TL;DR
Sądy administracyjne coraz częściej uchylają negatywne oceny wniosków o dofinansowanie z KPO i funduszy unijnych, stwierdzając naruszenie prawa przez organy oceniające. Najczęstsze wady to: błędna wykładnia kryteriów konkursowych, brak merytorycznego uzasadnienia oceny, formułowanie nowych zarzutów w procedurze odwoławczej oraz nieuprawnione zawężanie katalogu podmiotów uprawnionych do wsparcia. Wnioskodawcy skutecznie zaskarżają czynności organów przed WSA i NSA, uzyskując przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
1. Błędna wykładnia kryteriów oceny — audyt energetyczny a wniosek
Organ nie może wymagać, aby deklarowane oszczędności energii wynikały „samoistnie" z audytu energetycznego, skoro formularz wniosku przewidywał samodzielne opisanie usprawnień przez wnioskodawcę. NSA w sprawie I GSK 707/25 uchylił wyrok WSA i stwierdził naruszenie prawa, podkreślając: „Skoro w formularzu przewidziano, by wnioskodawca samodzielnie opisał usprawnienia redukujące zużycie energii, to nie można jednocześnie twierdzić, że powinny one wynikać samoistnie z audytu" → I GSK 707/25. Sąd dodał, że kwestia opłacalności kosztowej nie należała do kryteriów oceny wniosku. Podobnie w sprawie I GSK 1488/24 NSA potwierdził, że przepisy nie wykluczają wsparcia na budowę sortowni bez jednoczesnego zakupu wyposażenia: „Z obowiązujących regulacji nie wynika brak możliwości uzyskania wsparcia przedsięwzięcia polegającego na budowie budynku lub budowli bez jednoczesnego objęcia zakresem wniosku kosztów związanych z niezbędnym wyposażeniem" → I GSK 1488/24.
2. Brak merytorycznego uzasadnienia oceny — naruszenie prawa do informacji
Organ ma obowiązek merytorycznie uzasadnić wynik procedury odwoławczej — samo załączenie kart ocen ekspertów jest niewystarczające. NSA w wyroku II GSK 169/12 podkreślił: „nie może budzić wątpliwości, że celem złożenia wniosku jest uzyskanie przez wnioskodawcę środków pieniężnych, a zatem w sytuacji, gdy wnioskodawca środków pieniężnych nie otrzymał, trudno jest oceniać końcowe rozstrzygnięcie protestu, jako pozytywne załatwienie sprawy" → II GSK 169/12. Sąd uznał, że informacja o wynikach procedury odwoławczej musi zawierać wskazanie powodów, które zdecydowały o nieuwzględnieniu protestu, wraz z uzasadnieniem. Ten sam standard potwierdził WSA w sprawie V SA/Wa 3295/24, stwierdzając, że „ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo" → V SA/Wa 3295/24 i przekazując sprawę PARP do ponownego rozpatrzenia.
3. Zakaz pogarszania sytuacji wnioskodawcy w procedurze odwoławczej (reformationis in peius)
Ponowna ocena po proteście nie może prowadzić do gorszego wyniku niż przed złożeniem środka odwoławczego. NSA w sprawie II GSK 169/12 orzekł, że organ władzy publicznej powinien procedować z poszanowaniem art. 2 konstytucja: „Odwołujący się powinien pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że wniesione przez niego odwołanie, jeśli nawet nie okaże się skuteczne, spowoduje co najwyżej utrzymanie jego dotychczasowej sytuacji prawnej" → II GSK 169/12. Ponadto ponowna ocena powinna dotyczyć tylko kryteriów objętych protestem — formułowanie nowych zarzutów pozbawia stronę prawa do środków odwoławczych, co potwierdził NSA w sprawie II GSK 477/12: „Projekt podlega ponownej ocenie tylko w świetle tych kryteriów, które były objęte pozytywnie rozpatrzonym protestem" → II GSK 477/12.
4. Nieuprawnione zawężenie kręgu beneficjentów i kryteria podmiotowe
Organ nie może przez wykładnię regulaminu wyboru projektów wykluczyć podmiotów, których ustawa nie wyklucza. W sprawie I GSK 1273/25 NSA oddalił skargę kasacyjną Zarządu Województwa Małopolskiego, potwierdzając, że regulamin nie wykluczał podmiotów świadczących usługi medyczne w formach zinstytucjonalizowanych: „unormowanie to nie wyklucza podmiotów świadczących usługi medyczne w formach zinstytucjonalizowanych" → I GSK 1273/25. Z kolei WSA w sprawie V SA/WA 1635/25 stwierdził naruszenie prawa przez BGK przy ocenie wniosku o dofinansowanie, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia. W sprawie V SA/Wa 594/25 WSA uchylił negatywną ocenę projektu ze środków unijnych wydanej przez Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej, potwierdzając, że ocena naruszyła prawo i miała istotny wpływ na wynik.
5. Ciężar wypełnienia wniosku i wiarygodność danych finansowych
Choć ciężar poprawnego wypełnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy, organ nie może odmówić punktów wyłącznie na podstawie wad narzędzia oceny. NSA w sprawie I GSK 783/25 podkreślił: „Pozytywna wartość formalnych wyliczeń finansowych nie jest równoznaczna z uznaniem kryterium za spełnione, jeżeli brak jest wiarygodności i rzetelności danych" → I GSK 783/25. Jednocześnie sąd uznał, że usterka techniczna w pliku Excel nie miała istotnego wpływu na wynik oceny, a każda sprawa podlega indywidualnej ocenie. W sprawie I GSK 800/23 NSA potwierdził, że o rozdysponowaniu środków decyduje kryterium zawartych umów: „o wiążącym rozdysponowaniu środków decyduje kryterium zawartych umów o dofinansowanie" → I GSK 800/23.
6. Normatywny charakter regulaminów konkursowych
NSA w sprawie I GSK 707/25 wyraźnie podkreślił, że regulaminy konkursowe mają normatywny charakter i wiążą zarówno organ, jak i wnioskodawców: „Kontrola sądowa sprawowana wobec czynności wyboru przedsięwzięć do dofinansowania ze środków publicznych jest o tyle skomplikowana, że adekwatnym składnikiem wzorca działania organu są nie tylko przepisy ustawy, ale także postanowienia dokumentów legislacji wewnętrznej" → I GSK 707/25. Oznacza to, że organ narusza prawo nie tylko wtedy, gdy łamie ustawę, ale też gdy odchodzi od własnego regulaminu wyboru projektów. Ten standard znajduje potwierdzenie w sprawie I GSK 1/25, gdzie NSA oddalił skargę kasacyjną, ale potwierdził, że do procedury wyboru projektów stosuje się specustawę o środkach europejskich, a nie w całości art. 7 k.p.a..
Źródła: I GSK 707/25 (NSA, 4.07.2025), I GSK 783/25 (NSA, 16.07.2025), I GSK 1488/24 (NSA, 15.01.2025), I GSK 1273/25 (NSA, 7.11.2025), I GSK 800/23 (NSA, 29.09.2023), I GSK 1/25 (NSA, 20.02.2025), II GSK 169/12 (NSA, 29.02.2012), II GSK 477/12 (NSA, 25.04.2012), V SA/Wa 3295/24 (WSA Warszawa, 16.01.2025), V SA/Wa 3162/24 (WSA Warszawa, 23.01.2025), V SA/WA 1635/25 (WSA Warszawa, 4.09.2025), V SA/Wa 594/25 (WSA Warszawa, 25.03.2025). Przepisy: art. 14lza ust. 1 u.z.p.p.r., art. 30c ust. 3 u.z.p.p.r., art. 73 ust. 8 u.środki_UE, art. 200 p.p.s.a., art. 2 konstytucja, art. 7 k.p.a..