny, albo wręcz przeciwnie, na bezzasadnym zarzuceniu organowi popełnienia takiego błędu) – zaś ocena zarzutu niewłaściwego zastosowania prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego, którego ustalenia nie są kwestionowane lub nie zostały skutecznie podważone, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który sama strona skarżąca uznaje za prawidłowy (zob. np. wyrok NSA z dnia 10 listopada 2022 r., sygn. akt II FSK 940/22), to zarzut z pkt 4 petitum skargi kasacyjnej tym bardziej należało uznać za nieusprawiedliwiony.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest również tak, aby o naruszeniu w rozpatrywanej sprawie prawa do sądu, o którym stanowi art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (pkt 5 petitum skargi kasacyjnej), można było zasadnie wnioskować w oparciu o argumentację prezentowaną w uzasadnieniu tego zarzutu kasacyjnego (s. 16 skargi kasacyjnej).
Abstrahując już nawet od tego, że o naruszeniu prawa do sądu nie sposób jest wnioskować na tej tylko podstawie, że wydane rozstrzygnięcie (gdy chodzi o jego treść oraz kierunek) nie koresponduje z oczekiwaniami jego adresata, w omawianym zakresie – w tym, w kontekście odnoszącym się do czasu trwania postępowania sądowego, które zostało zainicjowane skargą z dnia 25 stycznia 2017 r. – nie można pomijać nie dość, że znaczenia wszystkich konsekwencji wynikających z zasady dwuinstancyjności obowiązującej w postępowaniu sądowadministracyjnym (pierwotnie wydane przez wojewódzki sąd administracyjny orzeczenie z dnia 4 grudnia 2017 r. zostało – wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2021 r. – uchylone, a sprawa przekazana temu sądowi do ponownego rozpoznania; sprawa ze skargi strony została ponownie rozpoznana przez sąd administracyjny I instancji wyrokiem z dnia 23 maja 2022 r., od którego strona wywiodła skargę kasacyjną), to również znaczenia konsekwencji wynikających z powszechnie znanej oraz powszechnie doświadczanej okoliczności natury obiektywnej, a mianowicie stanu epidemii i zagrożenia COVID – 19, który to stan – mimo wdrożenia stosownych rozwiązań procesowych – siłą rzeczy nie pozostawał bez wpływu bieg postępowań.
W rekapitulacji wszystkich przedstawionych argumentów należało więc stwierdzić, że skarga kasacyjna, której zarzuty nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach podlegała oddaleniu, jako niezasadna.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 204 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.