I PZP 4/06

Uchwała z dnia 7 grudnia 2006 r. I PZP 4/06 Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SN: Beata Gudowska, Roman Kuczyński. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2006 r. sprawy z powództwa Danuty D. przeciwko Gimnazjum [...] w K. o zapłatę, na skutek zagad- nienia prawnego przekazanego przez Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 24 sierpnia 2006 r. [...] „Czy w przypadku istnienia podstaw do rozwiązania stosunku pracy z nauczy- cielem mianowanym z przyczyn wskazanych w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela znajduje zastosowanie art. 41 Kodeksu Pracy ?” p o d j ą ł uchwałę: W przypadku istnienia podstaw do rozwiązania stosunku pracy z miano- wanym nauczycielem z przyczyn wskazanych w art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 z zm.) nie stosuje się art. 41 Kodeksu pracy. U z a s a d n i e n i e Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne ujawniło się w następującym stanie faktycznym. Powódka Danuta D. była nauczy- cielem dyplomowanym matematyki zatrudnionym od dnia 1 września 2001 r. na pod- stawie mianowania w Gimnazjum [...] Zespole Szkół Ogólnokształcących [...] w K. Pismem z dnia 27 maja 2003 r. otrzymała wypowiedzenie rozwiązujące stosunek pracy z dniem 31 sierpnia 2003 r. Jako przyczynę wypowiedzenia wskazano zmiany organizacyjne w szkole powodujące zmniejszenie liczby oddziałów klasowych i zmianę planu nauczania, uniemożliwiające zatrudnienie powódki w pełnym wymiarze zajęć (art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, jed- 2 nolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm., powoływanej dalej jako Karta Nauczyciela). W okresie od dnia 3 sierpnia 2002 r. do dnia 2 sierpnia 2003 r. powód- ka przebywała na płatnym urlopie dla poratowania zdrowia. Jej wynagrodzenie mie- sięczne wynosiło 2.329,20 zł brutto. Arkusz organizacyjny w swej pierwotnej wersji zakładał mniejszą liczbę oddziałów w roku szkolnym 2003/2004 niż w roku szkolnym 2002/2003. W związku z zastrzeżeniami jakie rodzice nauczanych przez powódkę dzieci mieli do prowadzonych przez nią lekcji w roku szkolnym 2001/2002, wystąpili oni do dyrekcji szkoły żądając reakcji na niepedagogiczne zachowania powódki oraz zmiany nauczyciela matematyki. Uchwałą rady pedagogicznej z dnia 30 sierpnia 2001 r. powódka wraz z dwojgiem innych nauczycieli została jednogłośnie pozytyw- nie zaopiniowana do pełnienia dodatkowych czynności określonych jako funkcja społecznego inspektora pracy. Zmiany organizacyjne będące przyczyną wypowiedzenia powódce stosunku pracy polegały na zmniejszeniu liczby oddziałów w Zespole Szkół Ogólnokształcą- cych w roku szkolnym 2003/2004. W pozwanym Gimnazjum zmniejszenie nastąpiło o trzy oddziały, a w szkole podstawowej o jeden. Zmniejszeniu uległa także liczba godzin matematyki. Nauczycieli posiadających kwalifikacje do nauczania matematyki oprócz powódki było czworo. Powodem wytypowania powódki do zwolnienia był jej staż pracy, a w szczególności okoliczność, iż aktywnie nauczała tylko przez jeden miesiąc. Arkusz organizacyjny musi zostać sporządzony na dzień 31 kwietnia roku poprzedzającego nowy rok szkolny. Z tą datą w 2003 roku zgłoszonych było 48 uczniów, a zatem możliwe było zaplanowanie tylko dwóch oddziałów w I klasie. Na dzień 26 maja 2003 r. liczba uczniów wynosiła 93, co oznaczało możliwość utworze- nia jeszcze jednego oddziału, przy czym liczba ta była i tak mniejsza od liczby od- działów w poprzednim roku szkolnym. Zgodnie z uchwałą [...] Rady Miasta K. z dnia 25 lutego 2004 r., z dniem 31 sierpnia 2004 r. doszło do „wygaszenia” Szkoły Pod- stawowej [...] wchodzącej w skład Zespołu Szkół Ogólnokształcących [...]. Zespół ten został rozwiązany, a Gimnazjum [...] stało się stroną stosunku pracy dla zatrudnio- nych w Zespole pracowników. Sąd Rejonowy uznał, że roszczenie powódki zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie zachodziły podstawy do rozwiązania z nią stosunku pracy w trybie art. 20 Karty Nauczyciela. Powódka, wbrew swoim twierdzeniom, nie była uprawniona do korzystania ze szczególnej ochrony przed rozwiązaniem stosunku pracy w związku z powierzeniem jej pełnienia funkcji społecznego inspektora pracy, 3 ponieważ rada pedagogiczna w dniu 30 sierpnia 2001 r. jedynie zaopiniowała pozy- tywnie do pełnienia tej funkcji trzy osoby, a ponadto powódka nie pełniła de facto funkcji społecznego inspektora pracy. Jednakże, w ocenie Sądu pierwszej instancji, wypowiedzenie stosunku pracy zostało dokonane z naruszeniem przepisów o wypo- wiadaniu i rozwiązywaniu z pracownikami umów o pracę, ponieważ w chwili złożenia powódce oświadczenia o wypowiedzeniu stosunku pracy przebywała ona na płatnym urlopie dla poratowania zdrowia. Powołując się na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2003 r., I PK 519/02 (OSNP 2004 nr 19, poz. 337), Sąd Rejo- nowy uznał, że pracodawca naruszył art. 41 k.p., który znajduje zastosowanie rów- nież w przypadku rozwiązywania stosunku pracy z nauczycielem na podstawie art. 20 Karty Nauczyciela. W apelacji od powyższego wyroku strona pozwana podniosła zarzut narusze- nia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 20 i art. 91c Karty Nauczy- ciela, polegającą na przyjęciu, że do wypowiedzenia stosunku pracy nauczycielowi mianowanemu na podstawie art. 20 Karty Nauczyciela stosuje się ochronę przed rozwiązaniem umowy o pracę przewidzianą w art. 41 k.p, a tym samym przyjęcie, że przepisy Karty Nauczyciela dotyczące rozwiązywania stosunków pracy z nauczycie- lami z przyczyn określonych w jej art. 20 nie zawierają zupełnej i wyczerpującej re- gulacji. Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, strona pozwana wska- zała, że przepisy Karty Nauczyciela w zakresie rozwiązania stosunku pracy z nau- czycielem mianowanym, w trybie art. 20 Karty Nauczyciela, zawierają pełną regula- cję prawną i w związku z powyższym do rozwiązania stosunku pracy w tym trybie nie stosuje się art. 41 k.p. Równocześnie stanowisko prezentowane w przytoczonym przez Sąd Rejonowy wyroku Sądu Najwyższego było odosobnione, w konsekwencji pogląd o zupełnym unormowaniu rozwiązania z nauczycielem mianowanym stosun- ku pracy przepisami Karty Nauczyciela należy uznać za ugruntowany na gruncie licz- nych pozostałych orzeczeń Sądu Najwyższego. Dodatkowym argumentem przema- wiającym za tym, że do rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem mianowanym w trybie art. 20 Karty Nauczyciela nie stosuje się art. 41 k.p. jest to, iż żadne przepisy szczególne, z wyjątkiem właśnie przepisów Karty Nauczyciela, nie ograniczają moż- liwości wypowiedzenia stosunku pracy tylko do „jednego razu” w roku i w to w okre- ślonym ustawowo terminie - co jest podyktowane specyfiką zawodu nauczyciela i specyfiką pracy szkoły. W tym stanie rzeczy nieobecność w pracy nauczyciela w okresie, w którym dyrektor szkoły jest zobowiązany do dokonywania wypowiedzeń, 4 uniemożliwiałoby pracodawcy dokonanie prawidłowego wyboru nauczycieli do zwol- nienia, bo jedynym kryterium, jakie decydowałoby o tym wyborze, byłaby obecność lub nieobecność nauczycieli w tym okresie w pracy. Prowadziłoby to do obniżenia poziomu nauczania, a nauczyciel nieobecny przewidziany do zwolnienia uzyskiwałby dodatkową roczną (lub dłuższą) ochronę przed wypowiedzeniem stosunku pracy, co w ocenie pozwanego mogłoby prowadzić do nadużywania prawa. Powołując się na pozakodeksowe, szczególne przepisy ograniczające swobodę rozwiązywania sto- sunku pracy w innych zawodach, pozwany twierdził, że zredagowanie przepisów Karty Nauczyciela prowadzi do wniosku, że jest to regulacja zupełna i art. 41 k.p. przy rozwiązywaniu stosunku pracy w trybie art. 20 Karty Nauczyciela nie znajduje zastosowania. Gdyby ustawodawca miał zamiar zastosować taką ochronę z Kodeksu pracy, to wyraźnie by na to wskazał poprzez użycie analogicznego sformułowania jak w przepisach ustawy o pracownikach samorządowych, o pracownikach urzędów państwowych, czy też w ustawie o służbie cywilnej. W ocenie apelującego, jedna z ostatnich nowelizacji Karty Nauczyciela, dotycząca konsultacji z organizacją związ- kową zamiaru wypowiedzenia stosunku pracy, a w szczególności sposób zredago- wania w związku z tą zmianą przepisów, wskazuje na to, że art. 41 k.p. nie ma za- stosowania przy dokonywaniu wypowiedzeń na podstawie art. 20 Karty Nauczyciela. W odpowiedzi na apelację powódka twierdziła, że Sąd Rejonowy prawidłowo zastosował art. 41 k.p., powołała się na uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2005 r., II PK 71/04, którym wprawdzie oddalono kasację pracownika - nauczyciela, jednakże tylko z przyczyn formalnych. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż nie ma żadnych podstaw do tego, aby urlop dla porato- wania zdrowia traktować inaczej niż zwykły urlop, a co za tym idzie, że w stosunku do nauczycieli przebywających na urlopie dla poratowania zdrowia znajduje odpo- wiednie zastosowanie przepis art. 41 k.p. Sąd Okręgowy w Krakowie powziął wątpliwości, czy w przypadku istnienia podstaw do rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem mianowanym z przyczyn wskazanych w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, znajduje zastosowanie art. 41 k.p. Rozstrzygnięcie tych wątpliwości ma, zdaniem tego Sądu, podstawowe znacze- nie dla oceny zasadności apelacji strony pozwanej i w konsekwencji merytorycznej zasadności roszczenia powódki o odszkodowanie za niezgodne z prawem wypowie- dzenie stosunku pracy. Argumentem przemawiającym za zasadnością stosowania art. 41 k.p. przy wypowiadaniu stosunku pracy nauczycielowi mianowanemu w przy- 5 padkach określonych w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela jest literalne brzmienie art. 5 k.p. oraz brak w Karcie Nauczyciela uregulowań, które wprost wyłączałyby sto- sowanie tego przepisu do opisanej grupy pracowników. Wyłączenie stosowania art. 41 k.p. musiałoby zatem mieć uzasadnienie w takiej wykładni przepisów, która wska- załaby na jednoznaczną wolę ustawodawcy całościowego i zupełnego uregulowania kwestii związanych z rozwiązaniem stosunku pracy nauczycieli mianowanych w Karcie Nauczyciela. W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażane były w tej kwestii rozbieżne stanowiska. Pogląd, iż regulacja ta nie jest wyczerpująca wyraził Sąd Najwyższy w powołanym przez Sąd Rejonowy wyroku z dnia 21 października 2003 r., I PK 519/02 (OSNP 2004 nr 19, poz. 337). W jego uzasadnieniu Sąd Naj- wyższy wskazał, że po zmianie treści art. 20 Karty Nauczyciela, wprowadzonej art. 1 pkt 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1996 r. o zmianie ustawy Karta Nauczyciela (Dz.U. Nr 87, poz. 396) nie jest dopuszczalna interpretacja, zgodnie z którą regulacja roz- wiązania stosunku pracy z nauczycielem mianowanym zawarta w Karcie Nauczyciela jest wyczerpująca. Uznał więc, że do wypowiedzenia stosunku pracy nauczycielowi mianowanemu na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela stosuje się zarów- no tryb konsultacji określony w art. 38 k.p., jak również ochronę przed rozwiązaniem stosunku pracy w okresie niezdolności do pracy z powodu choroby z art. 41 k.p. Za poglądem, że regulacje zawarte w Karcie Nauczyciela dotyczące rozwiązania sto- sunku pracy nie są wyczerpujące przemawia analiza regulacji statusu prawnego pra- cowników mianowanych przyjętych w innych ustawach. Skoro ustawy o pracowni- kach urzędów państwowych oraz o pracownikach samorządowych, określające prze- słanki rozwiązania stosunku pracy znacznie precyzyjniej niż Karta Nauczyciela, do- puszczają konsultację związkową oraz ochronę szczególną przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem stosunku pracy, to tym bardziej instytucje te powinny znajdować za- stosowanie do wypowiedzenia stosunku pracy nauczycielowi mianowanemu na pod- stawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela. Sąd Okręgowy wskazał jednak, że w wyrokach Sądu Najwyższego, które za- padły po zmianie treści art. 20 Karty Nauczyciela wprowadzonej ustawą z dnia 14 czerwca 1996 r., Sąd Najwyższy konsekwentnie wyrażał pogląd, iż rozwiązanie sto- sunku pracy z nauczycielami mianowanymi zostało uregulowane w Karcie Nauczy- ciela w sposób całościowy i wyczerpujący. Pogląd taki został przedstawiony zarówno w wyroku z dnia 16 kwietnia 2003 r., I PK 91/02, jak również w wyrokach: z dnia 25 6 stycznia 2001 r., I PKN 215/00 (OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 482), z dnia 11 kwietnia 2001 r., I PKN 343/00 (OSNP 2003 nr 2, poz. 34) oraz z dnia 17 grudnia 2001 r., I PKN 752/00 (OSNP 2003 nr 24, poz.52). Chociaż te trzy ostatnie orzeczenia dotyczą stanów faktycznych związanych z przeniesieniem nauczyciela w stan nieczynny, to jednak w uzasadnieniach tych wyroków przedstawiony został szerszy pogląd prawny niż konieczny do rozstrzygnięcia tych spraw. Zgodnie z tym poglądem, przepis art. 41 k.p. nie ma w ogóle zastosowania do nauczycieli mianowanych, gdyż rozwiąza- nie, zmiany, a także nawiązanie stosunku pracy z nauczycielem mianowanym unor- mowane zostały w Karcie Nauczyciela w sposób zupełny. Za taką argumentacją przemawia okoliczność, że stosunki pracy nauczycieli mianowanych należą do szczególnych stosunków pracy uregulowanych odrębnym aktami zwanymi pragma- tykami służbowymi. Wykładnia celowościowa art. 20 ust. 1 pkt. 2 Karty Nauczyciela, który ogranicza możliwość rozwiązania stosunku pracy z przyczyn określonych w tym przepisie tylko z końcem roku szkolnego, w sytuacji kiedy plany organizacyjne szkół sporządzane są dopiero na przełomie kwietnia i maja, również przemawia za inter- pretacją, iż regulacja ta jest wyczerpująca. Ochrona trwałości stosunku pracy nau- czyciela mianowanego, która jest dużo szersza niż ochrona trwałości umownego sto- sunku pracy, uzasadnia interpretację, zgodnie z którą ograniczenia dopuszczalności lub zmiany tego stosunku mogą być w pewnych sytuacjach mniej rygorystyczne, niż w przypadku umownego stosunku pracy. Na tej płaszczyźnie rozważań istotne wy- dają się argumenty strony pozwanej przedstawione w apelacji, iż w sytuacji gdy nau- czyciel, „który w niezwykle krótkim okresie kiedy może dojść do wypowiedzenia mu stosunku pracy w trybie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela będzie z przyczyn usprawiedliwionych nieobecny w pracy, zyskuje ochronę przed rozwiązaniem sto- sunku pracy na dalszy i to co najmniej roczny okres, a niezbędne i uzasadnione re- dukcje zatrudnienia dotyczą wyłącznie tych nauczycieli, którzy są w pracy obecni i którzy przy uwzględnieniu jednolitych kryteriów doboru do zwolnienia mogliby pozo- stać nadal w zatrudnieniu, gdyby tylko nauczyciel nieobecny świadczył pracę”. Sąd Okręgowy zaznaczył także, że z treści art. 41 k.p. wynika, iż dotyczy on tylko umów o pracę, a zatem nie powinien mieć zastosowania do pracowników zatrudnionych na podstawie mianowania, jeśli nie został przeniesiony na płaszczyznę właściwej dla nich pragmatyki służbowej. Ponadto jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wy- roku z dnia 11 kwietnia 2001 r., analiza szczególnych (pozakodeksowych) przepisów ograniczających swobodę rozwiązania stosunku pracy przez pracodawcę prowadzi 7 do wniosku, że ilekroć przepisy te mają być odnoszone do innych niż umowny stosu- nek pracy, ustawodawca werbalizuje swój zamiar używając sformułowania „rozwią- zanie (lub wypowiedzenie) stosunku pracy", nie zaś „rozwiązanie (lub wypowiedze- nie) umowy o pracę". Również fakt i zakres nowelizacji Karty Nauczyciela, polegają- cy na dodaniu z dniem 31 sierpnia 2004 r. do jej art. 20 ust. 5, przewidującego obo- wiązek konsultacji rozwiązania stosunku pracy z organizacją związkową, może wskazywać, że regulacja rozwiązania, nawiązania i zmiany stosunku pracy nauczy- ciela mianowanego jest w Karcie Nauczyciela zupełna. Konsultacja ta została bo- wiem wprowadzona tylko w przypadku rozwiązania stosunku pracy za wypowiedze- niem z przyczyn określonych w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela i reguluje tryb jej przeprowadzania wyczerpująco, a także nieco inaczej niż w art. 38 k.p. Dopusz- czalny jest jednak również inny pogląd, zgodnie z którym brak tej regulacji w po- przednim stanie prawnym nie był wynikiem przemyślanego wyłączenia stosowania przepisów Kodeksu pracy, a powyższa zmiana ma na celu usunięcie wątpliwości związanych z interpretacją Karty Nauczyciela. W takiej jednak sytuacji należałoby przypuszczać, że racjonalny ustawodawca dokonując nowelizacji Karty Nauczyciela uregulowałby precyzyjniej zasady stosowania przepisów Kodeksu pracy - w tym również art. 41 - do stosunków pracy nauczycieli mianowanych, którego stosowanie wielokrotnie budziło w orzecznictwie wątpliwości. Przy ocenie omawianego zagad- nienia należy również brać pod uwagę rozważania Sądu Najwyższego zawarte w uzasadnieniu do wyroku z dnia 21 lutego 2002 r. (I PKN 963/00), w którym Sąd Naj- wyższy dopuścił możliwość przeniesienia nauczyciela w stan nieczynny z przyczyn określonych w art. 20 ust. 1 Karta Nauczyciela z pominięciem zastosowania art. 177 k.p., co nie dotyczyło wprawdzie rozwiązania za wypowiedzeniem stosunku pracy z nauczycielem mianowanym, jednakże dotykało ważkiej kwestii związanej z ochroną trwałości stosunku pracy kobiet w ciąży. Konsekwencją przeniesienia w stan nie- czynny jest bowiem ustanie stosunku pracy. Skoro w tak istotnej kwestii Sąd Najwyż- szy wyłączył spod ochrony przewidzianej w art. 177 k.p. nauczycielkę w ciąży, to należałoby przyjąć, iż Karta Nauczyciela reguluje wyczerpująco materię dotyczącą ustania stosunku pracy z nauczycielem mianowanym. W końcowej części rozważań Sąd Okręgowy powołał również wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 września 1996 r., I PRN 70/96 (OSNAPiUS 1997 nr 7, poz. 113), stwierdzający, że z uwagi na cel urlopu dla poratowania zdrowia, w trakcie trwania tego urlopu nie jest dopuszczalne rozwiązanie z nauczycielem stosunku 8 pracy, o ile nie zachodzi całkowita likwidacja szkoły. Podkreślił jednak, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy rozwiązanie stosunku pracy z powódką nastąpiło blisko miesiąc po zakończeniu urlopu dla poratowania zdrowia, a w jego trakcie zło- żono jej jedynie oświadczenie o wypowiedzeniu stosunku pracy, co jednak związane jest ze specyfiką możliwości rozwiązania stosunku pracy w trybie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela. Cel urlopu, na którym przebywała powódka nie został zatem na- ruszony ani nawet zagrożony. W tej sytuacji, w przypadku dokonania interpretacji, zgodnie z którą Karta Nauczyciela nie reguluje wyczerpująco rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem mianowanym, powstaje wątpliwość, czy i ewentualnie w jakim zakresie może znajdować zastosowanie art. 41 k.p., w przypadku rozwiązywania z takim nauczycielem stosunku pracy w sytuacji określonej w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wykładnia gramatyczna art. 41 k.p., który stanowi, iż pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie urlopu pracownika, a także w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, nie pozostawia wątpliwości, że przewidziane w tym przepisie zakazy dotyczą wypowiadania umów o pracę, a zatem nie dotyczą wypowiadania stosunków pracy opartych na innych niż umowa o pracę podstawach nawiązania i realizowania takich stosunków prawnych. Oznacza to, że zakazy wypowiadania umów o pracę zawarte w art. 41 k.p. nie mają waloru zasady generalnej oddziałującej normatywnie na pozaumowne stosunki pracy. Już z tej przyczyny trudno byłoby zakładać lub usprawiedliwiać zastosowanie zakazów wypowiadania umów o pracę do zakazu wypowiadania pozaumownych stosunków pracy, w tym stosunków pracy z mianowania regulowanych przepisami szczególnymi pragmatyk służbowych, do których przepisy Kodeksu pracy stosuje się wyłącznie w zakresie nieuregulowanym tymi przepisami szczególnymi (art. 5 k.p. i w szczególności art. 91c Karty Nauczyciela). To, że przepisy Karty Nauczyciela nie za- wierają unormowania wyłączającego wprost stosowanie art. 41 k.p. do stosunków pracy mianowanych nauczycieli, nie sprawia, że zakazy wypowiadania umów o pracę mogą być rozszerzająco rozumiane oraz interpretowane także jako zakazy wypowia- dania pozaumownych stosunków pracy, w tym stosunku pracy z nominacji, zważyw- 9 szy że w istotnych zakresach dotyczących bytu i trwałości stosunków pracy z miano- wania szczegółowa materia normatywna pragmatyk służbowych ma charakter zupeł- ny i wyczerpujący, a Karta Nauczyciela jedynie wyjątkowo i w sposób wyraźny (po- zytywny) odsyła do stosowania niektórych konkretnie wskazanych przepisów Kodek- su pracy. Na takie uwarunkowania (adekwatne w rozpoznawanej sprawie) zwrócił uwagę Sąd Okręgowy, który trafnie wskazał na dodanie ust. 5 do art. 20 Karty Nau- czyciela, przewidującego obowiązek konsultacji zamiaru wypowiedzenia nauczycie- lowi stosunku pracy wyłącznie z przyczyn określonych w art. 20 ust. 1 pkt 2, co przemawiało za zamierzoną konkretną interwencją ustawodawcy zmierzającą do usunięcia pojawiających się niekiedy w orzecznictwie wątpliwości co do obowiązy- wania konsultacji związkowej zamiaru rozwiązania stosunku pracy z mianowanym nauczycielem, która w zakresie koniecznego wyboru konkretnego nauczyciela do zwolnienia z pracy z przyczyn wskazanych w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela wywodzona była z racjonalnej potrzeby zapewnienia udziału czynnika społecznego „w procesie oceny zasadności rozwiązania stosunku pracy na podstawie tego prze- pisu” (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2003 r., I PK 519/02, OSNP 2004 nr 19, poz. 337). Ponadto w rozważanym kontekście do- strzega się również to, że ilekroć przepisy prawa pracy mają być odnoszone do in- nych niż umowne stosunki pracy, to ustawodawca werbalizuje taki cel lub zamiar używając zwrotu „rozwiązanie (lub wypowiedzenie) stosunku pracy”, nie zaś „rozwią- zanie (lub wypowiedzenie) umowy o pracę” (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyż- szego z dnia 11 kwietnia 2001 r., I PKN 343/00, OSNAPiUS 2003 nr 3, poz. 24) i w tym rozumieniu zakazy z art. 41 k.p. dotyczą wyłącznie wypowiadania umów o pracę. Powyższe okoliczności sprawiały, że Sąd Najwyższy przychylił się do poglą- dów, że regulacja sposobów i trybu rozwiązania, zmiany lub rozwiązania stosunku pracy mianowanego nauczyciela jest w Karcie Nauczyciela wyczerpująca i zupełna, co prowadzi do uznania, iż art. 41 k.p. reguluje wyłącznie zakazy wypowiadania umów o pracę, a zatem nie można go odnosić do zakazu wypowiadania pozaumow- nych stosunków pracy z nominacji ani wprost, ani odpowiednio, ani per analogiam, a przeto niedopuszczalne jest jego zastosowanie ani na podstawie art. 5 k.p., ani art. 91c Karty Nauczyciela (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 25 stycznia 2001 r., I PKN 215/00, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 482, z dnia 11 kwietnia 2001 r., I PKN 343/00, OSNP 2003 nr 2, poz. 34 oraz z dnia 17 grudnia 2001 r., I PKN 752/00, 10 OSNP 2003 nr 24, poz. 52). Oznacza to, że przepis art. 41 k.p. nie znajduje w ogóle zastosowania do nauczycieli mianowanych, w tym w szczególności do rozwiązania stosunku pracy z mianowanym nauczycielem z przyczyn wskazanych w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, które w przypadku całkowitej likwidacji szkoły (pkt 1) bądź czę- ściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniej- szenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dal- sze zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć (pkt 2) wymuszają obowiązek zwolnienia wszystkich nauczycieli, bądź usprawiedliwiają redukcję zatrudnienia nau- czycieli, którzy nie mogą być dalej zatrudnieni w pełnym wymiarze zajęć. Okoliczno- ści wskazane w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela wymuszają zatem rozwiązanie sto- sunku pracy, które następuje z końcem roku szkolnego po uprzednim trzymiesięcz- nym wypowiedzeniu (art. 20 ust. 3 Karty Nauczyciela), a zatem sprawiają, że rozwią- zanie stosunków pracy z przyczyn wskazanych w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela jest dopuszczalne tylko raz w roku z końcem roku szkolnego. Z tego istotnego dla sprawy powodu, okolicznościowa usprawiedliwiona nieobecność nauczyciela w pracy w okresie podejmowania decyzji o zwolnieniu wszystkich nauczycieli w przypadku całkowitej likwidacji szkoły (pkt 1) bądź wymuszonej obiektywnej redukcji zatrudnie- nia - w razie częściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian organizacyjnych powo- dujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania unie- możliwiających dalsze zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć (pkt 2) - nie może być przeszkodą do rozwiązania stosunków pracy w trybie analizowanego przepisu. Równocześnie nie budzi astrzeżeń stanowisko, że wybór nauczyciela do zwolnienia z pracy w razie częściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian organiza- cyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu na- uczania uniemożliwiających dalsze zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć (art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela) nie może być dowolny oraz nie powinien naruszać zasady równego traktowania pracowników (nauczycieli) lub zakazu dys- kryminacji (art. 112 i 183a k.p. w związku z art. 91c Karty Nauczyciela). W razie wy- muszonej obiektywnie potrzeby redukcji zatrudnienia zwolnienie konkretnego nau- czyciela z pracy powinno opierać się zatem na jednolitych dla wszystkich zatrudnio- nych kryteriach pozostawienia w zatrudnieniu nauczycieli o wyższych walorach za- wodowo-dydaktycznych, co prowadzi do usprawiedliwionego rozwiązywania stosun- ków pracy z nauczycielami o niższych kwalifikacjach lub obniżonej sprawności czy 11 przydatności zawodowej lub dydaktycznej, a nawet zdrowotnej (np. nauczycieli czę- ściej korzystających ze zwolnień lekarskich). Przy uwarunkowaniach dopuszczają- cych zwolnienie tylko raz w roku (z końcem roku szkolnego) nauczycieli z przyczyn określonych w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela (z zastrzeżeniem ust. 4), uznanie obowiązywania zakazów wypowiadania stosunków pracy w okolicznościach określo- nych w art. 41 k.p. mogłoby prowadzić do łamania lub pogwałcenia wymagań obiek- tywnego wyboru do zwolnienia z pracy nauczycieli mniej przydatnych kosztem nau- czycieli o wyższych kwalifikacjach zawodowych tylko dlatego, że ci pierwsi w okresie możliwego wypowiadania stosunków pracy okolicznościowo korzystali z usprawiedli- wionej nieobecności w pracy. Inaczej rzecz ujmując, obecność w pracy nauczycieli z wyższymi kwalifikacjami lub walorami zawodowymi w okresie wymuszonego obiek- tywnymi przyczynami organizacyjnymi szkoły rozwiązywania stosunków pracy byłaby oczywiście dyskryminującym, a przeto niedopuszczalnym kryterium ograniczającym możliwości dokonywania wyboru do zwolnienia z pracy tylko spośród obecnych nau- czycieli w pracy, zamiast spośród wszystkich nauczycieli, a zatem obejmujących także nauczycieli potencjalnie mniej przydatnych zawodowo, tylko dlatego, że ci ostatni w okresie dokonywania wypowiedzeń korzystali z usprawiedliwionej nieobec- ności w pracy. Powyższe rozważania prowadziły do przyjęcia, że art. 20 Karty Nauczyciela zawiera regulacje wyczerpujące i zupełne dotyczące przyczyn oraz trybu rozwiązy- wania stosunków pracy z mianowanymi nauczycielami, a jego prawidłowa wykładnia nie może niweczyć lub ograniczać wynikającej z tego przepisu kompetencji dyrektora szkoły do redukcji zatrudnienia wymuszonej obiektywnymi względami organizacyj- nymi. Takie ograniczenia przez zakazy z art. 41 k.p. mogłyby prowadzić do nieza- pewnienia nauczycielom dalszego zatrudnienia w pełnym wymiarze zajęć w kolej- nych latach szkolnych. W konsekwencji, reguły całościowej wykładni językowej, lo- gicznej, celowościowej i systemowej sprzeciwiają się stosowaniu art. 41 k.p. do roz- wiązywania stosunków pracy z mianowanymi nauczycielami z przyczyn wskazanych w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela (podobnie - przepis ten nie ma zastosowania do alternatywnego przeniesienia mianowanego nauczyciela w stan nieczynny - por. wy- roki Sądu Najwyższego: z dnia 25 stycznia 2001 r., I PKN 215/00, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 482 lub powołany już wcześniej wyrok z dnia 17 grudnia 2001 r., I PKN 752/00). Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął o przedstawionym zagadnie- niu prawnym jak w sentencji. 12 ========================================