# Czy klauzulę kursową „średni kurs NBP plus marża banku” można oceniać w częściach?

*Data publikacji: 2026-08-11 · obszar prawa: cywilne · Wersja HTML: https://lexedit.ai/odpowiedzi/chf-marza-banku-ocena-abuzywnosci-w-calosci*

**Czy klauzulę kursową „średni kurs NBP plus marża banku" można oceniać w częściach?**

**Krótka odpowiedź**

Nie — uchwała całej Izby Cywilnej SN z 24 czerwca 2026 r. (III CZP 8/26) rozstrzygnęła, że klauzulę kursową określającą kurs waluty jako średni kurs NBP korygowany o marżę banku ocenia się pod kątem abuzywności **wyłącznie jako całość**. Tym samym SN odrzucił dotychczasową linię orzeczniczą, która dopuszczała wyeliminowanie samej marży i pozostawienie umowy w mocy przy kursie średnim NBP.

**Co dokładnie rozstrzygnęła uchwała III CZP 8/26?**

Sąd Najwyższy podjął uchwałę w odpowiedzi na zagadnienie przedstawione przez Prezesa SN w postanowieniu z 5 marca 2026 r. (III CZP 30/25). Pytanie brzmiało, czy część jednostki redakcyjnej umowy zawierająca wskazanie marży banku może być traktowana jako samodzielne postanowienie podlegające odrębnej ocenie abuzywności. SN odpowiedział negatywnie: „Postanowienie umowy lub wzorca umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej albo denominowanego w walucie obcej, określające sposób wyznaczania kursu waluty na podstawie średniego kursu tej waluty ustalanego przez Narodowy Bank Polski korygowanego o marżę banku, podlega ocenie co do abuzywności (art. 385(1) § 1 k.c.) wyłącznie jako całość" ([III CZP 8/26](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-czp-8-26/abuzywnosc-marzy-banku-kredyty-walutowe-3275311)). Uchwała zapadła w składzie 16 sędziów, przy dwóch zdaniach odrębnych.

**Dlaczego marża i kurs bazowy nie są odrębnymi postanowieniami?**

Zgodnie z uchwałą III CZP 8/26, klauzula kursowa stanowi jedną nierozerwalną całość normatywną — nie można sztucznie wydzielić z niej elementu marży jako odrębnego „warunku umowy". To stanowisko kłóci się z wcześniejszą linią SN, według której o zakwalifikowaniu postanowienia jako abuzywnego nie rozstrzyga podział umowy na jednostki redakcyjne. W wyroku II CSKP 1939/22 SN wskazywał, że „o zakwalifikowaniu danego postanowienia jako abuzywnego nie może rozstrzygać podział umowy na jednostki redakcyjne" ([II CSKP 1939/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-1939-22/uchylenie-wyroku-kredyt-chf-abuzywnosc-marzy-244974)). Z kolei w II CSKP 364/22 SN dopuszczał eliminację samej marży, argumentując, że „postanowienie umowne dotyczące marży banku w odniesieniu do ustalania kursu franka szwajcarskiego ma charakter samodzielny, co pozwala na eliminację jedynie elementu odnoszącego się do modyfikacji średniego kursu NBP marżą banku" ([II CSKP 364/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-364-22/abuzywne-klauzule-indeksacyjne-kredyt-chf-uchylenie-wyroku-1736819)). Uchwała III CZP 8/26 tę właśnie argumentację obaliła.

**Linia przeciwna — sprawy, w których sąd zostawiał umowę w mocy**

Przed uchwałą III CZP 8/26 dominowało stanowisko, że wyeliminowanie marży pozostawia w umowie obiektywny wskaźnik — kurs średni NBP — i umowa może trwać dalej. W I CSK 4087/23 SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej, podkreślając, że „O możliwości wyodrębnienia z tekstu umowy poszczególnych postanowień decyduje normatywna treść umowy, a nie jej redakcja" ([I CSK 4087/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-csk-4087-23/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-abuzywna-klauzula-kredytu-1737930)). SN wskazał tam, że umowa z kursem NBP korygowanym marżą różni się od umów, których dotyczyła uchwała III CZP 25/22, ponieważ „Przedmiotem uchwały były umowy, w których po usunięciu postanowień abuzywnych w ogóle nie były określone kursy niezbędne do indeksacji" ([I CSK 4087/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-csk-4087-23/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-abuzywna-klauzula-kredytu-1737930)). Podobnie w II CSKP 1939/22 SN uchylił wyrok SA, który uznał umowę za nieważną, stwierdzając, że po wyeliminowaniu marży „usunięcie wskazanego postanowienia odnoszącego się do marży banku oznacza, że w stosunkach pomiędzy pozwanym bankiem a kredytobiorcami wiążący powinien być kurs średni NBP" ([II CSKP 1939/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-1939-22/uchylenie-wyroku-kredyt-chf-abuzywnosc-marzy-244974)).

**Skutki dla umów typu GE Money Bank / BPH**

Uchwała III CZP 8/26 ma fundamentalne znaczenie dla umów, w których klauzula kursowa odwoływała się do kursu średniego NBP korygowanego o marżę — typowo umowy GE Money Bank (późniejszy Bank BPH). Do tej pory banki te mogły liczyć na to, że sąd wyeliminuje samą marżę, ale utrzyma umowę w mocy. Teraz, skoro cała klauzula podlega ocenie łącznie, a po jej wyeliminowaniu nie ma w umowie innego mechanizmu ustalania kursu, konsekwencją jest nieważność umowy na podstawie tezy z III CZP 25/22, zgodnie z którą „W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie" ([III CZP 25/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-czp-25-22/uchwala-sn-kredyty-walutowe-niedozwolone-postanowienia-242414)). W II CSKP 2152/22 SN potwierdził, że „umowa stron niewątpliwie miała charakter abuzywny, nie było możliwe rozróżnienie elementów klauzul abuzywnych" ([II CSKP 2152/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-2152-22/oddalenie-skargi-kasacyjnej-kredyt-frankowy-abuzywnosc-klauzul-274536)). Z kolei w II CSKP 2301/22 SN podkreślił, że „nie jest możliwe utrzymanie umowy kredytowej takiej jak umowa zawarta w rozpatrywanej sprawie, w razie stwierdzenia abuzywności jej postanowień kształtujących mechanizm waloryzacji świadczenia kursem waluty obcej" ([II CSKP 2301/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-2301-22/niewaznosc-umowy-kredytu-hipotecznego-abuzywne-klauzule-3051172)).

**Co uchwała zmienia w sprawach już toczących się?**

Uchwała III CZP 8/26 ma moc zasady prawnej ex lege i wiąże wszystkie sądy od dnia jej podjęcia. W sprawach, w których nie zapadł jeszcze prawomocny wyrok, sądy muszą oceniać klauzulę kursową łącznie — nie mogą już wyeliminować samej marży i utrzymać umowę przy kursie średnim NBP. To potwierdza wyrok TSUE z 8 września 2022 r. (C-80/21), który — jak wskazał SN w II CSKP 935/23 — stwierdził, że „stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy może stwierdzić nieuczciwy charakter nie całości warunku umowy zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, lecz jedynie elementów tego warunku, które nadają mu nieuczciwy charakter" ([II CSKP 935/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-935-23/ochrona-konsumenta-kredyty-walutowe-niedozwolone-klauzule-411222)). Podstawą prawną pozostaje [art. 385(1) k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-385_1) oraz [art. 385(2) k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-385_2), a na poziomie unijnym — art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13.

## Źródła (orzeczenia)

- [III CZP 8/26](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-czp-8-26/abuzywnosc-marzy-banku-kredyty-walutowe-3275311) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2026-06-24
  > „Postanowienie umowy lub wzorca umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej albo denominowanego w walucie obcej, określające sposób wyznaczania kursu waluty na podstawie średniego kursu tej waluty ustalanego przez Narodowy Bank Polski korygowanego o marżę banku, podlega ocenie co do abuzywności (art. 385 1 § 1 k.c.) wyłącznie jako całość"
- [II CSKP 1939/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-1939-22/uchylenie-wyroku-kredyt-chf-abuzywnosc-marzy-244974) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2024-10-30
  > „o zakwalifikowaniu danego postanowienia jako abuzywnego nie może rozstrzygać podział umowy na jednostki redakcyjne"
- [II CSKP 364/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-364-22/abuzywne-klauzule-indeksacyjne-kredyt-chf-uchylenie-wyroku-1736819) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2022-06-01
  > „postanowienie umowne dotyczące marży banku w odniesieniu do ustalania kursu franka szwajcarskiego ma charakter samodzielny, co pozwala na eliminację jedynie elementu odnoszącego się do modyfikacji średniego kursu NBP marżą banku"
- [I CSK 4087/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-csk-4087-23/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-abuzywna-klauzula-kredytu-1737930) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2025-05-21
  > „O możliwości wyodrębnienia z tekstu umowy poszczególnych postanowień decyduje normatywna treść umowy, a nie jej redakcja"
- [III CZP 25/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-czp-25-22/uchwala-sn-kredyty-walutowe-niedozwolone-postanowienia-242414) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2024-04-25
  > „W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie"
- [II CSKP 2152/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-2152-22/oddalenie-skargi-kasacyjnej-kredyt-frankowy-abuzywnosc-klauzul-274536) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2024-10-10
  > „umowa stron niewątpliwie miała charakter abuzywny, nie było możliwe rozróżnienie elementów klauzul abuzywnych"
- [II CSKP 2301/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-2301-22/niewaznosc-umowy-kredytu-hipotecznego-abuzywne-klauzule-3051172) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2025-12-12
  > „nie jest możliwe utrzymanie umowy kredytowej takiej jak umowa zawarta w rozpatrywanej sprawie, w razie stwierdzenia abuzywności jej postanowień kształtujących mechanizm waloryzacji świadczenia kursem waluty obcej"
- [II CSKP 935/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-935-23/ochrona-konsumenta-kredyty-walutowe-niedozwolone-klauzule-411222) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2025-02-14
  > „stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy może, po stwierdzeniu nieważności nieuczciwego warunku znajdującego się w umowie zawartej między konsumentem ‎ a przedsiębiorcą, która to nieważność nie pociąga za sobą nieważności tej umowy ‎ w całości, zastąpić ten warunek przepisem dyspozytywnym prawa krajowego, ‎ a ponadto stoją na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy może stwierdzić nieuczciwy charakter nie całości warunku umowy zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, lecz jedynie elementów tego warunku, które nadają mu nieuczciwy charakter"

## Przepisy

- [art. 385(1) k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-385_1) — Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
- [art. 385(2) k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-385_2) — Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

---

**Lexedit** — agent AI do researchu prawnego po polskim prawie: 1,4 mln orzeczeń (SN, NSA, WSA, sądy apelacyjne), 100 tys. aktów prawnych z wersjami historycznymi. Każde cytowanie w memo jest klikalne i weryfikowane względem treści źródła. Wypróbuj: https://lexedit.ai/research

Więcej odpowiedzi: https://lexedit.ai/odpowiedzi · Indeks dla agentów AI: https://lexedit.ai/llms.txt