TL;DR
Policjantom zwolnionym ze służby przed 6 listopada 2018 r. przysługuje wyrównanie ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, obliczone według przelicznika 1/21 (wynagrodzenie za dzień roboczy), a nie zaniżonego 1/30. NSA konsekwentnie potwierdza, że przepisy przejściowe ustawy z 14 sierpnia 2020 r. nie mogą ograniczać skutków wyroku TK K 7/15, a organy Policji mają obowiązek wypłacić różnicę.
1. Dlaczego przelicznik 1/30 był niekonstytucyjny?
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 30 października 2018 r. (K 7/15) orzekł, że przepis ustawy o Policji określający ekwiwalent w wysokości 1/30 miesięcznego uposażenia jest niezgodny z art. 66 ust. 2 konstytucja w zw. z art. 31 ust. 3 konstytucja. TK wskazał, że świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest wynagrodzenie za jeden dzień roboczy, co odpowiada przelicznikowi 1/21. WSA w Krakowie podkreślił, że „świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest wynagrodzenie za jeden dzień roboczy" → III SA/Kr 1456/21, a prawo do urlopu jest gwarantowane bezwarunkowo przez Konstytucję. NSA potwierdził, że „Przyjęcie zaś jako prawidłowej, zastosowanej przez organ, wykładni wskazanych regulacji oznaczałoby dopuszczenie możliwości ograniczenia zakresu zastosowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego" → III OSK 7277/21.
2. Czy przepisy przejściowe z 2020 r. blokują wyrównanie?
Ustawa z 14 sierpnia 2020 r. (art. 9 ust. 1) wprowadziła przepis przejściowy, który zdawał się nakazywać stosowanie zasad z przed 6 listopada 2018 r. do urlopów nabytych przed tą datą – czyli zaniżonego przelicznika 1/30. NSA jednolicie orzeka, że przepis ten nie może stanowić przeszkody do wyrównania. W wyroku „nie można przyjąć, aby art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej stanowił przeszkodę do stosowania art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 października 2020 r." → III OSK 7340/21 Podobnie III OSK 7341/21 potwierdza, że nowelizacja nie wyklucza prawa do wyrównania ekwiwalentu, nawet jeśli urlop dotyczył okresu sprzed daty nowelizacji.
3. Jak NSA interpretuje pojęcie „zasady ustalania ekwiwalentu"?
Kluczowa wykładnia NSA sprowadza się do rozróżnienia między „zasadami ustalania ekwiwalentu" a „wysokością współczynnika". NSA wskazuje, że art. 9 ust. 1 odnosi się do zasad kształtujących prawo do urlopu i ekwiwalentu (normy in genere), a nie do sposobu obliczania jego wysokości. „przepis ten w istocie nie odnosi się do 'wysokości ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu' (...) Odnosi się on wyłącznie do 'zasad ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy'" → III OSK 6364/21. Tę samą linię potwierdza III OSK 5348/21, gdzie NSA wyjaśnił, że należy stosować zasady obowiązujące w chwili zwolnienia, ale przy zastosowaniu nowego brzmienia przepisu o ekwiwalencie.
4. Czy policjant zwolniony wiele lat przed wyrokiem TK też ma prawo do wyrównania?
Tak – NSA konsekwentnie potwierdza, że data zwolnienia ze służby nie pozbawia prawa do wyrównania. Nawet policjant zwolniony w 2007 r. może dochodzić wyrównania. III OSK 7325/21. III OSK 6798/21 potwierdza, że funkcjonariuszowi należy się wyrównanie obliczone według zasad sprzed nowelizacji, ale z zastosowaniem współczynnika 1/21. III OSK 2529/22 dodaje, że zasady ustalania ekwiwalentu powinny być stosowane zgodnie z prawem obowiązującym w momencie odejścia ze służby, ale z uwzględnieniem aktualnego brzmienia przepisów.
5. Czy uzasadnienie WSA o „wtórnej niekonstytucyjności" jest prawidłowe?
NSA wielokrotnie koryguje uzasadnienia WSA, które opierają rozstrzygnięcie na tezie o wtórnej niekonstytucyjności art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej. NSA uznaje, że „stanowisko Sądu pierwszej instancji o wtórnej niekonstytucyjności części regulacji zawartej w art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej nie jest prawidłowe, tym niemniej wyrok pomimo błędnego w tym zakresie uzasadnienia odpowiada prawu" → III OSK 5265/21. To powtarzający się motyw – NSA odrzuca argumentację o wtórnej niekonstytucyjności, ale potwierdza słuszność samego rozstrzygnięcia na podstawie własnej, odmiennej wykładni art. 9 ust. 1.
6. Od kiedy biegnie termin przedawnienia roszczenia?
NSA wskazał, że roszczenie o wyrównanie staje się wymagalne dopiero z chwilą wejścia w życie wyroku TK, a nie z daty zwolnienia ze służby. III OSK 5265/21 potwierdza, że przed wydaniem wyroku TK policjant nie mógł skutecznie dochodzić wyrównania, a termin przedawnienia biegnie od daty publikacji orzeczenia TK (6 listopada 2018 r.). Ponadto NSA w III OSK 6364/21 zwrócił uwagę, że stwierdzenie niekonstytucyjności normy prawnej stanowi wyjątkową okoliczność w rozumieniu przepisów ustawy o Policji, uprawniającą do nieuwzględnienia trzyletniego okresu przedawnienia.
Źródła: III OSK 6364/21 (NSA, 9.1.2024), III OSK 5348/21 (NSA, 11.10.2023), III OSK 5265/21 (NSA, 13.9.2023), III OSK 7340/21 (NSA, 8.3.2024), III OSK 7341/21 (NSA, 8.3.2024), III OSK 7277/21 (NSA, 17.1.2024), III OSK 7325/21 (NSA, 3.7.2025), III OSK 6798/21 (NSA, 13.6.2025), III OSK 2529/22 (NSA, 14.5.2024), III SA/Kr 1456/21 (WSA Kraków, 8.2.2022); wyrok TK K 7/15 (30.10.2018); art. 66 ust. 2 konstytucja, art. 190 ust. 4 konstytucja.