# Kiedy wszczęcie postępowania karnoskarbowego nie zawiesza biegu przedawnienia VAT (art. 70 § 6 pkt 1 o.p.)?

*Data publikacji: 2026-05-31 · zweryfikowano: 2026-06-01 · Wersja HTML: https://lexedit.ai/odpowiedzi/ga-przedawnienie-podatku-vat-instrumentalne-wszczecie-postepowania*

## Krótka odpowiedź (TL;DR)

Zgodnie z uchwałą NSA I FPS 1/21 z 24 maja 2021 r., jeśli organ podatkowy wszczyna postępowanie karnoskarbowe wyłącznie w celu zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego — a nie dla realizacji celów tego postępowania — takie działanie ma charakter instrumentalny i nie wywołuje skutku w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia na podstawie [art. 70 § 6 pkt 1 o.p.](https://lexedit.ai/przepisy/ordynacja-podatkowa/art-70). Linia orzecznicza NSA jest obecnie ugruntowana: sądy badają całokształt okoliczności, w tym aktywność organu w postępowaniu karnym, chronologię zdarzeń oraz czas trwania zawieszenia.

## 1. Czym jest instrumentalne wszczęcie postępowania karnoskarbowego?

Instrumentalne wszczęcie postępowania karnoskarbowego to sytuacja, w której organ podatkowy wykorzystuje instytucję postępowania karnego skarbowego nie dla ścigania przestępstwa, lecz wyłącznie dla zatrzymania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. NSA w uchwale I FPS 1/21 potwierdził, że ocena przesłanek zastosowania [art. 70 § 6 pkt 1 o.p.](https://lexedit.ai/przepisy/ordynacja-podatkowa/art-70) mieści się w granicach sądowej kontroli legalności decyzji podatkowej. „ocena przesłanek zastosowania przez organy podatkowe przy wydawaniu decyzji podatkowej art. 70 § 6 pkt 1 w zw. z art. 70c o.p. mieści się w granicach sprawy sądowej kontroli legalności tej decyzji" ([I FSK 57/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-fsk-57-24/instrumentalne-wszczecie-postepowania-karnoskarbowego-a-przedawnienie-vat-2549649)). Sądy mają obowiązek badać, czy wszczęcie postępowania karnoskarbowego nie miało pozorowanego charakteru — „czy na tle okoliczności danej sprawy podatkowej, związanych z bytem zobowiązania podatkowego, wszczęcie postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe nie miało pozorowanego charakteru i nie służyło jedynie wstrzymaniu biegu terminu przedawnienia" ([I FSK 2004/21](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-fsk-2004-21/uchylenie-wyroku-przedawnienie-vat-postepowanie-karnoskarbowe-2645972)).

## 2. Kryteria oceny instrumentalności — co badają sądy?

NSA wskazuje szereg przesłanek pozwalających ustalić instrumentalny charakter wszczęcia postępowania karnoskarbowego. Kluczowe znaczenie ma: (1) brak realnej aktywności organu w postępowaniu karnym, (2) długotrwałe zawieszenie tego postępowania, (3) wszczęcie tuż przed upływem terminu przedawnienia, (4) brak wystarczającego materiału dowodowego na dzień wszczęcia. W sprawie „organ dochodzeniowy nie podjął żadnych czynności procesowych mających zrealizować cele postępowania karnego-skarbowego" ([I FSK 1301/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-fsk-1301-24/przedawnienie-vat-instrumentalne-postepowanie-karnoskarbowe-2199711)). Z kolei w „organ skorzystał z możliwości wszczęcia postępowania karnego skarbowego w sposób instrumentalny, kierując się potrzebą wydłużenia terminu przedawnienia" ([II FSK 237/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-fsk-237-24/instrumentalne-wszczecie-postepowania-karnego-skarbowego-a-przedawnienie-podatku-2235554)) — sąd podkreślił, że aktywność organu sprowadzała się do pozyskania materiału z postępowania podatkowego, a dochodzenie zawieszono po zaledwie kilku miesiącach na ponad cztery lata.

## 3. Długotrwałe zawieszenie postępowania karnoskarbowego

Jednym z najsilniejszych sygnałów instrumentalności jest wieloletnie zawieszenie postępowania karnoskarbowego bez uzasadnienia. W [I FSK 2181/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-fsk-2181-23/instrumentalne-wszczecie-postepowania-karnoskarbowego-a-przedawnienie-vat-2186891) NSA uchylił wyrok WSA i decyzję organu, stwierdzając, że „zawieszenie postępowania na podstawie art.114a k.k.s. nie może być wykorzystywane do rozciągania ustawowych terminów przedawnienia" ([I FSK 2181/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-fsk-2181-23/instrumentalne-wszczecie-postepowania-karnoskarbowego-a-przedawnienie-vat-2186891)). Podobnie w [I FSK 2116/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-fsk-2116-23/instrumentalne-wszczecie-postepowania-karnoskarbowego-a-przedawnienie-vat-2195108) sąd wskazał na brak aktywności organu w postępowaniu karnoskarbowym przez około 8 lat oraz dwukrotne zawieszenie postępowania, co potwierdziło instrumentalny charakter działań. „wszczęcie postępowania karno-skarbowego należało uznać jego wszczęcie tylko po to, aby przerwać bieg terminu przedawnienia, bez woli realizacji celów postępowania karnego" ([II FSK 916/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-fsk-916-22/instrumentalne-wszczecie-postepowania-karnego-skarbowego-a-przedawnienie-podatku-1911370)).

## 4. Sam moment wszczęcia bliski dacie przedawnienia nie przesądza

NSA konsekwentnie podkreśla, że sam fakt wszczęcia postępowania karnoskarbowego tuż przed upływem terminu przedawnienia nie jest wystarczający do uznania instrumentalności. W [I FSK 274/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-fsk-274-24/uchylenie-wyroku-wsa-podatek-vat-przedawnienie-karnoskarbowe-2751734) sąd wskazał, że „sam moment wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe bliski dacie przedawnienia zobowiązania podatkowego nie może być wystarczającym powodem do twierdzenia o instrumentalności" ([I FSK 274/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-fsk-274-24/uchylenie-wyroku-wsa-podatek-vat-przedawnienie-karnoskarbowe-2751734)). Podobnie w [I FSK 57/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-fsk-57-24/instrumentalne-wszczecie-postepowania-karnoskarbowego-a-przedawnienie-vat-2549649) NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że postępowanie wszczęte na ponad 7 miesięcy przed upływem terminu przedawnienia i uzasadnione zebranymi dowodami nie miało charakteru instrumentalnego. Kluczowa jest analiza całokształtu okoliczności, nie tylko chronologii.

## 5. Umorzenie postępowania karnoskarbowego a instrumentalność

Umorzenie postępowania karnoskarbowego z powodu braku znamion czynu zabronionego może stanowić przesłankę bezskuteczności zawieszenia biegu terminu przedawnienia, ale nie jest samoistnie decydujące. W [I FSK 1078/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-fsk-1078-24/przedawnienie-zobowiazania-podatkowego-umorzenie-postepowania-karnego-1545923) NSA orzekł, że „umorzenie postępowania karnego skarbowego z powodu stwierdzenia braku znamion czynu zabronionego, może stanowić przesłankę bezskuteczności zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego jako konsekwencja instrumentalnego wszczęcia postępowania" ([I FSK 1078/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-fsk-1078-24/przedawnienie-zobowiazania-podatkowego-umorzenie-postepowania-karnego-1545923)) — o ile oceniana jest w świetle całokształtu okoliczności sprawy. Sąd dodał, że sąd administracyjny nie jest związany oceną prawną z postanowienia o umorzeniu, ponieważ na podstawie [art. 11 p.p.s.a.](https://lexedit.ai/przepisy/prawo-o-postepowaniu-przed-sadami-administracyjnymi/art-11) wiążą go jedynie ustalenia prawomocnego wyroku skazującego.

## 6. Obowiązek uzasadnienia przez organ — zasada zaufania

NSA wielokrotnie podkreśla, że w przypadkach wątpliwych — zwłaszcza gdy moment wszczęcia postępowania karnoskarbowego jest bliski dacie przedawnienia — organ ma obowiązek wykazać w uzasadnieniu decyzji, że wszczęcie nie miało charakteru instrumentalnego. Naruszenie tej zasady stanowi uchybienie [art. 121 § 1 o.p.](https://lexedit.ai/przepisy/ordynacja-podatkowa/art-121) (zasada zaufania do organów podatkowych). W [I FSK 1867/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-fsk-1867-22/przedawnienie-podatku-vat-instrumentalne-postepowanie-karnoskarbowe-2071778) NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że „tzw. instrumentalne wszczęcie postępowania karnego lub karnoskarbowego nie wywołuje skutku zawieszenia biegu terminu przedawnienia" ([I FSK 1867/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-fsk-1867-22/przedawnienie-podatku-vat-instrumentalne-postepowanie-karnoskarbowe-2071778)) i sąd pierwszej instancji powinien samodzielnie ocenić instrumentalność na podstawie akt sprawy. „nadużycie prawa przez organ podatkowy w kontekście zastosowania art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej wyraża się wszczęciem postępowania w sprawie karnej skarbowej, motywowanym nie względami prawa karnego skarbowego, ale chęcią doprowadzenia do zawieszenia biegu terminu przedawnienia" ([I FSK 2004/21](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-fsk-2004-21/uchylenie-wyroku-przedawnienie-vat-postepowanie-karnoskarbowe-2645972)).

## Źródła

**Orzeczenia:** I FPS 1/21 (NSA, 24.05.2021) · I FSK 1301/24 (NSA, 19.12.2024) · I FSK 2116/23 (NSA, 20.02.2024) · I FSK 2181/23 (NSA, 07.05.2024) · I FSK 1078/24 (NSA, 14.04.2025) · I FSK 57/24 (NSA, 12.03.2024) · I FSK 274/24 (NSA, 14.05.2024) · I FSK 2004/21 (NSA, 08.04.2025) · I FSK 1867/22 (NSA, 22.05.2024) · II FSK 916/22 (NSA, 19.03.2025) · II FSK 237/24 (NSA, 04.07.2024)

**Przepisy:** [art. 70 § 6 pkt 1 o.p.](https://lexedit.ai/przepisy/ordynacja-podatkowa/art-70) · [art. 70 § 1 o.p.](https://lexedit.ai/przepisy/ordynacja-podatkowa/art-70) · [art. 70c o.p.](https://lexedit.ai/przepisy/ordynacja-podatkowa/art-70c) · [art. 121 § 1 o.p.](https://lexedit.ai/przepisy/ordynacja-podatkowa/art-121) · [art. 11 p.p.s.a.](https://lexedit.ai/przepisy/prawo-o-postepowaniu-przed-sadami-administracyjnymi/art-11) · [art. 114a k.k.s.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny-skarbowy/art-114a)

## Źródła (orzeczenia)

- [I FSK 57/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-fsk-57-24/instrumentalne-wszczecie-postepowania-karnoskarbowego-a-przedawnienie-vat-2549649) — Naczelny Sąd Administracyjny — wyrok z 2024-03-12
  > „ocena przesłanek zastosowania przez organy podatkowe przy wydawaniu decyzji podatkowej art. 70 § 6 pkt 1 w zw. z art. 70c o.p. mieści się w granicach sprawy sądowej kontroli legalności tej decyzji"
- [I FSK 2004/21](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-fsk-2004-21/uchylenie-wyroku-przedawnienie-vat-postepowanie-karnoskarbowe-2645972) — Naczelny Sąd Administracyjny — wyrok z 2025-04-08
  > „czy na tle okoliczności danej sprawy podatkowej, związanych z bytem zobowiązania podatkowego, wszczęcie postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe nie miało pozorowanego charakteru i nie służyło jedynie wstrzymaniu biegu terminu przedawnienia"
- [I FSK 1301/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-fsk-1301-24/przedawnienie-vat-instrumentalne-postepowanie-karnoskarbowe-2199711) — Naczelny Sąd Administracyjny — wyrok z 2024-12-19
  > „organ dochodzeniowy nie podjął żadnych czynności procesowych mających zrealizować cele postępowania karnego-skarbowego"
- [II FSK 237/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-fsk-237-24/instrumentalne-wszczecie-postepowania-karnego-skarbowego-a-przedawnienie-podatku-2235554) — Naczelny Sąd Administracyjny — wyrok z 2024-07-04
  > „organ skorzystał z możliwości wszczęcia postępowania karnego skarbowego w sposób instrumentalny, kierując się potrzebą wydłużenia terminu przedawnienia"
- [I FSK 2181/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-fsk-2181-23/instrumentalne-wszczecie-postepowania-karnoskarbowego-a-przedawnienie-vat-2186891) — Naczelny Sąd Administracyjny — wyrok z 2024-05-07
  > „Zawieszenie postępowania na podstawie art.114a k.k.s. nie może być wykorzystywane do "rozciągania" ustawowych terminów przedawnienia"
- [I FSK 2116/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-fsk-2116-23/instrumentalne-wszczecie-postepowania-karnoskarbowego-a-przedawnienie-vat-2195108) — Naczelny Sąd Administracyjny — wyrok z 2024-02-20
- [II FSK 916/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-fsk-916-22/instrumentalne-wszczecie-postepowania-karnego-skarbowego-a-przedawnienie-podatku-1911370) — Naczelny Sąd Administracyjny — wyrok z 2025-03-19
  > „wszczęcie postępowania karno- skarbowego wobec Skarżącej było instrumentalne. Zdaniem Sądu zawiadomienie o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia dokonane przez Naczelni"
- [I FSK 274/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-fsk-274-24/uchylenie-wyroku-wsa-podatek-vat-przedawnienie-karnoskarbowe-2751734) — Naczelny Sąd Administracyjny — wyrok z 2024-05-14
  > „Sam moment wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe bliski dacie przedawnienia zobowiązania podatkowego (niespełna 6 miesięcy przed upływem terminu przedawnienia) nie może być wystarczającym powodem do twierdzenia o instrumentalności"
- [I FSK 1078/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-fsk-1078-24/przedawnienie-zobowiazania-podatkowego-umorzenie-postepowania-karnego-1545923) — Naczelny Sąd Administracyjny — wyrok z 2025-04-14
  > „Umorzenie postępowania karnego skarbowego z powodu stwierdzenia braku znamion czynu zabronionego, może stanowić przesłankę bezskuteczności zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, o którym mowa w art. 70 § 6 pkt 1 o.p. w związku z art. 70c o.p., ze skutkiem ex tunc, jako konsekwencja instrumentalnego wszczęcia postępowania"
- [I FSK 1867/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-fsk-1867-22/przedawnienie-podatku-vat-instrumentalne-postepowanie-karnoskarbowe-2071778) — Naczelny Sąd Administracyjny — wyrok z 2024-05-22
  > „tzw. instrumentalne wszczęcie postępowania karnego lub karnoskarbowego nie wywołuje skutku zawieszenia biegu terminu przedawnienia"

## Przepisy

- [art. 70 § 6 pkt 1 o.p.](https://lexedit.ai/przepisy/ordynacja-podatkowa/art-70) — Ordynacja podatkowa
- [art. 11 p.p.s.a.](https://lexedit.ai/przepisy/prawo-o-postepowaniu-przed-sadami-administracyjnymi/art-11) — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
- [art. 121 § 1 o.p.](https://lexedit.ai/przepisy/ordynacja-podatkowa/art-121) — Ordynacja podatkowa
- [art. 70 § 1 o.p.](https://lexedit.ai/przepisy/ordynacja-podatkowa/art-70) — Ordynacja podatkowa
- [art. 70c o.p.](https://lexedit.ai/przepisy/ordynacja-podatkowa/art-70c) — Ordynacja podatkowa
- [art. 114a k.k.s.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny-skarbowy/art-114a) — Kodeks karny skarbowy

---

**Lexedit** — agent AI do researchu prawnego po polskim prawie: 1,4 mln orzeczeń (SN, NSA, WSA, sądy apelacyjne), 100 tys. aktów prawnych z wersjami historycznymi. Każde cytowanie w memo jest klikalne i weryfikowane względem treści źródła. Wypróbuj: https://lexedit.ai/research

Więcej odpowiedzi: https://lexedit.ai/odpowiedzi · Indeks dla agentów AI: https://lexedit.ai/llms.txt