TL;DR
Tak — roszczenie policjanta o wyrównanie ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop podlega 3-letniemu terminowi przedawnienia na podstawie art. 107 ust. 1 ustawy o Policji. Bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. W przypadku ekwiwalentu wyrównawczego po wyroku TK K 7/15 moment ten przypada na 6 listopada 2018 r., co oznacza, że termin upłynął 6 listopada 2021 r. Organ może jednak nie uwzględnić przedawnienia, gdy opóźnienie jest usprawiedliwione wyjątkowymi okolicznościami (art. 107 ust. 2), a bieg terminu przerywa każda czynność podjęta w celu dochodzenia roszczenia (art. 107 ust. 3).
1. Jaki termin przedawnienia obowiązuje roszczenia policjanta o ekwiwalent?
Zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy o Policji, roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych świadczeń oraz należności pieniężnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Przepis ten ma zastosowanie do wszystkich świadczeń pieniężnych wynikających z ustawy o Policji, w tym do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop oraz równoważnika za brak lokalu. NSA wielokrotnie potwierdzał, że przedawnienie jest instytucją prawa materialnego, która ma na celu stabilizację sytuacji prawnej obu stron stosunku prawnego. „Instytucja przedawnienia roszczeń ma na celu stabilizację sytuacji prawnej obu stron stosunku prawnego" → III OSK 5460/21. Potwierdził również, że przepis ten dotyczy również roszczeń o zwrot nienależnie pobranego równoważnika za brak lokalu — „przepis art. 107 ust. 1 ustawy o Policji, zgodnie z którym roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych świadczeń oraz należności pieniężnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne, ma zastosowanie do wszelkich świadczeń pieniężnych wynikających z ustawy" → I OSK 2871/17.
2. Od kiedy liczy się bieg przedawnienia ekwiwalentu wyrównawczego po wyroku TK?
Kluczowe zagadnienie dotyczy momentu wymagalności roszczenia o wyrównanie ekwiwalentu po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r. (K 7/15). NSA jednolicie przyjmuje, że przed wydaniem i ogłoszeniem wyroku TK policjant nie mógł skutecznie dochodzić wyrównania ekwiwalentu. Dopiero z dniem wejścia w życie wyroku TK (6 listopada 2018 r.) powstało roszczenie o wypłatę wyrównania, a tym samym rozpoczął się bieg terminu przedawnienia. „Bieg terminu przedawnienia roszczeń wynikających z wyroku TK rozpoczął się od dnia wejścia w życie tego wyroku" → III OSK 6740/21. Podobnie WSA w Warszawie potwierdził, że „Dopiero z chwilą wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, sygn. akt K 7/15, a więc z datą 06 listopada 2018 roku, roszczenie o naliczenie i wypłatę wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy stało się wymagalne w rozumieniu art. 107 ust.1 ustawy o Policji" → II SA/Wa 1688/24. Oznacza to, że 3-letni termin upłynął 6 listopada 2021 r. — kto złożył wniosek później, traci prawo do wyrównania.
3. Kiedy roszczenie faktycznie ulega przedawnieniu — przykłady z orzecznictwa
Orzecznictwo WSA potwierdza rygorystyczne stosowanie terminu. WSA w Warszawie oddalił skargę policjanta, który złożył wniosek w maju 2024 r., ponad 5 lat po dacie wymagalności — „wymagalność roszczenia skarżącego o wypłatę wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop przypada w dniu 6 listopada 2018 r., przedawnienie roszczenia z tego tytułu nastąpiło z upływem 3 lat, tj. z dniem 6 listopada 2021 r." → II SA/Wa 1688/24. Podobnie WSA w Rzeszowie uznał, że policjant, który złożył pierwszy wniosek dopiero w 2023 r., przegapił termin — „dopiero od daty publikacji wyroku TK z 30 października 2018 r. można rozważać uruchomienie ewentualnego biegu terminu przedawnienia roszczeń policjanta" → II SA/Rz 1288/24. Z kolei WSA w Warszawie w innej sprawie uznał przedawnienie, gdy wniosek złożono w styczniu 2024 r. po upływie 3 lat od wymagalności — „organ zasadnie zastosował w tej sprawie art. 107 ust. 1 ustawy o Policji, uznając, że roszczenie skarżącego uległo przedawnieniu" → II SA/Wa 1038/24.
4. Czy organ może nie uwzględnić przedawnienia?
Art. 107 ust. 2 ustawy o Policji przewiduje, że organ właściwy do rozpatrywania roszczeń może nie uwzględnić przedawnienia, jeżeli opóźnienie w dochodzeniu roszczenia jest usprawiedliwione wyjątkowymi okolicznościami. NSA potwierdził, że wydanie wyroku TK może stanowić taką okoliczność. Jednakże WSA w Warszawie doprecyzował, że wyjątkowe okoliczności muszą dotyczyć indywidualnej sprawy, a nie generalnej sytuacji wywołanej orzeczeniem TK — „Konstrukcja i przesłanki art. 107 ust. 2 ustawy z 1990 r. o Policji dotyczą konkretnych okoliczności występujących w indywidualnej sprawie i usprawiedliwiających odstępstwo od przedawnienia, a nie generalnej sytuacji wywołanej derogacją norm prawa materialnego na skutek stwierdzenia ich niekonstytucyjności przez Trybunał Konstytucyjny" → II SA/Wa 1688/24. Oznacza to, że sam fakt istnienia wyroku TK nie wystarczy — policjant musi wykazać dodatkowe, indywidualne okoliczności uzasadniające opóźnienie.
5. Co przerywa bieg przedawnienia?
Zgodnie z art. 107 ust. 3 pkt 1 ustawy o Policji, bieg przedawnienia przerywa każda czynność podjęta przed kierownikiem jednostki organizacyjnej właściwym do rozpatrywania roszczeń, zmierzająca bezpośrednio do dochodzenia lub ustalenia roszczenia. WSA w Łodzi uznał, że pisma organów Policji informujące o oczekiwaniu na nowe regulacje prawne i zapewniające o podjęciu działań po ich wejściu w życie, przerwały bieg terminu przedawnienia — „Sąd stwierdza, że pismo to podważa prawidłowość stanowiska organów, że nastąpiło przedawnienie z uwagi na to, że skarżący przez ponad 3 lata nie podejmował czynności zmierzających do uzyskania wyrównania ekwiwalentu" → III OSK 6143/21. Sąd dodał, że późniejsze powoływanie się przez organy na przedawnienie jest w takiej sytuacji nadużyciem prawa. NSA potwierdził również, że wniosek o wyrównanie złożony po wyroku TK, ale przed upływem terminu przedawnienia, skutecznie przerywa jego bieg — „wniosek skarżącego z dnia 9 listopada 2018 r. o wypłatę uzupełniającego ekwiwalentu urlopowego w związku z ww. wyrokiem TK z dnia 30 października 2018 r. przerwał bieg terminu przedawnienia roszczeń uzupełniających" → III OSK 5563/21.
6. A co z ekwiwalentem za nadgodziny i innymi świadczeniami?
Przedawnienie dotyczy nie tylko ekwiwalentu za urlop, ale również innych świadczeń pieniężnych policjanta, w tym ekwiwalentu za nadgodziny. NSA w sprawie dotyczącej ekwiwalentu za nadgodziny z lat 2000–2007 potwierdził, że wyrok TK K 1/08 zniósł jedynie ograniczenie czasowe dochodzenia ekwiwalentu do trzech lat, ale nie zniósł samego przedawnienia — „rozważenie kwestii przedawnienia wyprzedza rozpoznanie merytoryczne zasadności roszczeń" → III OSK 1507/24. Jeśli chodzi o równoważnik za brak lokalu, NSA ustalił, że wymagalność roszczenia o zwrot nienależnie pobranego świadczenia powstaje dopiero z dniem uprawomocnienia się decyzji stwierdzającej wygaśnięcie prawa do równoważnika — „w przypadku żądania przez organ Policji zwrotu nienależnie wypłaconego funkcjonariuszowi równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego wymagalność powstaje wówczas, gdy prawomocnie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego decyzja przyznająca to świadczenie" → I OSK 2871/17.
Źródła:
- III OSK 6228/21 (NSA, 15.04.2025)
- III OSK 6740/21 (NSA, 10.01.2024)
- III OSK 5460/21 (NSA, 14.10.2022)
- III OSK 5563/21 (NSA, 08.11.2023)
- III OSK 6143/21 (WSA Łódź, 13.02.2025)
- III OSK 1507/24 (NSA, 26.06.2025)
- I OSK 2871/17 (NSA, 30.08.2019)
- II SA/Wa 1688/24 (WSA Warszawa, 22.04.2025)
- II SA/Rz 1288/24 (WSA Rzeszów, 15.01.2025)
- II SA/Wa 1038/24 (WSA Warszawa, 15.01.2025)
- art. 107 ust. 1–3 ustawy o Policji