I C 218/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód Ł. Ł. (2) wniósł pozew o zasądzenie od H. E. kwoty 400.000 zł tytułem zachowku po zmarłym ojcu, Ł. Ł. (1). Powód twierdził, że ojciec przeniósł udziały w nieruchomościach na pozwanego w zamian za spłatę długu alimentacyjnego i ZUS, sugerując, że była to darowizna lub czynność ukrywająca darowiznę. Sąd Rejonowy w Pruszkowie przekazał sprawę do Sądu Okręgowego w Warszawie. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, wskazując, że nie jest spadkobiercą i nie otrzymał nieodpłatnego świadczenia, a umowa była umową datio in solutum w zamian za spłatę długów spadkodawcy (ponad 130 tys. zł) wobec Funduszu Alimentacyjnego i ZUS, co zapobiegło egzekucji. Sąd Okręgowy ustalił, że w 2011 roku zawarto umowę przeniesienia udziałów w nieruchomościach w zamian za zwolnienie z zobowiązania (datio in solutum), umowę darowizny i umowę przyrzeczenia zniesienia współwłasności. Pozwany przejął obowiązek spłaty wierzytelności w kwocie 132.169,79 zł, a spadkodawca przeniósł na niego udziały w nieruchomościach. Pozwany zaciągnął pożyczkę na spłatę długu, co doprowadziło do umorzenia egzekucji. Spadkodawca zmarł w 2018 roku, a spadek po nim nabyli Z. Ł. (1) i Ł. Ł. (2). Sąd uznał, że umowa z 2011 roku była umową nienazwaną, dopuszczalną w świetle prawa, a jej tytuł „datio in solutum” nie był trafny, ale nie miał znaczenia dla oceny sprawy. Sąd podkreślił, że przeniesienie udziałów nie nastąpiło pod tytułem darmym, a pozwany zobowiązał się do spłaty zadłużenia spadkodawcy. Sąd odrzucił argumenty powoda dotyczące nieważności przejęcia długu publicznoprawnego i braku zgody wierzyciela, wskazując, że nie była to czynność z art. 519 k.c. Sąd uznał, że umowa była ważna i odpłatna, a pozwany nie nabył spadku ani darowizny, co skutkowało brakiem jego legitymacji biernej w sprawie o zachowek. Powództwo zostało oddalone, a pozwanemu zasądzono zwrot kosztów procesu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja umowy nienazwanej jako odpłatnego przeniesienia własności w zamian za spłatę długów spadkodawcy, w kontekście roszczeń o zachowek.
Konkretny stan faktyczny, specyfika umowy z 2011 r. oraz zastosowane przepisy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa przeniesienia udziałów w nieruchomości w zamian za spłatę długów spadkodawcy (alimenty, ZUS) jest ważna i czy stanowi podstawę do odmowy zasądzenia zachowku od nabywcy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umowa jest ważna jako umowa nienazwana, a pozwany nie nabył spadku ani darowizny, co skutkuje brakiem legitymacji biernej w sprawie o zachowek.
Uzasadnienie
Sąd uznał umowę za ważną umowę nienazwaną, w ramach której pozwany zobowiązał się spłacić długi spadkodawcy w zamian za udziały w nieruchomościach. Pozwany faktycznie spłacił dług, co potwierdziło umorzenie egzekucji. Ponieważ pozwany nie nabył spadku ani darowizny, nie mógł być adresatem roszczenia o zachowek.
Czy umowa przeniesienia własności nieruchomości w zamian za spłatę długów alimentacyjnych i wobec ZUS, egzekwowanych przez komornika, jest nieważna z powodu publicznoprawnego charakteru długu lub braku zgody wierzyciela?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa nie jest nieważna z tych powodów, ponieważ nie stanowiła przejęcia długu w rozumieniu art. 519 k.c., a jej ważność nie zależała od zgody wierzyciela.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że umowa nie była przejęciem długu w rozumieniu kodeksu cywilnego, a jej konstrukcja jako umowy nienazwanej była dopuszczalna. Kwestie publicznoprawne długu i zgody wierzyciela nie miały znaczenia dla ważności tej konkretnej umowy.
Czy umowa przeniesienia udziałów w nieruchomościach w zamian za spłatę długów spadkodawcy miała charakter pozorny i w rzeczywistości była umową darowizny?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa nie miała charakteru pozornego i nie była darowizną.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że okoliczności faktyczne (prowadzenie egzekucji, spłata długu z pożyczki zaciągniętej przez pozwanego) potwierdzają odpłatny charakter umowy, a nie darowizny. Brak było dowodów na pozorności czynności.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Ł. Ł. (2) | osoba_fizyczna | powód |
| H. E. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (12)
Główne
k.c. art. 991 § 2
Kodeks cywilny
Określa roszczenie o zachowek przysługujące uprawnionemu, który nie otrzymał należnego mu zachowku w postaci darowizny, zapisu lub powołania do spadku.
k.c. art. 1000 § 1
Kodeks cywilny
Określa możliwość dochodzenia uzupełnienia zachowku od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku.
Pomocnicze
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Pozwala na zawieranie umów nienazwanych, o ile ich treść lub cel nie sprzeciwiają się właściwości (naturze) stosunku prawnego, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
k.c. art. 392
Kodeks cywilny
Dotyczy sytuacji, w której dłużnik (spadkodawca) zleca osobie trzeciej (pozwanemu) zwolnienie go z długu, a osoba ta zobowiązuje się wykonać zobowiązanie.
k.c. art. 519
Kodeks cywilny
Reguluje przejęcie długu, które wymaga zgody wierzyciela.
k.c. art. 155 § 1
Kodeks cywilny
Określa skutek rozporządzający umowy zobowiązującej do przeniesienia własności rzeczy.
k.c. art. 58 § 3
Kodeks cywilny
Dotyczy skutków nieważności czynności prawnej, w tym możliwości utrzymania w mocy pozostałej części czynności, jeśli jej części składowe były od siebie niezależne.
k.c. art. 82
Kodeks cywilny
Dotyczy nieważności oświadczenia woli złożonego pod wpływem braku świadomości lub swobody.
k.p.c. art. 228 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Określa, że fakty powszechnie znane lub znane sądowi z urzędu nie wymagają dowodu.
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa zasadę odpowiedzialności za wynik procesu w zakresie zwrotu kosztów.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Pozwala na odstąpienie od obciążania strony kosztami procesu w szczególnie uzasadnionych wypadkach.
u.k.s.c. art. 113 § 1
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Określa zasady ponoszenia przez Skarb Państwa nieuiszczonych kosztów sądowych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa z 2011 r. była ważną umową nienazwaną, a nie darowizną. • Pozwany nie nabył spadku ani darowizny od spadkodawcy. • Pozwany spłacił długi spadkodawcy, co zapobiegło egzekucji i było odpłatą za udziały w nieruchomościach. • Brak legitymacji biernej pozwanego w sprawie o zachowek.
Odrzucone argumenty
Umowa z 2011 r. była nieważna z powodu publicznoprawnego charakteru długu alimentacyjnego. • Umowa z 2011 r. była nieważna z powodu braku zgody wierzyciela. • Umowa z 2011 r. miała charakter pozorny i w rzeczywistości była darowizną. • Zastosowanie art. 102 k.p.c. w celu odstąpienia od obciążania powoda kosztami procesu.
Godne uwagi sformułowania
nie miało znaczenia to, jakie ewentualnie darowizny zostały dokonane przez Ł. Ł. (1) na rzecz osób trzecich • nie miałby on w tej sprawie legitymacji biernej • nie budziło wątpliwości Sądu, że przeniesienie udziałów we współwłasności nieruchomości na pozwanego nie nastąpiło pod tytułem darmym • nie sposób uznać, że umowa miałaby w takim wypadku pozostać ważna w części przenoszącej na H. E. udziały we współwłasności nieruchomości, skoro owo przesunięcie majątkowe znajdowało swoją causae właśnie w zobowiązaniu H. E. do spłaty za Ł. Ł. (1) jego długu • decyzja o zainicjowaniu postępowania sądowego powinna jednak być decyzją przemyślaną, poprzedzoną analizą znanych faktów i dostępnych dowodów
Skład orzekający
Agnieszka Nakwaska-Szczepkowska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja umowy nienazwanej jako odpłatnego przeniesienia własności w zamian za spłatę długów spadkodawcy, w kontekście roszczeń o zachowek."
Ograniczenia: Konkretny stan faktyczny, specyfika umowy z 2011 r. oraz zastosowane przepisy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy złożonej interpretacji umowy cywilnej i jej wpływu na roszczenia spadkowe, co jest interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie spadkowym i cywilnym.
“Czy spłata długów ojca może uchronić przed roszczeniem o zachowek? Sąd rozstrzyga.”
Dane finansowe
WPS: 400 000 PLN
zwrot kosztów procesu: 10 817 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.