Krótka odpowiedź (TL;DR)
Policjant może domagać się wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy za każdy okres służby, w którym naliczono go według niekonstytucyjnego przelicznika 1/30 — również za lata sprzed wyroku TK z 6 listopada 2018 r. Roszczenie o wyrównanie przedawnia się z upływem 3 lat od dnia wejścia w życie wyroku TK (art. 107 ust. 1 ustawy o Policji z 1990 r.), czyli co do zasady od 6 listopada 2018 r. Działania organów Policji mogą jednak przerwać bieg przedawnienia lub uzasadnić odstąpienie od niego.
Czy wyrównanie ekwiwalentu przysługuje również za okres sprzed wyroku TK?
Tak. NSA wielokrotnie potwierdził, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r. (sygn. K 7/15), uznający przelicznik 1/30 za niezgodny z Konstytucją, ma skutek retroaktywny. Przepisy przejściowe (art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach z 14 sierpnia 2020 r.) należy interpretować prokonstytucyjnie — nie mogą one ograniczać skutków orzeczenia TK. „nie do zaakceptowania jest dokonana przez organy Policji literalna wykładnia art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach" → III OSK 1969/22. NSA podkreślił, że „nie można modyfikować momentu ani skutku czasowego derogacji trybunalskiej" → III OSK 1543/22. W konsekwencji ekwiwalent za okres przed 6 listopada 2018 r. należy przeliczyć według współczynnika 1/21 i wypłacić różnicę.
Od kiedy liczy się termin przedawnienia roszczenia o wyrównanie?
Zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy o Policji roszczenia z tytułu uposażenia i świadczeń przedawniają się z upływem 3 lat od dnia wymagalności. NSA uznał, że roszczenie o wyrównanie ekwiwalentu stało się wymagalne dopiero z dniem wejścia w życie wyroku TK — 6 listopada 2018 r. „Bieg terminu przedawnienia roszczeń wynikających z wyroku TK rozpoczął się od dnia wejścia w życie tego wyroku" → III OSK 6740/21. Podobnie w sprawie III OSK 556/22, co oznacza, że 3-letni termin upływa co do zasady 6 listopada 2021 r.
Czy przedawnienie może zostać przełamane lub nie uwzględnione?
Tak, w dwóch sytuacjach. Po pierwsze, art. 107 ust. 2 ustawy o Policji pozwala organowi nie uwzględnić przedawnienia, gdy opóźnienie jest usprawiedliwione wyjątkowymi okolicznościami. Po drugie, bieg przedawnienia może zostać przerwany przez działania organu. WSA w Łodzi orzekł, że „to organ bezpośrednio przyczynił się do tego, że skarżący nie dochodził swoich praw" → III OSK 6143/21 — pisma informujące o oczekiwaniu na nowe regulacje i zapewnienia o braku konieczności ponownego składania wniosku stanowiły nadużycie prawa ze strony organu. Z kolei „przez instytucję przedawnienia nie można unicestwiać uprawnienia jednostki do przywrócenia stanu konstytucyjności" → II SA/GO 744/21 — przedawnienie nie może blokować realizacji praw wynikających z wyroku TK.
Co jeśli wniosek o wyrównanie złożono po upływie 3 lat?
Jeśli policjant nie wykonał żadnej czynności w celu dochodzenia roszczenia przez ponad 3 lata od 6 listopada 2018 r., a organy nie podejmowały działań przerwałowych, roszczenie może zostać uznane za przedawnione. „Wymagalność roszczenia skarżącego o wypłatę wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop przypada w dniu 6 listopada 2018 r." → II SA/Wa 1688/24 — sąd oddalił skargę policjanta, który złożył wniosek dopiero w maju 2024 r. Wyrok TK i trudności interpretacyjne nie stanowią samodzielnie wyjątkowych okoliczności w rozumieniu art. 107 ust. 2 ustawy o Policji.
Czy prawo do wyrównania dotyczy również policjantów zwolnionych wiele lat przed wyrokiem TK?
Tak. NSA potwierdził, że nawet policjant zwolniony ze służby w 2010 r. ma prawo do wyrównania ekwiwalentu. III OSK 201/22. Podobnie „nie można przyjąć, aby art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej stanowił przeszkodę do stosowania art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu zgodnym z art. 66 ust. 2 Konstytucji RP" → III OSK 7710/21. Kluczowy jest moment wymagalności roszczenia, a nie data zwolnienia ze służby.
Jak obliczyć kwotę wyrównania?
Ekwiwalent za każdy dzień niewykorzystanego urlopu należy przeliczyć według współczynnika 1/21 (zamiast niekonstytucyjnego 1/30). Różnica między kwotą należną a kwotą wypłaconą stanowi wyrównanie. „ekwiwalent pieniężny za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego jest 'zastępczą formą' wykorzystania urlopu" → III OSK 6421/21 — NSA podkreślił, że należność za jeden dzień urlopu według stawki 1/30 nie może być uznana za rekompensatę ekwiwalentną.
Źródła:
- Wyrok TK z 30.10.2018 r., sygn. K 7/15
- Art. 107 ust. 1 i 2 oraz art. 115a ustawy o Policji *(nie zweryfikowano — ustawa poza bazą zindeksowanych aktów)*
- Art. 9 ust. 1 ustawy z 14.08.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych
- III OSK 1969/22 (NSA, 11.06.2024)
- III OSK 1543/22 (NSA, 15.05.2024)
- III OSK 6740/21 (NSA, 10.01.2024)
- III OSK 556/22 (NSA, 21.02.2024)
- III OSK 6143/21 (WSA Łódź, 18.12.2024)
- II SA/GO 744/21 (WSA Gorzów Wlkp., 14.10.2021)
- II SA/Wa 1688/24 (WSA Warszawa, 22.04.2025)
- III OSK 201/22 (NSA, 09.02.2024)
- III OSK 7710/21 (NSA, 09.02.2024)
- III OSK 6421/21 (NSA, 26.01.2024)