Krótka odpowiedź (TL;DR)
Organ administracji odmówi wszczęcia postępowania w sprawie anulowania zameldowania, gdy wnioskodawca nie wykaże interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a.. Właściciel czy współwłaściciel lokalu nie jest stroną postępowania meldunkowego, ponieważ zameldowanie ma charakter wyłącznie ewidencyjny i nie rodzi ani nie pozbawia praw do lokalu. Spory o prawo do lokalu należą do sądów powszechnych.
1. Kiedy organ odmawia wszczęcia postępowania o anulowanie zameldowania?
Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a. organ wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie wniesiono przez osobę niebędącą stroną. NSA podkreślił, że „odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego następuje wówczas, gdy brak interesu prawnego wnioskodawcy jest oczywisty" „odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego następuje wówczas, gdy brak interesu prawnego wnioskodawcy jest oczywisty" → II OSK 1088/23. WSA w Krakowie potwierdził, że „rejestracja zameldowania nie jest źródłem jakichkolwiek praw majątkowych, w tym do własności lokalu" „Rejestracja zameldowania nie jest źródłem jakichkolwiek praw majątkowych, w tym do własności lokalu" → III SA/Kr 234/22. Analogicznie orzekł WSA w tej samej dacie: „Ewidencja ludności nie odzwierciedla stanu prawnego lokalu, a jedynie fakt przebywania w nim danej osoby" → III SA/Kr 233/22.
2. Dlaczego właściciel/współwłaściciel nie ma interesu prawnego w sprawie o wymeldowanie?
Linia orzecznicza NSA jest ugruntowana: właściciel nieruchomości ma w postępowaniu meldunkowym jedynie interes faktyczny, nie prawny. NSA orzekł, że „właściciel lokalu nie ma w sprawie o wymeldowanie interesu prawnego /nie może być uznawany za stronę/, skoro jego oświadczenie stanowi jedynie środek dowodowy" „właściciel lokalu nie ma w sprawie o wymeldowanie interesu prawnego /nie może być uznawany za stronę/" → II OSK 1730/07. W innym wyroku NSA dodał: „Podmiotem mającym w sprawie zakończonej taką decyzją interes prawny, czyli stroną w rozumieniu art. 28 kpa, jest osoba, co do wymeldowania której z danego lokalu toczy się postępowanie" „Podmiotem mającym w sprawie zakończonej taką decyzją interes prawny, czyli stroną w rozumieniu art. 28 kpa, jest osoba, co do wymeldowania której z danego lokalu toczy się postępowanie" → II OSK 1681/07. Potwierdził to również wyrok II OSK 1680/07, gdzie NSA stwierdził, że „właściciel dla ochrony swoich prywatnych interesów prawnych ma drogę postępowania cywilnego" „właściciel dla ochrony swoich prywatnych interesów prawnych ma drogę postępowania cywilnego" → II OSK 1680/07.
3. Jaki jest charakter prawny zameldowania i dlaczego to ma znaczenie?
Zameldowanie jest aktem rejestracji o charakterze ewidencyjnym, a nie konstytutywnym. NSA konsekwentnie orzeka, że „ewidencja ludności jest rejestracją stanu faktycznego i nie stanowi formy kontroli legalności zamieszkania i pobytu, czyli posiadania prawa do korzystania z lokalu" „ewidencja ludności jest rejestracją stanu faktycznego i nie stanowi formy kontroli legalności zamieszkania i pobytu" → II OSK 1758/07. WSA w Krakowie odwołał się do wyroku TK (K 20/01), stwierdzając: „organ meldunkowy nie bada czy osoba dokonująca zameldowania posiada uprawnienia do lokalu, bada tylko fakt faktycznego zamieszkiwania w nim tej osoby" „organ meldunkowy nie bada czy osoba dokonująca zameldowania posiada uprawnienia do lokalu, bada tylko fakt faktycznego zamieszkiwania" → II SA/Kr 223/03.
4. Interes prawny vs interes faktyczny – kluczowe rozróżnienie
Stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. jest tylko ten, czyjego interesu prawnego dotyczy postępowanie. WSA we Wrocławiu wyjaśnił: „Chodzi tu zatem nie o interes faktyczny, dający się nawet racjonalnie uzasadnić, ale o interes prawny, to jest taki, który wynika z określonego przepisu prawnego, odnoszącego się wprost do sytuacji danego podmiotu" „Chodzi tu zatem nie o interes faktyczny, dający się nawet racjonalnie uzasadnić, ale o interes prawny, to jest taki, który wynika z określonego przepisu prawnego" → II SA/Wr 1099/01. NSA dodał, że „interes prawny musi być realny. Interes musi rzeczywiście istnieć w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego, nie może być to interes tylko przewidywany w przyszłości ani hipotetyczny" „interes prawny musi być realny. Interes musi rzeczywiście istnieć w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego" → II OSK 1088/23.
5. Co, gdy wnioskodawca zbył lokal w trakcie postępowania?
Zbycie lokalu przez wnioskodawcę powoduje utratę interesu prawnego, ale organ musi zbadać, czy nabywca wstąpił w prawa strony. WSA w Gliwicach uchylił decyzję o umorzeniu, ponieważ organ odwoławczy nie wyjaśnił wystarczająco, czy nabywca lokalu wstąpił w prawa strony II SA/Ka 1986/02. Z kolei WSA w Bydgoszczy podkreślił, że umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego jest niezasadne, gdy strony mają sprzeczne interesy i sprawa wymaga rozstrzygnięcia co do istoty SA/Bd 2279/03.
6. Jaką drogę ma właściciel, jeśli chce usunąć osobę z lokalu?
Właściciel powinien wnieść powództwo o eksmisję do sądu cywilnego, a nie toczyć spór w postępowaniu administracyjnym. NSA wyraźnie stwierdził, że „sprawa o uchylenie czynności materialno-technicznej zameldowania na pobyt stały nie jest więc właściwą płaszczyzną do wykazywania lub odzyskiwania praw do lokalu" „Sprawa o uchylenie czynności materialno-technicznej zameldowania na pobyt stały nie jest więc właściwą płaszczyzną do wykazywania lub odzyskiwania praw do lokalu" → II OSK 1088/23. Potwierdził to WSA w Krakowie: „Problemy skarżącego związane z zajmowaniem przez kogokolwiek lokalu (...) leżą poza kognicją sądów administracyjnych" „Problemy skarżącego związane z zajmowaniem przez kogokolwiek lokalu leżą poza kognicją sądów administracyjnych" → III SA/Kr 234/22.
Źródła:
- II OSK 1088/23 (NSA, 29.10.2025)
- III SA/Kr 234/22 (WSA Kraków, 14.07.2022)
- III SA/Kr 233/22 (WSA Kraków, 14.07.2022)
- II OSK 1758/07 (NSA, 30.12.2008)
- II OSK 1680/07 (NSA, 30.12.2008)
- II OSK 1681/07 (NSA, 30.12.2008)
- II OSK 1730/07 (NSA, 30.12.2008)
- II SA/Kr 223/03 (WSA Kraków, 06.07.2005)
- II SA/Wr 1099/01 (WSA Wrocław, 16.03.2004)
- II SA/Ka 1986/02 (WSA Gliwice, 21.07.2004)
- SA/Bd 2279/03 (WSA Bydgoszcz, 23.06.2004)
- art. 28 k.p.a., art. 61a § 1 k.p.a., art. 105 § 1 k.p.a.