# Kiedy SN uchyla wyrok w sprawach o oszustwo i fałszerstwo dokumentów (art. 286 i 270 k.k.)? *Data publikacji: 2026-05-31 · zweryfikowano: 2026-06-01 · Wersja HTML: https://lexedit.ai/odpowiedzi/ga-uchylenie-wyroku-oszustwo-i-falszerstwo-dokumentow* **Uchylenie wyroku za oszustwo i fałszerstwo dokumentów — kiedy SN uchyla orzeczenie?** Sąd Najwyższy uchyla wyroki w sprawach o oszustwo ([art. 286 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-286)) i fałszerstwo dokumentów ([art. 270 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-270)) przede wszystkim w przypadku stwierdzenia bezwzględnych przyczyn odwoławczych (nienależyta obsada sądu, powaga rzeczy osądzonej, brak wniosku o ściganie), rażącego naruszenia przepisów postępowania (dowolna ocena dowodów, błędne zastosowanie zakazu *reformationis in peius*) lub niezasadnego wydania wyroku kasatoryjnego przez sąd odwoławczy. Poniżej synteza głównych linii orzeczniczych z 10 sygnaturami SN. --- ### 1. Nienależyta obsada sądu jako bezwzględna przyczyna uchylenia Udział sędziego powołanego z naruszeniem standardów niezawisłości stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą z [art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-439). W sprawie o oszustwo gospodarcze i fałszerstwo SN uchylił wyrok SO z urzędu, stwierdzając, że skład orzekający obejmował sędziego, którego sposób powołania budził wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności. „powodem wydania wyroku kasatoryjnego było ujawnienie przez Sąd Najwyższy z urzędu zaistniałej na etapie postępowania przed Sądem drugiej instancji bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k." ([II KK 562/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-kk-562-23/uchylenie-wyroku-wadliwy-sklad-sadu-365500)). SN podkreślił przy tym, że prawo do rzetelnego procesu z art. 6 ust. 1 EKPC przysługuje również pokrzywdzonemu. Analogicznie, w innej sprawie o oszustwo SN uchylił wyrok SA z powodu wad w procesie powołania sędziego, wskazując na bezwzględną przyczynę odwoławczą — [II KK 79/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-kk-79-22/uchylenie-wyroku-nienalezyla-obsada-sadu-513753). --- ### 2. Powaga rzeczy osądzonej — umorzenie z [art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-17) Gdy czyny objęte późniejszym wyrokiem mieszczą się w ramach czasowych czynu ciągłego już prawomocnie osądzonego, dalsze postępowanie jest niedopuszczalne. W sprawie o oszustwo popełnione w ramach działalności gospodarczej SN uchylił oba wyroki i umorzył postępowanie, stwierdzając: „istota czynu ciągłego i powaga rzeczy osądzonej powodują, że niedopuszczalne jest prowadzenie postępowania wtedy, gdy miałoby ono dotyczyć zachowania będącego elementem składowym i mieszczącego się w ramach czasowych czynu ciągłego, za który sprawca został prawomocnie skazany" ([III KK 440/13](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-kk-440-13/umorzenie-postepowania-powaga-rzeczy-osadzonej-3097190)). SN wyjaśnił, że powaga rzeczy osądzonej podlega badaniu z urzędu niezależnie od granic zaskarżenia, a jej naruszenie stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą z [art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-439). --- ### 3. Brak wniosku o ściganie — skazanie bez rozprawy wadliwe Skazanie bez rozprawy ([art. 335 § 1 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-335)) jest niedopuszczalne, gdy okoliczności czynu budzą wątpliwości lub brakuje wniosku o ściganie. W głośnej sprawie A.P., oskarżonej m.in. o oszustwo i fałszerstwo, SN uchylił wyrok w całości, podkreślając: „brak wniosku o ściganie stanowi ujemną przesłankę procesową określoną w art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k., zatem skazanie w sytuacji wystąpienia tej przesłanki stanowi uchybienie, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k., zaliczane do katalogu bezwzględnych przyczyn odwoławczych" ([V KK 347/16](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-kk-347-16/uchylenie-wyroku-za-oszustwa-brak-wniosku-o-sciganie-2211455)). SN zwrócił też uwagę na wadliwy wymiar kary łącznej z naruszeniem [art. 86 § 1 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-86) oraz nieprawidłowe orzeczenie obowiązku naprawienia szkody na rzecz podmiotów, które jej nie poniosły. --- ### 4. Niezasadny wyrok kasatoryjny — obowiązek samodzielnego uzupełnienia dowodów Sąd odwoławczy nie może mechanicznie uchylać wyroku i przekazywać sprawy do ponownego rozpoznania, gdy stwierdzone braki dowodowe może uzupełnić samodzielnie. W sprawie o oszustwo i fałszerstwo SN uchylił wyrok SA jako niezasadnie kasatoryjny: „stwierdzenie niedostatków w postępowaniu dowodowym przez sąd odwoławczy nie uzasadnia uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy w zakresie uzupełnienia braków do ponownego rozpoznania, ale sąd II instancji jest zobowiązany uzupełnić samodzielnie materiał dowodowy" ([IV KS 14/20](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-ks-14-20/uchylenie-wyroku-kasatoryjnego-sad-najwyzszy-3053773)). SN wskazał, że wyrok kasatoryjny jest dopuszczalny wyłącznie w sytuacjach ściśle określonych w [art. 437 § 2 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-437) — przy bezwzględnych przyczynach odwoławczych, regule *ne peius* z [art. 454 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-454) lub konieczności przeprowadzenia przewodu na nowo w całości. Podobnie w sprawie III KK 755/18 SN uchylił wyrok SA w części dotyczącej skazania za oszustwo, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania — [III KK 755/18](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-kk-755-18/uchylenie-wyroku-sadu-apelacyjnego-w-sprawie-oszustwa-322189). --- ### 5. Rażące naruszenie zasad oceny dowodów i zakazu *reformationis in peius* Błędna wykładnia zakazu *reformationis in peius* ([art. 434 § 1 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-434)) przez sąd odwoławczy może skutkować uchyleniem wyroku uniewinniającego. W sprawie o oszustwo i fałszerstwo związane z uzyskaniem nakazu zapłaty na podstawie sfałszowanych dokumentów SN uchylił wyrok SA, stwierdzając rażące naruszenie przepisów procesowych: „rażące naruszenie dyspozycji art. 434 § 1 k.p.k." ([V KK 78/18](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-kk-78-18/uchylenie-wyroku-uniewinniajacego-naruszenia-procesowe-3061414)) — sąd odwoławczy uchylił się od oceny opinii biegłej, zasłaniając się rzekomym naruszeniem zakazu *reformationis in peius*, podczas gdy ocena ta nie pogarszała sytuacji oskarżonego. Analogicznie, w sprawie o oszustwo i wyłudzenie poświadczenia nieprawdy SN uchylił wyrok uniewinniający w części, wskazując, że opisy czynów mimo braku dosłownych sformułowań z ustawy wystarczająco odzwierciedlały znamiona — [II KK 198/18](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-kk-198-18/uchylenie-wyroku-oszustwo-wykradzenie-poswiadczenia-nieprawdy-476729). --- ### 6. Współukarane przestępstwo uprzednie — zbieg oszustwa i fałszerstwa Fałszerstwo dokumentu popełnione jako środek do oszustwa może być uznane za przestępstwo współukarane uprzednio, co eliminuje odrębną kwalifikację z [art. 270 § 1 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-270). W sprawie o wyłudzenie dopłaty za pomocą podrobionego dowodu wpłaty SN zmienił wyrok, wyeliminowując z kwalifikacji prawnej [art. 270 § 1 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-270): „możliwe jest w zależności od okoliczności konkretnej sprawy, uznanie pierwszego z tych czynów za przestępstwo współukarane" ([WA 69/02](https://lexedit.ai/orzeczenia/wa-69-02/wspolukaranie-przestepstwa-oszustwa-i-falszerstwa-47601)). SN wyjaśnił, że kara za czyn główny (oszustwo) spełni wszystkie funkcje kary za oba czyny, gdy społeczna szkodliwość fałszerstwa jest niższa. W nowszej sprawie SN uchylił wyrok w części dotyczącej zbiegu oszustwa z fałszerstwem, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania — [III KK 403/25](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-kk-403-25/uchylenie-wyroku-oszustwo-i-falszerstwo-dokumentow-2-3106328). --- **Źródła:** III KK 403/25 (SN, 18.02.2026), WA 69/02 (SN, 10.01.2003), II KK 562/23 (SN, 15.05.2024), II KK 79/22 (SN, 8.02.2023), III KK 440/13 (SN, 22.01.2014), V KK 347/16 (SN, 27.01.2017), IV KS 14/20 (SN, 27.05.2020), III KK 755/18 (SN, 1.07.2020), V KK 78/18 (SN, 27.02.2019), II KK 198/18 (SN, 28.03.2019), IV KK 19/23 (SN, 6.04.2023). Przepisy: [art. 286 § 1 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-286), [art. 270 § 1 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-270), [art. 439 § 1 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-439), [art. 437 § 2 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-437), [art. 434 § 1 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-434), [art. 454 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-454), art. 17 § 1 pkt 7 i 10 k.p.k., [art. 335 § 1 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-335), [art. 86 § 1 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-86), [art. 11 § 2 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-11) ## Źródła (orzeczenia) - [II KK 562/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-kk-562-23/uchylenie-wyroku-wadliwy-sklad-sadu-365500) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2024-05-15 > „wydania wyroku kasatoryjnego było ujawnienie przez Sąd Najwyższy z urzędu zaistniałej na etapie postępowania przed Sądem drugiej instancji bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., a zwią" - [II KK 79/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-kk-79-22/uchylenie-wyroku-nienalezyla-obsada-sadu-513753) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2023-02-08 - [III KK 440/13](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-kk-440-13/umorzenie-postepowania-powaga-rzeczy-osadzonej-3097190) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2014-01-22 > „istota czynu ciągłego i powaga rzeczy osądzonej powodują, że niedopuszczalne jest prowadzenie postępowania wtedy, gdy miałoby ono dotyczyć zachowania będącego elementem składowym i mieszczącego się w ramach czasowych czynu ciągłego, za który sprawca został prawomocnie skazany" - [V KK 347/16](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-kk-347-16/uchylenie-wyroku-za-oszustwa-brak-wniosku-o-sciganie-2211455) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2017-01-27 > „brak wniosku o ściganie stanowi ujemną przesłankę procesową określoną w art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k., zatem skazanie w sytuacji wystąpienia tej przesłanki stanowi uchybienie, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k., zaliczane do katalogu bezwzględnych przyczyn odwoławczych" - [IV KS 14/20](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-ks-14-20/uchylenie-wyroku-kasatoryjnego-sad-najwyzszy-3053773) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2020-05-27 > „stwierdzenie niedostatków w postępowaniu dowodowym przez sąd odwoławczy nie uzasadnia uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy w zakresie uzupełnienia braków do ponownego rozpoznania, ale sąd II instancji jest zobowiązany uzupełnić samodzielnie materiał dowodowy" - [III KK 755/18](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-kk-755-18/uchylenie-wyroku-sadu-apelacyjnego-w-sprawie-oszustwa-322189) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2020-07-01 - [V KK 78/18](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-kk-78-18/uchylenie-wyroku-uniewinniajacego-naruszenia-procesowe-3061414) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2019-02-27 - [II KK 198/18](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-kk-198-18/uchylenie-wyroku-oszustwo-wykradzenie-poswiadczenia-nieprawdy-476729) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2019-03-28 - [WA 69/02](https://lexedit.ai/orzeczenia/wa-69-02/wspolukaranie-przestepstwa-oszustwa-i-falszerstwa-47601) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2003-01-10 > „możliwe jest w zależności od okoliczności konkretnej sprawy, uznanie pierwszego z tych czynów za przestępstwo współukarane" - [III KK 403/25](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-kk-403-25/uchylenie-wyroku-oszustwo-i-falszerstwo-dokumentow-2-3106328) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2026-02-18 ## Przepisy - [art. 286 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-286) — Kodeks karny - [art. 270 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-270) — Kodeks karny - [art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-439) — Kodeks postępowania karnego - [art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-17) — Kodeks postępowania karnego - [art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-439) — Kodeks postępowania karnego - [art. 335 § 1 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-335) — Kodeks postępowania karnego - [art. 86 § 1 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-86) — Kodeks karny - [art. 437 § 2 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-437) — Kodeks postępowania karnego - [art. 454 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-454) — Kodeks postępowania karnego - [art. 434 § 1 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-434) — Kodeks postępowania karnego - [art. 270 § 1 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-270) — Kodeks karny - [art. 286 § 1 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-286) — Kodeks karny - [art. 439 § 1 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-439) — Kodeks postępowania karnego - [art. 11 § 2 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-11) — Kodeks karny --- **Lexedit** — agent AI do researchu prawnego po polskim prawie: 1,4 mln orzeczeń (SN, NSA, WSA, sądy apelacyjne), 100 tys. aktów prawnych z wersjami historycznymi. Każde cytowanie w memo jest klikalne i weryfikowane względem treści źródła. Wypróbuj: https://lexedit.ai/research Więcej odpowiedzi: https://lexedit.ai/odpowiedzi · Indeks dla agentów AI: https://lexedit.ai/llms.txt