Krótka odpowiedź (TL;DR)
EUDR wymaga, aby określone towary i produkty, m.in. kawa, kakao, soja, drewno, kauczuk, bydło i palma olejowa, były wolne od wylesiania i zgodne z prawem kraju produkcji. Po zmianach z 2025 r. kluczowe obowiązki mają stosować się od 30 grudnia 2026 r., ale mapowanie dostawców i danych geolokalizacyjnych trzeba zacząć wcześniej.
1. EUDR to nie ankieta raz w roku
Należyta staranność obejmuje zebranie informacji, ocenę ryzyka i ograniczanie ryzyka. Firma musi wiedzieć, skąd pochodzi surowiec, na jakich działkach został wyprodukowany, czy nie doszło do wylesiania po dacie granicznej i czy produkcja była zgodna z lokalnym prawem. Sama deklaracja dostawcy może być za słaba.
W sprawach sankcyjnych TSUE i WSA pokazują, że kontrola powiązań w łańcuchu gospodarczym może być bardzo konkretna. W C-84/24 TSUE dopuścił zamrożenie funduszy spółki kontrolowanej przez osobę objętą sankcjami, ale z możliwością obalenia domniemania. EUDR działa inaczej, lecz podobnie wymaga dowodów, a nie wiary w deklaracje.
2. Jakie dane zbierać?
Minimum to: dostawca, kraj produkcji, opis produktu, kod CN, geolokalizacja działek, data produkcji, dokumenty legalności, ryzyko kraju, certyfikaty, wyniki audytów i dowody działań naprawczych. Dla produktów mieszanych trzeba ustalić, czy da się przypisać partie do konkretnych źródeł.
WSA w „powiązania takie mogą mieć m.in. charakter osobisty lub gospodarczy" → I SA/Wa 2528/22 wskazywał szerokie rozumienie powiązań sankcyjnych. W EUDR też nie wystarczy patrzeć na pierwszego kontrahenta; trzeba rozumieć warstwy dostaw.
3. Co zrobić z ryzykiem?
Jeżeli ryzyko jest niezerowe, firma powinna je ograniczyć: zażądać dodatkowych dokumentów, audytu, zdjęć satelitarnych, zmiany dostawcy albo rozdzielenia partii. Trzeba też zachować dowody decyzji, bo organ może pytać nie tylko "co wiedzieliście", ale też "dlaczego uznaliście, że to wystarczy".
W V SA/Wa 1589/24 sąd zakwestionował zbyt szerokie uwzględnienie pośredniego powiązania w decyzji sankcyjnej. To cenna przestroga: analiza ryzyka musi być rygorystyczna, ale nie dowolna. Powinna opierać się na jasnych kryteriach.
4. Najciekawszy take: EUDR wymusi dane przestrzenne w dziale zakupów
Zakupy będą musiały rozmawiać o geolokalizacji, satelitach, partiach i prawie kraju produkcji. To zupełnie inny poziom kontroli niż dotychczasowe certyfikaty dostawcy. Firmy, które zbudują bazę dostawców wcześniej, unikną nerwowego zbierania danych pod koniec 2026 r.
Praktyczna lista kontrolna
- ustal, które towary i kody CN w firmie mogą wpadać w zakres EUDR.
- zbieraj geolokalizację działek, dokumenty legalności i dane partii, zanim zażąda ich klient.
- wpisz do umów z dostawcami obowiązek przekazywania danych i audytu pochodzenia.
- zbuduj scoring ryzyka kraju, produktu, dostawcy, certyfikatu i braków w dokumentacji.
- zapisuj decyzje o dopuszczeniu partii, odrzuceniu albo działaniach ograniczających ryzyko.
Najczęstszy błąd
Najczęstszy błąd to zbieranie certyfikatów bez danych geolokalizacyjnych i decyzji ryzyka. EUDR wymaga dowodu konkretnego pochodzenia, a nie tylko ogólnej reputacji dostawcy.
Źródła
EUDR, rozporządzenie (UE) 2023/1115; rozporządzenie (UE) 2025/2650 przesuwające stosowanie na 30 grudnia 2026 r.; orzecznictwo sankcyjne o kontroli powiązań i dowodach.