Lexedit
Wróć do analizy orzeczeniaŹródło (SAOS)
Pełny tekst orzeczenia

I C 380/25

Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.

Sygn. akt I C 380/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 stycznia 2026 r. Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący: sędzia Tadeusz Bulanda Protokolant: sekretarz sądowy Karolina Stańczuk po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2025 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa Polskiego Funduszu Rozwoju spółki akcyjnej z siedzibą w W. przeciwko C. Ś. o zapłatę I. 
        Oddala powództwo; II. 
        Zasądza od Polskiego Funduszu Rozwoju spółki akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz C. Ś. tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 5417 zł (pięć tysięcy czterysta siedemnaście złotych) wraz z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. Sygn. akt I C 380/25 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 31 sierpnia 2022 r., skierowanym przeciwko C. Ś. , Polski Fundusz Rozwoju S.A. z siedzibą w W. wniósł o orzeczenie nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym, aby pozwany zapłacił na rzecz powoda kwotę 115 200 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 26 maja 2020 r. do dnia zapłaty, wraz z kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Powód wskazał, że żądanie obejmuje zwrot nienależnie uzyskanej przez pozwanego kwoty subwencji finansowej w ramach programu rządowego „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm” („Program”, „Tarcza”). Zgodnie z warunkami Programu objęci nim byli przedsiębiorcy w rozumieniu art. 4 ustawy Prawo przedsiębiorców („u.p.p.”), będący mikro-, małymi lub średnimi przedsiębiorcami, którzy spełniają określone w Programie warunki. W celu zapewnienia szybkości przyznawania wniosków PFR nie dokonywał indywidualnej analizy poszczególnych wniosków o udzielenie subwencji, nie dokonywał weryfikacji prawdziwości lub zgodności z prawem złożonych oświadczeń oraz nie uwzględniał żadnych dodatkowych informacji przekazywanych przez wnioskodawców poza treścią ustandaryzowanego wniosku o przyznanie subwencji finansowej. W związku z powyższym umowa o udzielenie subwencji finansowej została zawarta pomiędzy stronami w wyniku zautomatyzowanej pozytywnej weryfikacji formalnej poprawności wniosku. Umowa przewidywała uprawnienie do kontrolowania (już po zawarciu umowy) prawdziwości informacji i oświadczeń złożonych przez beneficjenta oraz ewentualne uprawnienie do podjęcia decyzji o zwrocie subwencji. Powód podniósł, że pozwany zawarł umowę subwencji w dniu 30 kwietnia 2020 r. („Umowa”), w której oświadczył, że na dzień 31 grudnia 2019 r. był przedsiębiorcą w rozumieniu wskazanym w umowie subwencji, na dzień 31 grudnia 2019 r. oraz na dzień złożenia subwencji prowadził działalność gospodarczą oraz że jest świadomy, że subwencja dotyczy wyłącznie przedsiębiorców spełniających kryteria przedsiębiorcy w rozumieniu Programu. Na podstawie Umowy pozwany otrzymał subwencję finansową w łącznej kwocie 115 200 zł. Dalej powód wyjaśnił, że po wypłacie subwencji, korzystając z uprawnień przewidzianych w § 3 ust. 6 Umowy ustalił, że pozwany nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 Prawa przedsiębiorców, a w konsekwencji nie może być beneficjentem Programu uprawnionym do otrzymania i zatrzymania subwencji finansowej. Ponieważ pozwany nie zwrócił subwencji w terminie określonym w § 11 ust. 13 Regulaminu ubiegania się o udział w Programie, powód podjął decyzję o zwrocie całości subwencji, wzywając pozwanego do jej zwrotu, czego pozwany nie uczynił. W ocenie powoda komornik nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów Prawa przedsiębiorców, w związku z czym nie może być beneficjentem Programu, a przez to wypłacona mu subwencja finansowa podlega zwrotowi. Z ostrożności procesowej powód podniósł, że roszczenie powinno zostać rozpatrzone na podstawie art. 415 k.c. , a subwencja wypłacona komornikowi zwrócona tytułem naprawienia szkody wyrządzonej przez pozwanego powodowi. Alternatywnie powód wskazał również na art. 471 k.c. , podnosząc że doszło do powstania szkody na skutek okoliczności, za które ponosi odpowiedzialność pozwany, a szkoda obejmuje rzeczywistą stratę rozumianą jako kwota niezwróconej subwencji, związaną z nienależytym wykonaniem zobowiązania ( pozew – k. 3-10 ). W dniu 21 października 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie uwzględnił w całości pozew wydając nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym ( nakaz zapłaty z dnia 21 października 2022 r., sygn. III Nc 256/22 – k. 156 ). Sprzeciwem z dnia 10 listopada 2022 r. pozwany wniósł o oddalenie powództwa jako bezzasadnego oraz zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany podniósł, że powód już w chwili zawarcia umowy posiadał pełną wiedzę, z kim umowę zawiera i jaki rodzaj działalności wykonuje pozwany, a mimo tego zdecydował się taką umowę zawrzeć i ją zrealizować. Pozwany od momentu złożenia wniosku o subwencję finansową nie zatajał, ani nie wprowadzał powoda w błąd co do charakteru wykonywanej przez siebie działalności. Podkreślił, że powód dokonywał weryfikacji złożonych oświadczeń, w szczególności zakwestionował, przed zawarciem Umowy, liczbę osób zatrudnionych u pozwanego, a zatem w sposób merytoryczny odniósł się do jego wniosku i ograniczył kwotę przyznanej decyzją subwencji względem tej wnioskowanej przez pozwanego. Pozwany zarzucił, że dokonana przez powoda pozytywna weryfikacja wniosku, zawarcie umowy oraz wypłata subwencji oznaczała, że pozwany spełnia warunki określone w Regulaminie oraz Programie do udzielenia subwencji, a powód nie miał wątpliwości, co do charakteru działalności pozwanego. Dalej pozwany wskazał, że komornik sądowy prowadzi działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy Prawo przedsiębiorców, co potwierdza m.in. finansowa samodzielność komornika sądowego polegająca na wykonywaniu czynności na własny rachunek (art. 7 ust. 1 oraz art. 153 ust. 3 i 4 ustawy o komornikach sądowych), czy też dopuszczalność wykonywania czynności urzędowych poza stosunkiem pracy i organizacyjne wyodrębnienie kancelarii komorniczej ze struktur organizacyjnych sądów powszechnych. Komornicy sądowi podlegają wpisowi do rejestru REGON jako osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, ale nie podlegają wpisowi do CEIDG. Z kolei wyłączenie zawarte w art. 33 ust.1 ustawy o komornikach sądowych ma zastosowanie wyłącznie dla zakresu czynności wykonywanych przez komorników sądowych w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym jako funkcjonariusz publiczny. Wyłączenie to nie dotyczy sfery działalności komornika sądowego, w której z oczywistych względów nie występuje on w roli funkcjonariusza publicznego. Pozwany podkreślił, że od 1997 r. komornik sądowy w Polsce działa na własny rachunek, utrzymując się z prowizji od pobieranych w ramach egzekucji opłat. Pozwany zwrócił uwagę, że uchwała Rady Ministrów nr 50/2020 z dnia 27 kwietnia 2020 r. w sprawie programu rządowego „Tarcza finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla małych i średnich firm” jest aktem kierownictwa wewnętrznego i nie jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa, tym niemniej jej wyciąg (załącznik nr 1) wchodzi w zakres regulacji łączącego strony stosunku zobowiązaniowego. Jak wynika z ww. programu rządowego – w związku ze skutkami pandemii (...) 19 zidentyfikowano zakłócenia w funkcjonowaniu gospodarki w Polsce, które wywołały szereg szkód i zagrożeń dla stabilności przedsiębiorstw. W stosunku do grupy zawodowej komorników sądowych ograniczenia związane z pandemią (...) 19, skutkujące realnym spadkiem przychodów i utratą dochodów, związane są z brakiem możliwości prowadzenia postępowań egzekucyjnych. Pozwany wskazał na ówczesne wejście w życie norm prawnych, które spowodowały, że postanowienia wydawane przez komornika w toku postępowania nie uprawomocniały się i w ten sposób nie można było egzekwować kosztów postępowania egzekucyjnego. Ponadto wszelkie terminy, w szczególności do udzielenia odpowiedzi na zajęcie konkretnego składnika majątku dłużnika (w tym wynagrodzenia za pracę, wierzytelności, rachunku bankowego) nie płynęły, w związku z tym dłużnicy zajętych wierzytelności nie udzielali w tym czasie lub udzielali nieterminowo odpowiedzi na zajęcia i nie dokonywali terminowo potrąceń z zajętego przez komornika składnika majątku dłużnika. W ocenie pozwanego powód nie powinien żądać zwrotu subwencji w sytuacji, gdy została ona wykorzystana na cele zgodne z Regulaminem i Programem – to jest na ochronę miejsc pracy. Podkreślił, że Sekretarz stanu Ministerstwa Sprawiedliwości w piśmie z dnia 19 czerwca 2020 r. (nr (...) ) potwierdził prawo do subwencji dla komorników. Odnosząc się do pozostałych twierdzeń powoda, pozwany wskazał, że: 1) 
        spełniający świadczenie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, gdyż posiadał pełną wiedzę o charakterze działalności pozwanego, a działalność powoda oraz pełnomocnika powoda w zakresie udzielania subwencji ma charakter profesjonalny ( art. 411 pkt 1 k.c. ); 2) 
        spełnienie świadczenia czyniło zadość zasadom współżycia społecznego ( art. 411 pkt 2 k.c. ), gdyż wypłacona subwencja została zużyta na utrzymanie dotychczasowego zatrudnienia u pozwanego, poprzez wypłatę wynagrodzenia pracownikom; 3) 
        świadczenie zostało zużyte przez pozwanego na wypłatę wynagrodzeń pracowników, a pozwany działał w usprawiedliwionym przekonaniu, że świadczenie było mu należne i nie pozostaje już wzbogacony ( sprzeciw – k. 167-173 ). Do czasu zamknięcia rozprawy stanowiska stron nie uległy zmianie ( protokół – k. 222-223 ). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Na podstawie art. 21a ustawy z dnia 4 lipca 2019 roku o systemie instytucji rozwoju („u.s.i.r.”), Rada Ministrów, w związku ze skutkami COVID-19, powierzyła Polskiemu Funduszowi Rozwoju realizację rządowego programu udzielania przedsiębiorcom wsparcia finansowego (§ 2 Regulaminu ubiegania się o udział w programie rządowym „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm”). W § 1 ust. 2 Regulaminu określono, że Beneficjent oznacza na potrzeby określenia podmiotu uprawnionego do udziału w Programie, przedsiębiorcę w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 u.p.p. pod warunkiem uznania, iż podmiot ten spełnia warunki przyznaniu mu statusu Mikroprzedsiębiorcy lub MŚP, wnioskującego do PFR o udzielenie subwencji finansowej, lub któremu PFR udzielił subwencji finansowej. Mikroprzedsiębiorcę zdefiniowano, na potrzeby określenia podmiotu uprawnionego do udziału w Programie, zgodnie z Regulaminem, Beneficjenta, który łącznie spełnia następujące warunki: (i) zatrudnia co najmniej jednego pracownika oraz nie więcej niż dziewięciu pracowników (z wyłączeniem właściciela) oraz (ii) jego roczny obrót za 2019 r. lub suma bilansowa w 2019 r. nie przekracza kwoty 2 mln EUR. Na potrzeby ustalenia statusu Mikroprzedsiębiorcy jako podmiotu uprawnionego do udziału w Programie zgodnie z Regulaminem, przez pracownika rozumie się osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę, przy czym za pracowników nie uważa się pracowników na urlopach macierzyńskich, ojcowskich, rodzicielskich wychowawczych i zatrudnionych w celu przygotowania zawodowego. Określenie statusu Mikroprzedsiębiorcy powinno było uwzględniać inne warunki określone w treści regulaminu oraz złącznika I do Rozporządzenia Pomocowego. Zgodnie z § 3 ust. 3 Regulaminu finansowanie programowe udzielane było za pośrednictwem Banków, przyjmujących w imieniu PFR wnioski, odwołania, przekazujących Beneficjentom decyzje PFR, zawierających umowy subwencji finansowej w charakterze pełnomocników PFR i przekazujących Beneficjentom w imieniu PFR środki pieniężne tytułem subwencji finansowych (wyłącznie po uprzednim otrzymaniu tych środków od PFR). W przypadku stwierdzenia złożenia przez Beneficjenta nieprawdziwych oświadczeń lub podania we wniosku nieprawdziwych informacji, PFR mógł podjąć decyzję o zobowiązaniu beneficjenta do zwrotu całości lub części subwencji finansowej (§ 3 ust. 6 Regulaminu). PFR mógł, biorąc pod uwagę całokształt okoliczności z uwzględnieniem zasady racjonalności ekonomicznej, w tym wyważenia słusznych interesów danego beneficjenta, ogółu wszystkich beneficjentów i Skarbu Państwa oraz realizacji celów szczegółowych określonych w programie, odstąpić od stosowania niektórych spośród wymienionych w Regulaminie warunków programowych, każdorazowo z zastrzeżeniem stosowania się do zasad i warunków decyzji Komisji Europejskiej dotyczącej programu (§ 10 ust. 11 Regulaminu). W przypadku, gdy beneficjent otrzymał subwencję finansową na podstawie nieprawdziwych oświadczeń, od których uzależnione było udzielenie subwencji finansowej lub wysokość subwencji finansowej, beneficjent zobowiązany był do niezwłocznego, nie później niż w terminie 14 dni roboczych od otrzymania subwencji finansowej, zwrotu subwencji finansowej lub jej części na wyodrębniony rachunek techniczny Banku (§ 11 ust. 13 Regulaminu). Regulamin przewidywał również, że beneficjent przed zawarciem Umowy Subwencji Finansowanej ma możliwość i obowiązek zapoznania się z Regulaminem (§ 10 ust. 1 Regulaminu). Ponadto, stosownie do § 13 ust. 1 Regulaminu, beneficjent potwierdzał, że zrozumiał i przyjmuje zasady rozpatrywania przez PFR Wniosków o przyznanie Finansowania Programowego, które zostały wskazane w Regulaminie, jak również potwierdzał, że zapoznanie się z tymi zasadami nie zwalnia go od zapoznania się z całokształtem przepisów prawa i postanowień Dokumentów Finansowania dotyczących Finansowania Programowego. Beneficjent oświadczał, że zapoznał się i przyjmuje do wiadomości treść wyciągu z Dokumentu Programu, który stanowi Załącznik nr 1 do Regulamin oraz że przyjmuje do wiadomości i akceptuje, że niektóre aspekty Programu mają charakter uznaniowy lub ocenny, w związku z tym odpowiednia decyzja będzie podejmowana przez Polski Fundusz Rozwoju, lub podmiot, za pośrednictwem którego Polski Fundusz Rozwoju realizuje Program, na Zasadzie Racjonalnej Uznaniowości. Zgodnie z § 13 ust. 4 Regulaminu beneficjent akceptował, że przy realizacji Programu PFR może podejmować wszelkie czynności faktyczne i prawne według swojego swobodnego uznania, działając racjonalnie, ma zasadach określonych w Dokumentach Programowych. Beneficjent przyjmował do wiadomości akceptował, że informacje przekazane we Wniosku, Odwołaniu lub Oświadczeniu o Rozliczeniu stanowią podstawę do dokonania wstępnej oceny spełniania Warunków Programowych. PFR zastrzega sobie prawo do przeprowadzenia dalszej pogłębionej analizy w celu weryfikacji spełniania przez Beneficjenta Warunków Programowych. Beneficjent przyjmuje do wiadomości, że po złożeniu Wniosku, Odwołania, Oświadczenia o Rozliczeniu przez Beneficjenta PFR lub bezskutecznego upływu terminu na złożenie Oświadczenia o Rozliczeniu może zwrócić się do Beneficjenta o złożenie dodatkowych oświadczeń oraz dostarczenie dodatkowych informacji lub dokumentów, w tym wykraczających poza listę wymogów informacyjnych, której pobranie możliwe jest w ramach formularza Wniosku, Odwołania lub Oświadczenia o Rozliczeniu (§ 13 ust. 7 Regulaminu). W załączniku nr 1 rozdziale 2 Tarczy Finansowej wskazano, że zasadniczym celem Programu jest realizacja podstawowego interesu ekonomicznego Rzeczypospolitej Polskiej w postaci zapewnienia stabilności przedsiębiorstw i gospodarki oraz zapewnienie bezpieczeństwa i dobrobytu jej obywateli. Tarcza Finansowa adresowana była do mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw, które wytwarzają istotną część polskiego PKB. Program miał na celu zapobiegnięcie ryzyka masowej upadłości przedsiębiorstw oraz zwolnień pracowników na skutek znaczących zakłóceń w funkcjonowaniu gospodarki w związku z epidemią COVID-19. Celami szczegółowymi Programu było m.in.: 1. 
        udostępnienie małym i średnim przedsiębiorcom finansowania na warunkach preferencyjnych, w istotnej części bezzwrotnego, dla zapewnienia płynności i stabilności finansowej w okresie poważnych zakłóceń w gospodarce w związku ze skutkami pandemii (...) 19; 2. 
        przekazanie rekompensat finansowych dla przedsiębiorców w związku ze szkodami w postaci utraconych dochodów lub dodatkowych kosztów poniesionych w wyniku pandemii (...) 19; 3. 
        przeciwdziałanie zakłóceniom w funkcjonowaniu gospodarki w okresie kryzysu gospodarczego, wywołanego pandemią (...) 19; 4. 
        stabilizacja finansowa małych i średnich przedsiębiorstw celem ochrony miejsc pracy i bezpieczeństwa finansowego obywateli; 5. 
        zapewnienie pomocy finansowej dla sektorów szczególnie silnie dotkniętych skutkami pandemii (...) 19. W załączniku nr 1 rozdziale 3.1. Tarczy Finansowej wskazano, że programem objęci są: przedsiębiorcy w rozumieniu art. 4 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2019 r. poz. 1292, z późn. zm.), tj. osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne niebędące osobą prawną, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonujące działalność gospodarczą oraz wspólnicy spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej, będący mikro-, małymi lub średnimi przedsiębiorcami spełniającymi następujące kryteria: a. 
        mikroprzedsiębiorca („Mikrofirma”) – to przedsiębiorca, który łącznie spełnia następujące warunki: i. 
        zatrudnia co najmniej 1 pracownika oraz nie więcej niż 9 pracowników, z wyłączeniem właściciela, oraz ii. 
        jego roczny obrót lub suma bilansowa nie przekracza kwoty 2.000.000 EUR; b. 
        małe i średnie przedsiębiorstwo („MŚP” lub „mała i średnia firma”) – to przedsiębiorca, który zatrudnia do 249 pracowników, z wyłączeniem właściciela, a jego roczny obrót nie przekracza 50.000.000 EUR lub suma bilansowa nie przekracza 43.000.000 EUR, przy czym: (i) nie jest Mikrofirmą, lub (ii) nie jest beneficjentem Programu DP. Stosownie do rozdziału 3.2 Załącznika nr 1 do Regulaminu, z uwagi na pomocowy charakter programu, polegający na udzielaniu subwencji finansowych w związku z istotnymi zakłóceniami w funkcjonowaniu gospodarki na skutek (...) 19, oraz efektywność i szybkość rozpoznawania wniosków w interesie wszystkich aplikujących przedsiębiorców kwalifikujących się jako potencjalni beneficjenci programu, PFR został uprawniony do: 1) 
        stosowania możliwie automatycznych, uproszczonych i przyspieszonych procedur przyznawania subwencji finansowych, w tym ich realizowania za pośrednictwem kanałów elektronicznych (np. banków), wyłącznie z wykorzystaniem danych pochodzących od partnerów programu oraz na podstawie oświadczeń składanych przez beneficjentów programu, 2) 
        przyjęcia, iż każdy beneficjent programu jest wypłacalny i zdolny do zwrotu i spłaty subwencji, do uznawania jakiegokolwiek warunku programowego, za spełniony wyłącznie w oparciu o oświadczenie beneficjenta programu, jego przedstawiciela lub osoby, która podaje się wobec PFR za beneficjenta programu lub jego przedstawiciela. Stosownie do 12 ust. 1 Regulaminu, PFR miał rozpatrywać Wnioski w celu weryfikacji spełnienia przez Beneficjenta Warunków Programowych. Decyzje miały charakter potwierdzenia (i) w całości (ii) w części albo (iii) zaprzeczenia przez PFR okoliczności spełniania przez Beneficjenta Warunków Programowych na podstawie oświadczeń wiedzy Beneficjenta zawartych w Umowie Subwencji Finansowej i danych oraz informacji, o których mowa w ust. 4 poniżej (§ 12 ust. 3 Regulaminu). W myśl § 12 ust. 4 Regulaminu, w celu weryfikowania prawdziwości oświadczeń złożonych przez Beneficjentów we Wniosku PFR mógł pozyskiwać informacje od osób trzecich i organów administracji, w tym, między innymi, od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Ministra Finansów oraz Krajowej Administracji Skarbowej. Po rozpatrzeniu Wniosku PFR podejmował jedną z następujących Decyzji, której treść była udostępniana Beneficjentowi w Bankowości Elektronicznej, w innym kanale komunikacji Banku z Beneficjentem lub w inny sposób: a) 
        Decyzję pozytywną o przyznaniu Beneficjentowi całej kwoty Subwencji Finansowej wnioskowanej przez Beneficjenta, przy czym w takim wypadku PFR wypłaci całą kwotę Subwencji Finansowej na rachunek bankowy Beneficjenta wskazany we Wniosku; b) 
        Decyzję pozytywną o przyznaniu Subwencji Finansowej w kwocie niższej niż wnioskowana przez Beneficjenta, przy czym w takim wypadku PFR wypłaci przyznaną kwotę Subwencji Finansowej na rachunek bankowy Beneficjenta wskazany we Wniosku; lub c) 
        Decyzję negatywną o odmowie przyznania Beneficjentowi Subwencji Finansowej w całości (§ 12 ust. 5 Regulaminu). Zgodnie z (§ 12 ust. 6 Regulaminu Polski Fundusz Rozwoju podejmował Decyzję o odmowie przyznania Subwencji Finansowej, jeśli na podstawie informacji uzyskanych z Zakładu Ubezpieczeń lub Ministerstwa Finansów, PFR stwierdził, że Beneficjent nie spełnia warunków wypłaty Subwencji Finansowej lub oświadczenia złożone w związku z zawarciem Umowy Finansowej Subwencji będą nieprawdziwe. Regulamin mógł ulec zmianie, a o zmianach Regulaminu Beneficjenci byli informowani poprzez zamieszczenie przez PFR odpowiedniej informacji pod adresem www.pfrsa.pl zawierającej zestawienie zmian Regulaminu (§ 15 ust. 1 Regulaminu). Wersja pierwotna Regulaminu obowiązywała od dnia 29 kwietnia 2020 r., zaś wersja zmieniona została przyjęta w dniu 13 maja 2020 r. z datą wejścia w życie w dniu 28 maja 2020 r., a następna w dniu 13 kwietnia 2021 r., z datą wejścia w życie w dniu 28 kwietnia 2021 r. ( Regulaminu ubiegania się o udział w programie rządowym „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm” wraz z załącznikami z dnia 29 kwietnia 2020 r. – k. 14-46, z dnia 13 maja 2020 r. – k. 70-102, z dnia 13 kwietnia 2021 r. – k. 103-143 ). C. Ś. jest komornikiem sądowym przy Sądzie Rejonowym Gdańsk - Północ w Gdańsku od dnia 30 lipca 2013 r. Prowadzi kancelarię komorniczą, jako pracodawca zatrudnia pracowników. Podczas pandemii, aby zapewnić dalsze funkcjonowanie kancelarii, w tym utrzymanie pracowników, w dniu 30 kwietnia 2020 r. złożył do PFR, za pośrednictwem bankowości elektronicznej, według przygotowanego przez PFR wraz z bankami formularza aplikacyjnego, wniosek o udzielenie subwencji finansowej. Oświadczył m.in., że na dzień 31 grudnia 2019 r. był mikroprzedsiębiorcą oraz jego roczny obrót lub suma bilansowa nie przekraczała równowartości w złotych 2 mln euro. Wniosek zawierał m. in. informacje o prowadzeniu działalności gospodarczej, zatrudnianym personel, a także wyliczony % spadku obrotów. C. Ś. wnioskował o subwencję finansową w wysokości 120 000 zł. Po wprowadzeniu danych w formularzu wniosku, wygenerowany został projekt umowy subwencji finansowej. Tak wygenerowany projekt umowy subwencji finansowej został następnie podpisany przez obie strony. Tym samym doszło do zawarcia pomiędzy PFR a C. Ś. umowy subwencji finansowej nr (...) z dnia 30 kwietnia 2020 r. C. Ś. w treści umowy złożył oświadczenia m.in. takie jak: a) 
        § 1 ust. 1: „Ponadto potwierdza, że wszystkie przedstawione informacje oraz złożone oświadczenia są zgodne z prawdą i jest świadomy(a) odpowiedzialności karnej za przedstawianie fałszywych informacji oraz złożenia fałszywych oświadczeń”; b) 
        § 7 ust. 1 pkt. e: „[Przedsiębiorca zobowiązuje się:] udzielania PFR rzetelnych informacji i wyjaśnień oraz udostępnienia wszelkich dokumentów związanych z realizacją Umowy”; c) 
        § 7 ust. 3 pkt. c: "[Przedsiębiorca oświadcza, że] nie zawiera niniejszej Umowy w charakterze konsumenta"; d) 
        § 11 ust. 4 zd. 4: „Przedsiębiorca oświadcza, iż zapoznał się z tym Regulaminem, rozumie go i akceptuje jego treść”. C. Ś. oświadczył również, że: a) 
        na dzień 31 grudnia 2019 roku był mikroprzedsiębiorcą albo małym lub średnim przedsiębiorcą w rozumieniu wskazanym w Umowie Subwencji (§ 1 ust. 2 Umowy); b) 
        na dzień złożenia wniosku o subwencję prowadzi działalność gospodarczą (§ 1 ust. 10 lit. (a) Umowy); c) 
        na dzień 31 grudnia 2019 roku prowadził działalność gospodarczą (§ 1 ust. 10 lit. (e) Umowy). W tym samym dniu (30 kwietnia 2020 r.) PFR skierował za pośrednictwem bankowości elektronicznej do C. Ś. decyzję w sprawie umowy subwencji, w której wskazał m.in. że zweryfikowana przez PFR liczba pracowników użyta do wyliczenia kwoty subwencji wynosi 4.80. W konsekwencji PFR poinformował, że zgodnie z Umową jest zobowiązany wypłacić subwencję wyłącznie w kwocie 115 200 zł ( okoliczności częściowo bezsporne, ponadto wniosek o udzielenie subwencji – k. 47-47v, umowa subwencji nr (...) wraz z załącznikiem – k. 48-56, zaświadczenie GUS z dnia 3 listopada 2022 r. – k. 176, decyzja w sprawie subwencji – k. 180-180v ). W wykonaniu umowy, w dniu 5 maja 2020 r., C. Ś. została wypłacona kwota subwencji finansowej w wysokości 115 200 zł ( potwierdzenie przelewu – k. 57 ). Wątpliwości dotyczące dopuszczalności korzystania z programu przez komorników sądowych zostały poruszone w piśmie Prezesa Krajowej Rady Komorniczej skierowanym do Ministra Sprawiedliwości. W odpowiedzi z dnia 19 czerwca 2020 r. Sekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości wskazał, że komornicy sądowi mimo, że nie zostali zaliczeni do przedsiębiorców w rozumieniu ustawy o komornikach sądowych, prowadzą kancelarie, zatrudniają pracowników i ponoszą koszty działalności finansowane z uzyskiwanych opłat egzekucyjnych. Wskazano, że dzięki zrównaniu w wielu aspektach komorników z osobami prowadzącymi działalność gospodarczą powinni oni korzystać z pomocy podobnej do tej, którą otrzymują inni pracodawcy, a ewentualne wyłączenia nie wynikają z brzmienia przepisów, lecz z ich niewłaściwego stosowania ( pismo Sekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości z dnia 19 czerwca 2020 r. – k. 177-177v ). Po wypłacie subwencji finansowej, korzystając z uprawnienia przewidzianego w § 3 ust. 6 umowy subwencji, PFR ustalił, że pozwany nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 u.p.p., a w konsekwencji nie może być beneficjentem programu, uprawnionym do otrzymania (i zatrzymania) subwencji finansowej, wobec czego pismem z dnia 9 grudnia 2020 r. wezwał C. Ś. do niezwłocznego, nie później niż w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania pisma, zwrotu całej otrzymanej kwoty subwencji finansowej wraz z odsetkami. PFR wskazał, że pozwany jest komornikiem sądowym i zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych („u.k.s.”) oraz art. 3 ust. 1 u.k.s. jest funkcjonariuszem publicznym oraz organem władzy publicznej w zakresie wykonywania czynności w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym. Natomiast nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej (art. 33 ust. 1 u.k.s) tj. w rozumieniu Prawa przedsiębiorców w zw. z art. 4 ust. 1 u.p.p. PFR wywiódł, że C. Ś. , jako komornik sądowy nie będący przedsiębiorcą, nie może być beneficjentem Programu, w związku z czym oświadczenia dotyczące posiadania przez niego statusu przedsiębiorcy oraz prowadzenia działalności gospodarczej, zawarte w szczególności w § 1 ust. 2, § 1 ust. 10 lit. a) oraz§ 1 ust. 10 lit. e) Umowy subwencji uznać należy za nieprawdziwe. W związku z tym PFR wezwał Ś. Ś. do zwrotu subwencji w terminie 14 dni ( pismo z dnia 9 grudnia 2020 r. wraz z potwierdzeniem odbioru – k. 58-60v ). Pismem z dnia 13 maja 2021 r. C. Ś. skierował do PFR, za pośrednictwem banku (wskazując na brak możliwości złożenia informacji o rozliczeniu subwencji w formie elektronicznej), oświadczenie o rozliczeniu subwencji finansowej. Oświadczył, że subwencja została wydatkowana zgodnie z § 7 ust. 1 lit. b) i c) Umowy, na dzień złożenia oświadczenia nie zmienił się stan faktyczny prowadzonej przez niego działalności i nie doszło do redukcji zatrudnienia, a tym samym spełnione zostały warunki do umorzenia 75% otrzymanej subwencji finansowej ( pismo z dnia 13 maja 2021 r. wraz z załącznikami – k. 184-186 ). Kolejnym pismem z dnia 19 listopada 2021 r. PFR poinformował C. Ś. o braku możliwości złożenia Oświadczenia o Rozliczeniu, ponownie wzywając go do zwrotu kwoty subwencji finansowej w całości ( pismo z dnia 19 listopada 2021 r. wraz z potwierdzeniem odbioru – k. 61-62v ). Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie powołanych w treści uzasadnienia dokumentów, których autentyczności nie kwestionowała żadna ze stron, a i Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania tych dowodów. Sąd uznał pozostałe dokumenty za nie mające znaczenia dla rozstrzygnięcia. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że strony zawarły umowę subwencji finansowej w ramach programu rządowego „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm”. Powód oparł swoje roszczenie na twierdzeniu, że subwencja finansowa została pozwanemu bezzasadnie przyznana ze względu na podanie przez pozwanego nieprawdziwych informacji. Powołał się na § 3 ust. 6 Umowy, który przewiduje możliwość zwrotu świadczeń w przypadku podania przez beneficjenta nieprawdziwych informacji. Istotą argumentacji powoda jest to, że program „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm” był, na mocy § 1 Regulaminu, przeznaczony wyłącznie dla przedsiębiorców, za których komornicy sądowi uznani być nie mogą. Ewentualnie jako podstawę roszczeń powód wskazał art. 415 k.c. albo 471 k.c. Z kolei pozwany argumentował, że o okoliczności, że jest komornikiem informował już na etapie składania wniosku poprzez system bankowy, zaś rozumienie pojęcia beneficjenta programu obejmujące również komorników wynikało z informacji przekazywanych przez organy państwa. Zatem nie można mówić o winie w działaniu komornika, podobnie jako o bezpodstawnym wzbogaceniu, czy o wyrządzeniu szkody przez pozwanego po stronie powoda, także z tego względu że subwencja została spożytkowania zgodnie z jej przeznaczeniem na utrzymanie miejsc pracy osób zatrudnionych przez komornika. Spór dotyczył zatem tego, czy komornik sądowy mógł być beneficjentem programu oraz, czy oświadczenia złożone przez pozwanego o posiadaniu statusu przedsiębiorcy i prowadzeniu działalności gospodarczej były nieprawdziwe w rozumieniu § 3 ust. 6 umowy subwencji, a PFR mógł podjąć decyzję o zobowiązaniu pozwanego do zwrotu subwencji finansowej. Na wstępie należy wskazać, że Program Tarczy Finansowej, jako element pakietu antykryzysowego, miał na celu zapewnienie płynności finansowej i ochronę miejsc pracy w związku z ograniczeniami gospodarczymi wywołanymi pandemią COVID-19. Adresowany był do mikro, małych i średnich przedsiębiorców. Z Tarczy Finansowej PFR dla MŚP skorzystać mogli przedsiębiorcy spełniający odpowiednie warunki, wskazane w rozdziale 3.1., tj. „przedsiębiorcy w rozumieniu art. 4 u.p.p., tj. osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne niebędące osobą prawną, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonujące działalność gospodarczą oraz wspólnicy spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej, będący mikro-, małymi lub średnimi przedsiębiorcami spełniającymi następujące kryteria: a. mikroprzedsiębiorca („Mikrofirma”) – to przedsiębiorca, który łącznie spełnia następujące warunki: (i) zatrudnia co najmniej 1 pracownika oraz nie więcej niż 9 pracowników, z wyłączeniem właściciela, oraz (ii) jego roczny obrót lub suma bilansowa nie przekracza kwoty 2.000.000 EUR; b. małe i średnie przedsiębiorstwo („MŚP” lub „mała i średnia firma”) – to przedsiębiorca, który zatrudnia do 249 pracowników, z wyłączeniem właściciela, a jego roczny obrót nie przekracza 50.000.000 EUR lub suma bilansowa nie przekracza 43.000.000 EUR, przy czym: (i) nie jest Mikrofirmą, lub (ii) nie jest Beneficjentem Programu DP”. Przy czym zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.p. przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą. Również w Regulaminie ubiegania się o udział w Programie (w Rozdziale I. § 1 ust. 2 Regulaminu) wskazano, że zgodnie z warunkami programu, programem objęci są przedsiębiorcy w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 u.p.p. pod warunkiem uznania, iż podmiot ten spełnia warunki przyznania mu statusu mikroprzedsiębiorcy lub mały lub średni przedsiębiorca. Regulamin ubiegania się o udział w programie rządowym był integralną częścią umowy subwencji finansowej (§ 11 ust. 5 Umowy). Z powyższych zapisów wynikał więc wniosek, że aby zostać zakwalifikowanym do kategorii mikroprzedsiębiorcy należało mieć status przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy Prawo przedsiębiorców. Status prawny komorników reguluje ustawa o komornikach sądowych z dnia 22 marca 2018 r., która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2019 roku (art. 306 u.k.s.). Zgodnie z ww. ustawą, komornik jest funkcjonariuszem publicznym działającym przy sądzie rejonowym (art. 2 ust. 1 u.k.s.) oraz organem władzy publicznej w zakresie wykonywanych czynności w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym (art. 3 ust. 1 u.k.s). W ustawie wskazano, że komornik nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej (art. 33 ust. 1 u.k.s.), tj. w rozumieniu Prawa przedsiębiorców. Komornik nie może prowadzić działalności gospodarczej (art. 33 ust. 2 u.k.s.) Przepisy przejściowe u.k.s. przewidywały roczny termin na dostosowanie się do zakazu prowadzenia działalności gospodarczej przez komorników sądowych (art. 301 ust. 3 u.k.s.). Termin ten upłynął w dniu 1 stycznia 2020 r. Ustawa od dnia 1 stycznia 2020 r. pozbawiła więc komorników sądowych statusu przedsiębiorcy. Zatem jeszcze na dzień 31 grudnia 2019 r. komornicy wciąż formalnie znajdowali się w okresie przejściowym i mogli widnieć w rejestrach przedsiębiorców. Zdaniem Sądu, oświadczenie pozwanego o prowadzeniu działalności gospodarczej na ten dzień nie mogło więc zostać uznane za nieprawdziwe, gdyż dopiero od dnia 1 stycznia 2020 r. zakaz prowadzenia działalności wywoływał skutki prawne. O ile działalność komornika w pewnym sensie ma cechy przedmiotowe i funkcjonalne działalności gospodarczej, to jednak nie pozwala to na uznanie komornika za przedsiębiorcę w rozumieniu ustawy Prawo przedsiębiorców, bowiem jako funkcjonariusz publiczny podejmuje on czynności z zakresu imperium państwowego ( Komentarz do ustawy o komornikach sądowych, red. dr Grzegorz Sikorski, rok 2019 ). Jednakże niezależnie od literalnego brzmienia ustawy, z pisma Sekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości z 19 czerwca 2020 r. wynika, że komornicy – mimo braku statusu przedsiębiorcy sensu stricto – byli traktowani jak podmioty prowadzące działalność gospodarczą na gruncie ustaw podatkowych i ubezpieczeniowych, a w ocenie resortu mogli korzystać z pomocy w ramach tarcz antykryzysowych. Stanowisko to, pochodzące od organu władzy wykonawczej, który współtworzył program, było dla pozwanych komorników uzasadnionym źródłem zaufania co do prawa do złożenia wniosku o subwencję. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, analizując zasady dotyczące przyznawania pomocy przewidzianej w tarczach antykryzysowych należy zastosować wykładnię funkcjonalną, zgodnie z którą komornicy mogliby stać się beneficjentami Programu. W przypadku natomiast zastosowania literalnej interpretacji Regulaminu, zgodnie ze stanowiskiem powoda, powinno dojść do całkowitego wyłączenia grupy zawodowej komorników z możliwości uzyskania subwencji. Podkreślić trzeba tutaj, że wyłączenie prawa komorników do subwencji powinno było być jednoznaczne i mieć miejsce przed przyznaniem subwencji, jeszcze na etapie weryfikacji wniosku. Do wniosku w przedmiocie wykładni funkcjonalnej Regulaminu prowadzi całościowa oceny przepisów, które regulowały pomoc państwa dla podmiotów działających na rynku w związku ze stanem epidemii (...) 19. Z treści Programu i Regulaminu wynika, że podstawowym celem tych działań była pomoc podmiotom, które znalazły się w trudnej sytuacji ekonomicznej w związku z epidemią (...) 19. Wprost o tym stanowi § 2 ust. 2 Regulaminu, który wskazuje, że: „Zasadniczym celem Programu jest realizacja podstawowego interesu ekonomicznego Rzeczypospolitej Polskiej w postaci zapewnienia stabilności przedsiębiorstw i gospodarki. [...] Program ma na celu zapobiegnięcie ryzyka masowej upadłości Beneficjentów oraz zwolnień ich pracowników na skutek znaczących zakłóceń w funkcjonowaniu gospodarki w związku z epidemią (...) 19”. Zauważyć trzeba również, że komornicy sądowi są podmiotami, których sposób zorganizowania i funkcjonowania jest podobny do działalności przedsiębiorców. Komornicy organizują bowiem i prowadzą kancelarię komorniczą (art. 7 ust. 1 u.k.s.), zatrudniają pracowników na podstawie umowy o pracę, umowy zlecenia, umowy o dzieło lub umowy o świadczenie usług (art. 153 ust. 1 u.k.s.), koszty działalności egzekucyjnej, takie jak koszty osobowe i rzeczowe, pokrywają z uzyskanej przez siebie prowizji z opłat egzekucyjnych (art. 152 u.k.s.). Do komorników stosuje się przepisy ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. 2025 poz. 163), ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 poz. 199) oraz ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2025 poz. 1461), dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą (art. 33 ust. 3 u.k.s.). W zakresie ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych komornik sądowy może korzystać z tych samych rozwiązań, które przewidziane są dla przedsiębiorców. Ustawodawca zrównał więc w tym zakresie pozycję komorników sądowych z pozycją osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Podkreślenia wymaga również, że komornicy sądowi, w chwili otrzymania dotacji, spełniali, tak jak inni przedsiębiorcy, warunki programu do otrzymania dotacji, czyli spadły im przychody do odpowiedniego, zdefiniowanego w programie poziomu. W ocenie Sądu, nie można przyjąć, że pozwany świadomie złożył nieprawdziwe oświadczenia w Umowie subwencji, dotyczące posiadania przez niego statusu przedsiębiorcy oraz prowadzenia działalności gospodarczej. Oświadczenia te pozwany złożył w przekonaniu, że działa zgodnie z prawem. Co więcej, PFR dokonywał weryfikacji wniosków przed zawarciem umowy, korzystając z danych z ZUS, Ministerstwa Finansów oraz Krajowej Administracji Skarbowej (§ 12 ust. 4 Regulaminu), a więc posiadał pełną wiedzę o statusie zawodowym pozwanego. Wobec powyższego zarzut powoda o złożeniu nieprawdziwych oświadczeń nie był uzasadniony. Zwrócić uwagę trzeba również na okoliczność, że powód nie wykazał, aby w dacie zawierania umowy z pozwanym nie posiadał informacji o tym, że pozwany jest komornikiem, zaś jego wniosek wiąże się z wykonywaną przez niego funkcją publiczną. Dowodzi tego choćby treść decyzji o pozytywnej weryfikacji i przyznaniu subwencji kierowanej do pozwanego określonego jako komornika sądowego. Zatem należało uznać, że pozwany wykazał, że ubiegał się o pomoc w ramach wykonywanego zawodu. Powód mógł i powinien był zweryfikować oświadczenia składane przez pozwanego już w dacie ich wpłynięcia za pośrednictwem systemu bankowego. Pozwany nie miał innej możliwości złożenia wniosku niż poprzez zaznaczenie oświadczeń przygotowanych w formularzu. Natomiast bez wątpienia powód miał wiedzę że pozwany jest komornikiem już w dacie składania wniosku – dane do decyzji o przyznaniu subwencji pochodziły z formularza wniosku składanego za pośrednictwem systemu bankowego, pełniącego rolę pełnomocnika. W ocenie Sądu powód nie może skutecznie uzasadniać swojego powództwa faktem, że sam proces składania wniosków, a następnie zawierania umów, był zinformatyzowany i zautomatyzowany, a powód nie dokonywał w jego ramach indywidualnej analizy poszczególnych wniosków, weryfikacji prawdziwości lub zgodności z prawem złożonych oświadczeń – pozostaje to bez znaczenia dla oceny zasadności powództwa, albowiem problem nie dotyczy indywidualnej analizy wniosku pozwanego, ale faktycznie dokonanej przez Fundusz oceny statusu całej kategorii wnioskodawców, jakimi byli komornicy sądowi. Fundusz oczywiście był uprawniony do takiej oceny przed rozpoznaniem wniosku i jej dokonał na korzyść komorników sądowych. Pozwany zaś nie miał innej możliwości złożenia wniosku, niż poprzez zaznaczenie oświadczeń przygotowanych w formularzu. Fundusz miał niewątpliwie wiedzę, już w dacie wnioskowania, że pozwany jest komornikiem, z kolei o tym, że Fundusz miał wpływ na rozpoznanie wniosku, dodatkowo świadczy również fakt, że były wydawane również decyzje odmowy udzielenia subwencji w stosunku do komorników, które jednak – w myśl zajętego wówczas przez PFR stanowiska – nie dotyczyły kwestii rozumienia pojęcia beneficjenta. Świadczy o tym także fakt, że zgodnie z treścią decyzji w przedmiocie wniosku pozwanego, weryfikacja wniosku była tylko częściowo pozytywna. Powód niewątpliwie zatem mógł i powinien był zweryfikować oświadczenia składane przez pozwanego już w dacie ich wpłynięcia za pośrednictwem systemu bankowego. Ponadto, w ocenie Sądu, żądanie zwrotu wypłaconych środków, które zostały przyznane po weryfikacji i wykorzystane zgodnie z celem programu, stanowi nadużycie prawa w rozumieniu art. 5 k.c. Zasady współżycia społecznego w rozumieniu art. 5 k.c. są pojęciem pozostającym w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności danej sprawy i w takim całościowym ujęciu wyznaczają podstawy, granice i kierunki jej rozstrzygnięcia w wyjątkowych sytuacjach, które przepis ten ma na względzie. Dlatego dla zastosowania art. 5 k.c. konieczna jest ocena całokształtu szczególnych okoliczności danego wypadku w ścisłym powiązaniu nadużycia prawa z konkretnym stanem faktycznym (postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 grudnia 2021 r., sygn. IV CSK 578/21; z 28 stycznia 2022 r., sygn. I CSK 551/22; z 23 sierpnia 2022 r., sygn. I CSK 2966/22). Wyrażona w art. 5 k.c. klauzula generalna niedopuszczalności czynienia ze swego prawa użytku sprzecznego z zasadami współżycia społecznego ma na celu zapobieganie stosowania prawa w sposób prowadzący do skutków nieetycznych lub rozmijających się w sposób zasadniczy z celem danej regulacji prawnej. Jeśli uwzględnienie powództwa, zgodnego z literą prawa, powodowałoby skutki rażąco niesprawiedliwe i krzywdzące ( summum ius summa iniuria ), niedające się zaakceptować z punktu widzenia norm moralnych i wartości powszechnie uznawanych w społeczeństwie, art. 5 k.c. zezwala na jego oddalenie. W świetle ustalonego stanu faktycznego przyjąć należało, że pozwany działał w zaufaniu do państwa i w oparciu o oficjalne stanowisko Ministra Sprawiedliwości z 19 czerwca 2020 r. Pozwani jak i inni komornicy sądowi działali w przeświadczeniu, że zostali oni objęci Programem, a dla objęcia tym Programem nie jest ważna dosłowna treść art. 33 ust. 1 i 2 u.k.s., a faktyczne wypełnianie cech prowadzenia działalności gospodarczej, na co wskazywało również samo Ministerstwo Sprawiedliwości. Komornicy sądowi w chwili otrzymania dotacji spełniali, tak jak inni przedsiębiorcy, warunki Programu wymagane do otrzymania dotacji, czyli spadły im przychody do odpowiedniego, zdefiniowanego w Programie poziomu. Zasada zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, wynikająca z art. 2 Konstytucji RP , zakłada, że prawo nie może stawać się pułapką dla obywatela (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 lutego 2001 r., K 27/00). Jednostka ma prawo oczekiwać, że działając zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym i oficjalnymi komunikatami władzy publicznej, nie narazi się na negatywne skutki prawne swoich działań. Państwo nie może czerpać korzyści z niejednoznaczności tworzonych przepisów ani z własnej zmiany interpretacji. Komornicy sądowi, podobnie jak inni przedsiębiorcy, w okresie pandemii doświadczyli znacznego spadku przychodów i ograniczeń w działalności. Otrzymane środki przeznaczyli na pokrycie kosztów działalności oraz utrzymanie zatrudnienia, co było zgodne z celami programu. W niniejszej sprawie została naruszona zasada jednoznaczności prawa, związana z jasnością i precyzją przepisów. Nieostrości tworzonych aktów prawnych – bo tak należy kwalifikować problem, jaki w związku z uruchomieniem programu pojawił się w zakresie grupy zawodowej komorników sądowych – skutkujące zmianą w toku wykonywania umowy interpretacji przepisów, nie mogą w ocenie Sądu obciążać pozwanego. C. Ś. jako obywatel działał bowiem w zaufaniu do państwa i nie może teraz ponosić negatywnych konsekwencji w związku ze zmianą oficjalnego stanowiska ze strony państwa. Co prawda szczególny okres pandemii i konieczność niezwłocznego przyjmowania przepisów chroniących obywateli przed skutkami wprowadzanych ograniczeń w pewien sposób usprawiedliwia niedoskonałości ówczesnych aktów prawnych, nie może to jednak skutkować negatywnymi konsekwencjami po stronie obywateli, których owe przepisy dotyczyły. Państwo nie może zastawiać pułapek legislacyjnych na obywatela, który w zaufaniu do państwa podjął określone decyzje, a następnie, korzystając z nich, obciążać obowiązkiem zwrotu uprzednio przyznanego świadczenia. Reasumując, powód oparł swoje żądanie w pierwszej kolejności na postanowieniach § 3 ust. 6 Umowy subwencji finansowej oraz § 3 ust. 6 i § 11 ust. 13 Regulaminu programu „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm”, zgodnie z którymi w przypadku złożenia przez beneficjenta nieprawdziwych oświadczeń PFR może żądać zwrotu całości lub części subwencji. Zdaniem Sądu, stanowisko to nie zasługiwało na uwzględnienie, gdyż jak już wskazano wyżej, C. Ś. składając oświadczenia o posiadaniu statusu przedsiębiorcy i prowadzeniu działalności gospodarczej na dzień 31 grudnia 2019 r., działał w zgodzie z obowiązującym wówczas stanem prawnym i stanowiskiem organów państwowych, w szczególności Ministerstwa Sprawiedliwości. Nie sposób więc przyjąć, że jego oświadczenia były nieprawdziwe w rozumieniu przywołanych postanowień umowy i regulaminu. Nawet gdyby jednak uznać, że §11 ust. 13 Regulaminu został spełniony, tj. powód po weryfikacji uznał, że pozwany nie jest przedsiębiorcą, a zatem nie może być beneficjentem programu, tak powołane przez powoda alternatywne podstawy prawne roszczenia ( art. 415 i 471 k.c. ) również są niezasadne. W ocenie Sądu analiza materiału zgromadzonego w przedmiotowej sprawie nie pozwala na przypisanie pozwanemu złej woli, ani chęci wprowadzenia PFR w błąd. Ponadto nie można przyjąć, aby świadczenie wypłacone pozwanemu stanowiło świadczenie nienależne. Umowa subwencji została zawarta zgodnie z ówczesną praktyką i obowiązującym regulaminem, a środki zostały wydatkowane zgodnie z celem programu. Brak jest również podstaw do przypisania pozwanemu winy czy nienależytego wykonania zobowiązania, a po stronie powoda nie wystąpiła żadna szkoda (środki zużyto zgodnie z celem programu). Wobec powyższego powództwo podlegało oddaleniu jako bezzasadne, o czym orzeczono w punkcie I wyroku. O kosztach procesu Sąd orzekł w pkt II wyroku na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. zasądzając od powoda na rzecz pozwanego kwotę 5 417 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Na zasądzone koszty składały się kwoty 5 400 zł wynagrodzenia pełnomocnika procesowego ustalone stosownie do § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Od kwoty tej zasądzono odsetki ustawowe za opóźnienie na podstawie art. 98 §1 1 k.p.c.