# Która gmina jest właściwa do skierowania osoby bezdomnej do domu pomocy społecznej (art. 101 u.p.s.)?

*Data publikacji: 2026-05-31 · zweryfikowano: 2026-06-01 · Wersja HTML: https://lexedit.ai/odpowiedzi/ga-spor-o-wlasciwosc-dom-pomocy-spolecznej-bezdomnosc*

## Krótka odpowiedź (TL;DR)

Dom pomocy społecznej (DPS) nie jest przedmiotem własności osoby w nim umieszczonej — pozostaje mieniem gminy lub podmiotu prowadzącego placówkę. Spory wokół DPS i bezdomności dotyczą zatem nie tytułu własności do budynku, lecz: właściwości miejscowej gminy (która gmina ma obowiązek skierować do DPS i sfinansować pobyt), prawa do umieszczenia w DPS osoby bezdomnej, odpłatności za pobyt (zwłaszcza po sprzedaży nieruchomości) oraz dostępu do lokalu socjalnego. Orzecznictwo NSA i WSA konsekwentnie potwierdza, że pobyt w schronisku dla bezdomnych nie wyklucza statusu osoby bezdomnej, a sprzedaż nieruchomości przez mieszkańca DPS stanowi dochód jednorazowy podlegający rozliczeniu na 12 miesięcy.

---

## 1. Właściwość miejscowa gminy — kto decyduje o skierowaniu do DPS?

Zgodnie z [art. 101 ust. 1 u.p.s.](https://lexedit.ai/przepisy/ustawa-o-pomocy-spoecznej/art-101) właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. NSA wielokrotnie podkreślał, że o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: faktyczne przebywanie i zamiar stałego pobytu ([art. 25 k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-25)), a nie samo zameldowanie. W postanowieniu „o miejscu zamieszkania w świetle omawianego przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu)" ([I OW 25/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-ow-25-24/spor-o-wlasciwosc-dom-pomocy-spolecznej-miejsce-zamieszkania-913370)) NSA wskazał Burmistrza Kostrzyna jako organ właściwy, mimo że osoba zainteresowana była zameldowana w Dzierżoniowie. Podobnie w „aktualna aktywność życiowa E.M. skoncentrowała się na terenie gminy Cmolas" ([I OW 119/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-ow-119-24/spor-o-wlasciwosc-skierowanie-do-domu-pomocy-spolecznej-1101838)) sąd uznał, że kluczowa jest koncentracja interesów życiowych, nie adres zameldowania.

## 2. Osoba bezdomna a skierowanie do DPS — definicja i właściwość

Dla osoby bezdomnej właściwość ustala się na podstawie ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały ([art. 101 ust. 2 u.p.s.](https://lexedit.ai/przepisy/ustawa-o-pomocy-spoecznej/art-101)). Definicja osoby bezdomnej ([art. 6 pkt 8 u.p.s.](https://lexedit.ai/przepisy/ustawa-o-pomocy-spoecznej/art-6)) obejmuje osoby niezamieszkujące w lokalu mieszkalnym i niezameldowane na pobyt stały, a także osoby zameldowane w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. NSA konsekwentnie orzeka, że pobyt w schronisku, hostelu czy szpitalu nie wyklucza statusu osoby bezdomnej. W postanowieniu „nie budzi wątpliwości, że tego rodzaju pomieszczenia nie są lokalami mieszkalnymi w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 uopl" ([I OW 41/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-ow-41-24/wskazanie-organu-wlasciwego-dom-pomocy-spolecznej-gliwice-304553)) sąd wskazał Prezydenta Gliwic jako organ właściwy na podstawie ostatniego meldunku. Podobnie w „Pobyt w takich miejscach ma charakter doraźny, interwencyjny, nawet gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, pobyt ten nie traci charakteru czasowego" ([I OW 212/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-ow-212-24/spor-o-wlasciwosc-dom-pomocy-spolecznej-bezdomnosc-1235522)) NSA potwierdził, że wieloletni pobyt w hostelu nie czyni z niego lokalu mieszkalnego. W „szpital nie może być traktowany jako lokal mieszkalny w rozumieniu ustawy o ochronie praw lokatorów" ([I OW 22/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-ow-22-24/spor-o-wlasciwosc-zasilek-staly-bezdomnosc-3059262)) sąd uznał, że pobyt w szpitalu nie wyklucza bezdomności. W [I OW 87/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-ow-87-24/spor-o-wlasciwosc-dom-pomocy-spolecznej-bezdomnosc-1038993) NSA wskazał Wójta Gminy J. jako organ właściwy, ponieważ zainteresowany przebywał w schronisku dla bezdomnych, a jego ostatnie zameldowanie stałe znajdowało się w tej gminie.

## 3. Prawo do umieszczenia w DPS — przesłanki i obowiązki organu

Prawo do umieszczenia w DPS przysługuje osobie wymagającej całodobowej opieki, nie mogącej samodzielnie funkcjonować, której nie można zapewnić pomocy w formie usług opiekuńczych ([art. 54 ust. 1 u.p.s.](https://lexedit.ai/przepisy/ustawa-o-pomocy-spoecznej/art-54)). WSA w Bydgoszczy w wyroku „nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego" ([II SA/Bd 515/05](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-sa-bd-515-05/uchylenie-decyzji-skierowanie-do-domu-pomocy-spolecznej-771205)) uchylił decyzję odmawiającą skierowania 85-letniego bezdomnego do DPS, stwierdzając, że organ oparł się na lakonicznej opinii pracownika socjalnego i nie zbadał dokumentacji medycznej. Sąd podkreślił, że organ ma obowiązek wyczerpującego zebrania materiału dowodowego zgodnie z [art. 7 k.p.a.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-administracyjnego/art-7) i [art. 77 § 1 k.p.a.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-administracyjnego/art-77).

## 4. Bezdomność a prawo do lokalu socjalnego

Osoba bezdomna może ubiegać się o lokal socjalny z zasobów gminy, jednak organy często odmawiają, błędnie interpretując kryteria. WSA w Krakowie w wyroku „fakt sporadycznego udzielania schronienia w porze nocnej przez osoby znajome nie jest równoznaczny z zamieszkiwaniem w określonym lokalu" ([III SA/Kr 141/20](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-sa-kr-141-20/uchylenie-odmowy-przyznania-lokalu-mieszkalnego-z-powodu-braku-ustalen-bezdomnosci-2574657)) uchylił decyzję odmawiającą przyznania lokalu, stwierdzając, że organ nie zbadał dostatecznie stanu bezdomności. Z kolei WSA w Warszawie w wyroku [II SA/Wa 107/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-sa-wa-107-24/uchylenie-odmowy-pomocy-mieszkaniowej-osobie-bezdomnej-545658) stwierdził nieważność uchwały odmawiającej pomocy mieszkaniowej osobie bezdomnej mieszkającej w samochodzie, wskazując, że organ błędnie zinterpretował kryterium metrażowe i naruszył zasadę prawdy obiektywnej.

## 5. Odpłatność za pobyt w DPS a sprzedaż nieruchomości

Sprzedaż nieruchomości przez osobę przebywającą w DPS stanowi dochód jednorazowy w rozumieniu [art. 8 ust. 11 u.p.s.](https://lexedit.ai/przepisy/ustawa-o-pomocy-spoecznej/art-8), rozliczany w równych częściach na 12 miesięcy. WSA w Gdańsku w wyroku „dochodem jednorazowym, rozliczanym w sposób określony art. 8 ust. 11 u.p.s. może być zatem dochód uzyskany ze sprzedaży składników majątku strony" ([II SA/Gd 597/25](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-sa-gd-597-25/oplaty-za-dom-pomocy-spolecznej-sprzedaz-nieruchomosci-3049708)) potwierdził, że cel przeznaczenia środków (np. na leczenie) nie wyłącza ich z dochodu. Podobnie WSA w Gliwicach w wyroku „ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje wyjątków od zasad ustalenia dochodu, nawet jeżeli strona w rzeczywistości nie dysponuje już tym dochodem" ([II SA/Gl 1690/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-sa-gl-1690-22/odplatnosc-za-pobyt-w-dps-rozliczenie-dochodu-ze-sprzedazy-nieruchomosci-615137)) oddalił skargę matki, która sprzedała mieszkanie i przekazała środki w darowiznie. NSA w wyroku „zwrot 'miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym' wskazuje, że chodzi tu o podatek zapłacony, a nie o podatek należny" ([I OSK 3066/13](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-osk-3066-13/odplatnosc-za-pobyt-w-dps-dochody-jednorazowe-2606012)) doprecyzował, że dochód jednorazowy pomniejsza się jedynie o faktycznie zapłacony podatek, nie o podatek hipotetycznie należny.

## 6. Samo zameldowanie nie przesądza o miejscu zamieszkania

Wielokrotnie podkreślane w orzecznictwie NSA: zameldowanie jest instytucją administracyjną i nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego. W postanowieniu „Samo zameldowanie, będące instytucją prawa administracyjnego, nie przesądza o zamieszkaniu w rozumieniu prawa cywilnego" ([I OW 231/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-ow-231-23/wskazanie-organu-wlasciwego-dom-pomocy-spolecznej-bezdomnosc-313089)) NSA wyjaśnił, że miejscem zamieszkania jest miejscowość faktycznego pobytu z koncentracją interesów życiowych. Ta zasada ma kluczowe znaczenie przy ustalaniu właściwości gminy w sprawach o skierowanie do DPS.

---

**Źródła:**
- I OW 25/24 (NSA, 23.05.2024)
- I OW 41/24 (NSA, 27.06.2024)
- I OW 212/24 (NSA, 19.02.2025)
- I OW 22/24 (NSA, 17.04.2024)
- I OW 87/24 (NSA, 02.08.2024)
- I OW 231/23 (NSA, 27.02.2024)
- I OW 119/24 (NSA, 11.09.2024)
- II SA/Bd 515/05 (WSA Bydgoszcz, 10.08.2005)
- III SA/Kr 141/20 (WSA Kraków, 12.08.2020)
- II SA/Wa 107/24 (WSA Warszawa, 26.03.2024)
- II SA/Gl 1690/22 (WSA Gliwice, 12.04.2023)
- II SA/Gd 597/25 (WSA Gdańsk, 04.12.2025)
- I OSK 3066/13 (NSA, 29.05.2015)
- art. 6 pkt 8, art. 8 ust. 11, art. 54 ust. 1, art. 59 ust. 1, art. 101 ust. 1 i 2 u.p.s.
- [art. 25 k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-25)
- art. 7, [art. 77 § 1 k.p.a.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-administracyjnego/art-77)

## Źródła (orzeczenia)

- [I OW 25/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-ow-25-24/spor-o-wlasciwosc-dom-pomocy-spolecznej-miejsce-zamieszkania-913370) — Naczelny Sąd Administracyjny — wyrok z 2024-05-23
  > „o miejscu zamieszkania w świetle omawianego przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu)"
- [I OW 119/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-ow-119-24/spor-o-wlasciwosc-skierowanie-do-domu-pomocy-spolecznej-1101838) — Naczelny Sąd Administracyjny — wyrok z 2024-09-11
  > „aktualna aktywność życiowa wyżej wymienionego związana z tą miejscowością"
- [I OW 41/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-ow-41-24/wskazanie-organu-wlasciwego-dom-pomocy-spolecznej-gliwice-304553) — Naczelny Sąd Administracyjny — wyrok z 2024-06-27
  > „nie budzi wątpliwości, że tego rodzaju pomieszczenia nie są lokalami mieszkalnymi w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 uopl"
- [I OW 212/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-ow-212-24/spor-o-wlasciwosc-dom-pomocy-spolecznej-bezdomnosc-1235522) — Naczelny Sąd Administracyjny — wyrok z 2025-02-19
  > „Pobyt w takich miejscach ma charakter doraźny, interwencyjny, nawet gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, pobyt w tego rodzaju miejscach nie traci charakteru czasowego"
- [I OW 22/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-ow-22-24/spor-o-wlasciwosc-zasilek-staly-bezdomnosc-3059262) — Naczelny Sąd Administracyjny — wyrok z 2024-04-17
  > „szpital nie może być traktowany jako lokal mieszkalny w rozumieniu ustawy o ochronie praw lokatorów"
- [I OW 87/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-ow-87-24/spor-o-wlasciwosc-dom-pomocy-spolecznej-bezdomnosc-1038993) — Naczelny Sąd Administracyjny — wyrok z 2024-08-02
- [II SA/Bd 515/05](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-sa-bd-515-05/uchylenie-decyzji-skierowanie-do-domu-pomocy-spolecznej-771205) — Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy — wyrok z 2005-08-10
  > „nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego"
- [III SA/Kr 141/20](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-sa-kr-141-20/uchylenie-odmowy-przyznania-lokalu-mieszkalnego-z-powodu-braku-ustalen-bezdomnosci-2574657) — Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie — wyrok z 2020-08-12
  > „fakt sporadycznego udzielania schronienia w porze nocnej przez osoby znajome nie jest równoznaczny z zamieszkiwaniem w określonym lokalu"
- [II SA/Wa 107/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-sa-wa-107-24/uchylenie-odmowy-pomocy-mieszkaniowej-osobie-bezdomnej-545658) — Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie — wyrok z 2024-03-26
- [II SA/Gd 597/25](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-sa-gd-597-25/oplaty-za-dom-pomocy-spolecznej-sprzedaz-nieruchomosci-3049708) — Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku — wyrok z 2025-12-04
  > „Dochodem jednorazowym, rozliczanym w sposób określony art. 8 ust. 11 u.p.s. może być zatem dochód uzyskany ze sprzedaży składników majątku strony"
- [II SA/Gl 1690/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-sa-gl-1690-22/odplatnosc-za-pobyt-w-dps-rozliczenie-dochodu-ze-sprzedazy-nieruchomosci-615137) — Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach — wyrok z 2023-04-12
  > „ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje wyjątków od zasad ustalenia dochodu, nawet jeżeli strona w rzeczywistości nie dysponuje już tym dochodem"
- [I OSK 3066/13](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-osk-3066-13/odplatnosc-za-pobyt-w-dps-dochody-jednorazowe-2606012) — Naczelny Sąd Administracyjny — wyrok z 2015-05-29
  > „pkt 1 u.p.s. zwrot "miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym" wskazuje, że chodzi tu o podatek zapłacony, a nie o p"
- [I OW 231/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-ow-231-23/wskazanie-organu-wlasciwego-dom-pomocy-spolecznej-bezdomnosc-313089) — Naczelny Sąd Administracyjny — wyrok z 2024-02-27
  > „Samo zameldowanie, będące instytucją prawa administracyjnego, nie przesądza o zamieszkaniu w rozumieniu prawa cywilnego"

## Przepisy

- [art. 101 ust. 1 u.p.s.](https://lexedit.ai/przepisy/ustawa-o-pomocy-spoecznej/art-101) — Ustawa o pomocy społecznej
- [art. 25 k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-25) — Kodeks cywilny
- [art. 101 ust. 2 u.p.s.](https://lexedit.ai/przepisy/ustawa-o-pomocy-spoecznej/art-101) — Ustawa o pomocy społecznej
- [art. 6 pkt 8 u.p.s.](https://lexedit.ai/przepisy/ustawa-o-pomocy-spoecznej/art-6) — Ustawa o pomocy społecznej
- [art. 54 ust. 1 u.p.s.](https://lexedit.ai/przepisy/ustawa-o-pomocy-spoecznej/art-54) — Ustawa o pomocy społecznej
- [art. 7 k.p.a.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-administracyjnego/art-7) — Kodeks postępowania administracyjnego
- [art. 77 § 1 k.p.a.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-administracyjnego/art-77) — Kodeks postępowania administracyjnego
- [art. 8 ust. 11 u.p.s.](https://lexedit.ai/przepisy/ustawa-o-pomocy-spoecznej/art-8) — Ustawa o pomocy społecznej

---

**Lexedit** — agent AI do researchu prawnego po polskim prawie: 1,4 mln orzeczeń (SN, NSA, WSA, sądy apelacyjne), 100 tys. aktów prawnych z wersjami historycznymi. Każde cytowanie w memo jest klikalne i weryfikowane względem treści źródła. Wypróbuj: https://lexedit.ai/research

Więcej odpowiedzi: https://lexedit.ai/odpowiedzi · Indeks dla agentów AI: https://lexedit.ai/llms.txt