Krótka odpowiedź (TL;DR)
Minimalna wartość przedmiotu zaskarżenia w skardze kasacyjnej zależy od rodzaju sprawy: w sprawach o prawa majątkowe wynosi 50 000 zł, w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych — 10 000 zł, a w postępowaniu nieprocesowym (dział spadku, zniesienie współwłasności, podział majątku wspólnego) — 150 000 zł. W sprawach niemajątkowych wartość przedmiotu zaskarżenia nie jest wymagana, a skarga kasacyjna przysługuje bez tego ograniczenia. Przekroczenie tych progów decyduje o dopuszczalności skargi — inaczej sąd ją odrzuci.
1. Próg 50 000 zł w sprawach majątkowych
Podstawową regułę stanowi art. 398² § 1 k.p.c., zgodnie z którym skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż 50 000 zł. SN konsekwentnie stosuje ten wymóg — w „Wartość przedmiotu zaskarżenia odpowiada indywidualnemu interesowi majątkowemu osoby dochodzącej ochrony skargą kasacyjną" → I CSK 2554/23 odrzucono skargę banku, ponieważ faktyczny interes majątkowy wynosił zaledwie 27 955,99 zł. Podobnie w „skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych" → IV CSK 468/07, gdzie powód wskazał wartość 33 600 zł, a w „wartość przedmiotu zaskarżenia wskazana w skardze kasacyjnej nie może przewyższać wartości przedmiotu zaskarżenia podanej w apelacji" → II CSK 529/09, gdzie pozwana próbowała wskazać w kasacji kwotę 75 000 zł mimo wartości w apelacji wynoszącej 37 500 zł.
2. Próg 10 000 zł w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych
Dla spraw pracowniczych i ubezpieczeniowych minimalna wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 10 000 zł. W „skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, gdy wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż dziesięć tysięcy złotych" → II PK 339/16 SN odrzucił skargę powódki, ponieważ wartość przedmiotu zaskarżenia wynosiła jedynie 6834,60 zł. Z kolei w „katalog spraw, w których przysługuje skarga kasacyjna bez względu na wartość przedmiotu zaskarżenia, nie podlega interpretacji rozszerzającej" → II UZ 30/20 SN podkreślił, że wyjątek dotyczący spraw o przyznanie i wstrzymanie emerytury lub renty jest enumeratywny i nie obejmuje np. spraw o zwrot nienależnie pobranego świadczenia.
3. Próg 150 000 zł w postępowaniu nieprocesowym
W postępowaniu nieprocesowym — w sprawach o dział spadku, zniesienie współwłasności i podział majątku wspólnego — minimalna wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 150 000 zł (art. 519¹ § 2 i § 4 pkt 4 k.p.c.). W „skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu z powodu niespełnienia wymagania z art. 519¹ § 2 k.p.c." → II CSK 474/17 wartość przedmiotu zaskarżenia wynosiła 56 871 zł, a w „wartość przedmiotu zaskarżenia nie odpowiada wartości całego dzielonego majątku, lecz wartości konkretnego interesu (roszczenia, żądania) lub składnika majątkowego, którego dotyczy środek zaskarżenia" → I CSK 2258/23 udział skarżącego wynoszący ¼ nieruchomości (60 000 zł) nie osiągał progu 150 000 zł. Podobnie w „wartość podana w skardze kasacyjnej nie jest wiążąca dla Sądu Najwyższego, jeżeli została określona w sposób nieprawidłowy" → V CSK 291/10 SN samodzielnie weryfikuje wartość podaną przez stronę.
4. Wartość w kasacji nie może przewyższać wartości z apelacji
Ugruntowana zasada orzecznicza stanowi, że wartość przedmiotu zaskarżenia w skardze kasacyjnej co do zasady nie może być wyższa od wartości z apelacji. W „wartość przedmiotu zaskarżenia w skardze kasacyjnej nie może być wyższa od wartości przedmiotu zaskarżenia wskazanej w apelacji" → III CZ 191/24 SN wyraźnie wskazał, że wyjątki są ściśle określone — wyższa wartość jest dopuszczalna jedynie, gdy powód rozszerzył żądanie pozwu lub sąd drugiej instancji wykroczył poza granice apelacji. W „skarżący nie może w sposób instrumentalny kwoty tej zwiększać, dopasowując ją do wysokości dolnego progu dopuszczalności skargi kasacyjnej" → III CZ 43/17 SN dodatkowo podkreślił obiektywny charakter wartości przedmiotu zaskarżenia i zakaz jej instrumentalnego podwyższania.
5. Sprawy niemajątkowe — brak wymogu wartości
W sprawach o prawa niemajątkowe wymóg minimalnej wartości przedmiotu zaskarżenia nie ma zastosowania. Skarga kasacyjna przysługuje tam bez ograniczeń kwotowych. Klasyfikacja sprawy jako majątkowa czy niemajątkowa ma więc kluczowe znaczenie — błędne uznanie sprawy niemajątkowej za majątkową może skutkować odrzuceniem skargi.
6. Wyjątki od wymogu wartości w ubezpieczeniach społecznych
W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysługuje bez względu na wartość przedmiotu zaskarżenia w sprawach o przyznanie i wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. Jak jednak podkreślił SN w „katalog spraw, w których przysługuje skarga kasacyjna bez względu na wartość przedmiotu zaskarżenia, nie podlega interpretacji rozszerzającej" → II UZ 30/20, katalog ten jest zamknięty i nie obejmuje np. spraw o zwrot nienależnie pobranych świadczeń czy o dobrowolne ubezpieczenie chorobowe.
Źródła: I CSK 2554/23, IV CSK 468/07, II CSK 529/09, II PK 339/16, II UZ 30/20, II CSK 474/17, I CSK 2258/23, V CSK 291/10, III CZ 191/24, III CZ 43/17; art. 398² § 1 k.p.c., art. 519¹ § 2 k.p.c., art. 519¹ § 4 pkt 4 k.p.c.